analyse

Wie vindt uitweg uit brexitlabyrint?

Johnson, die de 21 rebellen uit de Conservatieve fractie gooide en zijn flinterdunne meerderheid verspeelde, lijkt opgesloten in Downing Street 10, buitenspel gezet door zijn eigen politiek stratego. Rest de vraag: what’s next? ©REUTERS

Nu het Britse parlement vijf weken gesloten is en het de route naar een no-dealbrexit en snelle verkiezingen geblokkeerd heeft, staat premier Boris Johnson voor het blok: breekt hij de wet of zijn woord? Of dwingt hij via zijn ontslag alsnog een electorale krachtmeting af?

De strategie was even gewiekst als risicovol. Volg de besluiteloze ‘Remainer’ Theresa May op als de Conservatieve premier en partijleider. Herhaal keer op keer dat je over haar brexitdeal, die drie keer weggestemd is in het Britse parlement, opnieuw onderhandelingen met de Europese Unie wil beginnen, maar dat het Verenigd Koninkrijk desnoods zonder akkoord op 31 oktober uit de EU stapt. Schort het parlement op, om het verzet tegen zo’n chaotische no-dealbrexit te fnuiken. En lok verkiezingen uit, die je een stabiele meerderheid geven om het land door de turbulente post-brexittijden te loodsen.

Sinds de Lagerhuisleden vorige week dinsdag terugkwamen uit zomerreces, bezorgden ze Johnson echter zes nederlagen in evenveel stemmingen. In recordtempo wisten de oppositieleden en 21 gematigde tory’s uitzonderlijk de controle over de parlementaire agenda te veroveren, waarna ze in twee tussenstappen de route naar een no deal tijdelijk sloten.

6
nederlagen
Sinds de Lagerhuisleden vorige week dinsdag terugkwamen uit zomerreces, bezorgden ze Johnson zes nederlagen in evenveel stemmingen.

Als Johnson tegen 19 oktober geen toestemming voor een nieuwe brexitdeal krijgt, moet hij brexituitstel vragen tot 31 januari. Twee keer weigerde het parlement ook zijn verzoek om voor de brexitdeadline nog verkiezingen te organiseren. En ze dwongen hem het geheime ‘Yellowhammer’-rapport, waaruit al lekte dat een no deal tot voedsel- en medicijntekorten zou leiden, openbaar te maken.

Zo lijkt Johnson, die de 21 rebellen ook uit de Conservatieve fractie gooide en zijn flinterdunne meerderheid verspeelde, opgesloten in Downing Street 10, buitenspel gezet door zijn eigen politiek stratego. Rest de vraag: what’s next?

1. Vijf weken rust tot 14 oktober?

Maandagnacht kreeg Johnson op een vlak wel zijn zin: het parlement ging dicht, en opent pas weer op 14 oktober. Krijgen de rivaliserende brexitstammen nu vijf weken de tijd om zich te bezinnen? Allesbehalve. Het najaar is het seizoen van de Britse partijcongressen. In deze explosieve tijden zullen alle partijen er meer dan ooit hun brexitstandpunt op scherp zetten, en het opbod van electorale beloftes opschroeven.

Zaterdag al begint de conferentie van de Liberaal-Democraten. Die kleinere partij profileert zich resoluut als dé antibrexitstem, wat in de peilingen alvast forse winst oplevert. Johnsons Conservatieven komen vanaf 29 september bijeen, en zullen er hun reconversie tot radicale brexitpartij in stenen tafelen beitelen.

Tussendoor wacht Jeremy Corbyn de moeilijke taak zijn Labour-troepen verenigd te houden. Zijn ze nu tegen een brexit en voor een tweede referendum? Of wil de oude marxist Corbyn, die al decennia gruwt van het ‘kapitalistische Brussel’, die brexit nog altijd zo snel mogelijk achter de rug hebben om zijn hardlinkse economische beleid te propageren?

2. Tegen 19 oktober een nieuwe brexitdeal?

Op 14 oktober volgt dan de parlementaire comeback. Koningin Elizabeth zal er, met het nodige protocollaire theater, de beleidsplannen van de regering-Johnson voorlezen. Minister van Financiën Sajid Javid beloofde vorige week een resem miljardenuitgaven, als zoetsappige electorale douceurtjes. Uitkijken wordt het vooral naar hoe Johnson uit het brexitlabyrint wil ontsnappen.

Uitkijken wordt het naar hoe Johnson uit het brexitlabyrint wil ontsnappen.

Later die week, op 17 en 18 oktober, trekt hij naar Brussel voor de zoveelste cruciale brexittop met de overige 27 EU-lidstaten. Vindt hij alsnog een nieuwe deal? Eergisteren, op bezoek bij de Ierse premier Leo Varadkar, leek Johnson alvast te hinten op een doorbraak in het heikelste dossier: de backstop die moet vermijden dat er een harde grens ontstaat tussen de EU-lidstaat Ierland en de Britse regio Noord-Ierland. Die garantie moet verhinderen dat het geweld op het eiland weer losbarst.

Die backstop verplicht het hele VK, tot er alternatieven gevonden zijn, grotendeels de Europese regels te blijven volgen. Stuurt Johnson erop aan dat dat alleen voor Noord-Ierland zou gelden, ook al slaat hij zo een wig in de Britse unie? Voor Brussel kan dat. Maar Johnson zou net als May de schier onmogelijke taak wachten zo’n deal door het Britse parlement te jagen.

De Noord-Ierse unionisten, die zijn regering gedoogsteun verlenen, verwerpen elke backstop. Johnsons eigen brexithardliners, die de partij hebben overgenomen, zeggen dan weer dat de backstop niet hun enige bezwaar is. Elke onderhandeld scheidingsverdrag impliceert een overgangsperiode die het VK in de EU houdt, terwijl ze met een no deal onmiddellijk hun droom van een eigen Brits handelsbeleid kunnen realiseren.

De kans dat de oppositie Johnson aan een meerderheid helpt, is helemaal een illusie. De eurofiele Schotse nationalisten zullen, net als de Noord-Ieren, een uitzonderingsstatuut eisen. En ze willen, net als de LibDems en een deel van Labour, vooral helemaal geen brexit.

3. 31 oktober: brexituitstel of alsnog no deal?

Als Johnson ontslag neemt, zou Corbyn, als leider van de grootste oppositiepartij, kunnen proberen een interim-regering op de been te brengen. ©AFP

En zo tikt de tijd weg richting de deadline van 31 oktober. Het zou Johnson nopen brexituitstel te vragen, ook al gaat hij liever ‘dood in een gracht liggen’. Breekt hij zijn woord, dan pleegt Johnson electorale zelfmoord. Breekt hij de hem opgelegde wet, waar sommige adviseurs mee dreigen, dan komt hij in erg troebele juridische wateren terecht. Experts zien stilaan nog slechts een zoveelste vlucht vooruit: ontslag nemen.

Het initiatief zou dan zijn tegenstanders in de schoot vallen. Als leider van de grootste oppositiepartij zou Corbyn kunnen proberen een interim-regering op de been te brengen. De alliantie die de voorbije week ontstond tegen een no deal, is echter allesbehalve verenigd in wat ze dan wel wil. Mays deal, een softere brexit, een tweede referendum, zelfs een schrapping van de brexit: you name it. En zullen de LibDems, die steeds meer Labour-kiezers afsnoepen, Corbyn op het schild hijsen, laat staan de toryrebellen die gruwen van zijn linkse visie?

Mogelijk wordt een consensusfiguur gevonden. De toryrebel Ken Clarke, met zijn halve eeuw ervaring ‘de vader van het Lagerhuis’, is een mogelijkheid. Maar wie het ook zou worden, eigen beleid zit er niet in. Hij zou alleen de taak krijgen het brexituitstel aan te vragen, en daarna het onvermijdelijke te doen: vervroegde verkiezingen organiseren.

De Conservatieven willen alle Leave-stemmen verzamelen, terwijl Remain verdeeld blijft tussen Labour, de LibDems, de groenen en de nationalisten.

4. November: verkiezingen?

Hoe vernederend zijn zelfgekozen ontslag ook zou zijn, het biedt Johnson de kans ideologisch zuiver te blijven. En zijn verkiezingsstrategie alsnog boven te halen: ‘de wil van het volk’ verdedigen tegen de volksvertegenwoordigers die de brexit uitstellen.

Door de no deal als optie op de tafel te houden, hopen de tory’s al weken de concurrentie van de Brexitpartij van Nigel Farage af te slaan en de Leave-stemmen te verenigen. Ondertussen blijven de Remain-kiezers verdeeld tussen Labour, de LibDems, de groenen en de nationalisten uit Schotland en Wales. Het blijft erg riskant, maar polls sluiten niet uit dat Johnson zo alsnog een meerderheid kan halen om zijn wil door te drukken.

Anderzijds, als het VK weer een ‘hung parliament’ krijgt waar geen enkele partij meer dan de helft van de zetels haalt, kan het brexitimbroglio weer herbeginnen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie