analyse

Wie staat ordelijke brexit in de weg?

Het scheidingsverdrag van May lijkt ook bij de derde parlementaire stemming geen meerderheid te halen. ©Photo News

Conservatieve ‘Spartanen’, telgen van de Noord-Ierse ‘Doctor No’ en softe ‘malcontenten’, ze blijven zich allen verzetten tegen de brexitdeal van de Britse premier Theresa May. Ook bij een derde stemming over de deal is de kans op een ‘yes’ minimaal.

Om half vier Belgische tijd stemt het Britse Lagerhuis vrijdagmiddag, uitgerekend op de dag dat het VK de EU zou verlaten, voor een derde keer over de brexitdeal van Conservatief premier Theresa May. In januari verwierp een historische meerderheid van 230 parlementsleden dat plan. Bij de tweede stemming eerder deze maand waren dat er nog altijd 149.

May moet dus zeker nog eens 75 criticasters aan haar zijde krijgen. Ze beloofde deze week haar backbenchers ontslag te nemen in ruil voor steun voor haar deal. De Noord-Ierse gedoogpartner DUP werden extra juridische garanties voorgesteld over de omstreden backstop. En om leden van de eerder eurofiele oppositiepartij Labour aan boord te krijgen, stemt het Lagerhuis vrijdag niet over de politieke verklaring over toekomstige relatie met de EU, waarin May een harde brexit bepleit. 

De kans dat Mays ultieme offensief slaagt, lijkt echter zeer klein. Alle dissidente machtsblokken blijven vechten voor hun eigen brexitideal.

Conservatieve brexithardliners vechten voor de totale Britse soevereiniteit

De grootste sta-in-de-weg van Theresa Mays brexitplan is al maanden de European Research Group (ERG), een fractie van zo’n 80 hardliners in haar eigen Conservatieve partij. Critici noemen hen ‘brextremisten’. Zelf zien ze zich als hoeders van de zuivere brexit, die de ‘wil van het volk’ zullen respecteren door volledige Britse juridische, financiële en economische souvereiniteit terug te winnen.

Dat Mays deal voorziet in een overgangsfase, waardoor het Europese juk eigenlijk nog tot eind 2020 geduld moet worden, zit hen al niet lekker. De backstop voor Noord-Ierland maakt haar plan helemaal onverteerbaar. Om te voorkomen dat er een harde grens komt met Ierland, wat oude wonden in de regio weer kan openrijten, blijft het Verenigd Koninkrijk ook na 2020 in de Europese douane-unie, als er dan nog geen toekomstige relatie uitgedokterd is.

Voor Noord-Ierland zouden zelfs de regels van de interne markt blijven gelden. Zo dreigt de brexit op de lange baan te worden geschoven. In dat geval vreest de ERG voor de Britse unie, omdat een wig geslagen wordt tussen Noord-Ierland en de rest van het VK.

Dat de brexitimpasse het parlement wel eens zou kunnen doen kiezen voor een softere variant, deed sommige hardliners, zoals ex-brexitminister David Davis, al keren bij de tweede stemming over Mays deal. Sinds May woensdag haar ontslag beloofde in ruil voor haar deal - een hardliner zou dan over de toekomstige relatie met de EU kunnen onderhandelen - maakten nog eens tientallen ERG’s een U-bocht. Onder hen ook het boegbeeld Jacob Rees-Mogg en ex-minister van Buitenlandse Zaken Boris Johnson.

Toch blijven nog altijd - afhankelijk van de bron - 12 tot 30 ERG’ers onbuigzaam. En dat zullen ze ook blijven. De ‘Spartanen’ noemen ze zichzelf, naar de 300 helden die in 480 voor Christus hun leven offerden tijdens de Slag bij Thermopylae om de onafhankelijkheid van hun stadstaat te verdedigen. ‘Die idioten, knechten en lafaards stemmen voor iets wat ze niet snappen’, laakte een van hen de overlopers naar Mays kamp.

Noord-Ierse unionisten vechten voor de Britse unie

Decennialang verwierp de Democratic Unionist Party (DUP) van de protestantse dominee Ian Paisley elk compromis met de katholieken dat tot vrede in Noord-Ierland zou kunnen leiden. Tegenwoordig verzetten de volgelingen van wijlen ‘Doctor No’ zich even hard tegen de brexitdeal van Theresa May.

De backstop vormt een onaanvaardbaar gevaar voor de integriteit van het VK.
Arlene Foster
Leider DUP

Amper tien leden tellen de pro-Britse Noord-Ieren in het 650-koppige Londense parlement. Maar sinds Mays tory’s in 2017 hun meerderheid verloren bij vervroegde verkiezingen, zijn de DUP’ers onontbeerlijk als gedoogpartner. En die positie gebruiken ze om Mays deal te dumpen zolang de omstreden ‘backstop’ erin staat. Halfbakken juridische garanties, een zak geld: niets kan ze vermurwen. ‘De backstop vormt een onaanvaardbaar gevaar voor de integriteit van het VK’, herhaalde de unionistische leidster Arlene Foster woensdagavond.

Stilaan lijkt de DUP eerder te buigen richting een softe brexit, omdat haar harde houding grote kritiek in Noord-Ierland uitlokt. 55,8 procent van de Noord-Ieren stemde in 2016 tegen een brexit. Bij een economisch desastreuze ‘no deal’, die dreigt als Mays deal sneuvelt, zou het al arme Ulster een van de hardst getroffen regio’s worden. En een no deal leidt ook tot een harde grens met Ierland, wat de ‘troubles’ in de regio weer kan doen oplaaien.

De Conservatieve eurofiel Dominic Grieve. ©AFP

Electoraal loopt de DUP dus over eieren, al ligt het Noord-Ierse deelstaatparlement al twee jaar stil door ruzie met het pro-Ierse Sinn Fein. En dat komt ook omdat demografen voorspellen dat de katholieken over enkele jaren de grootste bevolkingsgroep kunnen worden. ‘Katholieken vermenigvuldigen zich als ongedierte’, was ooit een van Paisleys meest omstreden quotes. Samen met de brexitwoede zou dat ertoe kunnen leiden dat het eurofiele Sinn Fein de grootste partij van Noord-Ierland wordt. Dan zou een referendum over een hereniging met Ierland kunnen volgen. Dat lijkt voor de unionisten een nog veel grote nachtmerrie dan de backstop.

Conservatieve eurofielen vechten voor een tweede referendum

Aan de andere kant van het partijspectrum worstelt Theresa May al evenzeer met een groepje van zo’n tien eurofiele tory’s. Onder aanvoering van Dominic Grieve, de juridische hoofdadviseur van voormalig premier David Cameron, grossieren ze in constitutionele ingrepen om May in de richting van een softere brexit en vooral een tweede referendum te duwen. Dat Mays deal überhaupt de parlementaire zegen behoeft, kwam er pas nadat Grieve eind 2017 een amendement daartoe indiende, en dat goedgekeurd kreeg met de hulp van de oppositiepartijen.

Nadat woensdag is gebleken dat in het parlement ook geen meerderheid voor een softe brexit bestaat, moeten de oppositiepartijen zich afvragen wat het beste is voor hun land.

‘Trots op jezelf?’, vroeg de eurofobe tabloid Daily Mail destijds cynisch aan Grieve en co., die ‘zelfvernietigende malcontenten’ genoemd werden. De bittere ironie is inderdaad dat Grieve, als hoeder van de parlementaire democratie, de deur heeft geopend om Mays deal weg te stemmen. Waardoor zijn nog grotere nachtmerrie wel eens realiteit zou kunnen worden: een economisch desastreuze no-dealbrexit.

Oppositiepartijen vechten voor een softere brexit

Van Labour over de Schotse en Welshe nationalisten tot de liberaal-democraten, een groen lid en een hoop onafhankelijken: ook het gros van de 317 oppositieleden verwerpt de deal van May. Ze pleiten voor een softere brexit, sommigen ook voor een tweede referendum. En Labour-leider Jeremy Corbyn droomt vooral van nieuwe verkiezingen.

Corbyn verwijt May het partijbelang te plaatsen boven het nationale belang, door steeds maar weer vergeefs te lonken naar de steun van conservatieve hardliners. Maar veel bereidheid om over de eigen schaduw te stappen en een desastreuze ‘no deal’ te vermijden, toont Corbyn evenmin.

Nadat woensdag is gebleken dat in het parlement ook geen meerderheid voor een softe brexit bestaat, moeten de oppositiepartijen zich afvragen wat het beste is voor hun land. Enkele Labour-leden uit ‘Leave’-districten zouden May kunnen helpen, maar lang niet voldoende. Dat Mays vertrek ertoe zou leiden dat een hardliner over de toekomstige relatie met de EU onderhandelt, helpt al helemaal niet om een socialistische U-bocht in te zetten.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie