davos reportage

Een week lang ingesneeuwd in het waanzinnigste centrum van de wereld

Davos. ©AFP

Het Wereld Economisch Forum is nog het best uit te leggen aan de hand van de rollercoaster die een weekje Davos is. Op stap in het bergdorp dat een week lang het centrum is van een waanzinnige wereld.

Als de rijksten ter wereld dan toch zo rijk zijn, waarom komen ze dan niet ieder jaar samen in Hawai? Of in New York? Waarom trekken ze toch telkens opnieuw, die laatste week van januari naar het Zwitserse Davos, dat op meer dan twee uur rijden van de luchthaven van Zurich ligt, in een vallei hoog in de Alpen?

Sneeuwruimen in Davos. ©EPA

De vraag spookt door je hoofd, als blijkt dat het dorp waar het Wereld Economisch Forum plaats vindt, dit jaar compleet ondergesneeuwd ligt. In de bergen zelf is er groot gevaar op lawines en wordt sneeuw geruimd met gecontroleerde ontploffingen. In Davos centrum ligt de sneeuw tot anderhalve meter hoog aan de zijkant van de weg, met hier en daar een uitsparing om een hotel binnen te kunnen. Bulldozers en sneeuwblazers rijden door de straten. Vrachtwagens voeren sneeuw af.

De boerderij waar de Davos-correspondent van De Tijd al bijna twee decennia op een gastenkamer logeert, blijkt bovendien compleet ingesneeuwd en onbereikbaar. Maar omdat Zwitsers hun afspraken nakomen, heeft de gastvrouw - Frau Pertschy - een onderdak in het dorp zelf geregeld. Het kon veel erger: een van de andere gasten in onze boerderij, die jaarlijks een weekje komt bijklussen als chauffeur op het WEF, was iets eerder afgereisd en zit vast op de ingesneeuwde boerderij in de bergen.

Op stap in Davos met Bart Haeck

En daar zitten we dan, op de editie 2018 van het Wereld Economisch Forum. Organisator Klaus Schwab startte er mee in 1971, als een bijeenkomst voor managers. Maar al snel had hij door dat ze in hun vrije tijd over de Vietnam-oorlog praatten of zich drie jaar na de landing op de maan nog altijd enthousiast over technologie toonden. En dus nodigde hij raketgeleerde Wernher Von Braun uit. En de Braziliaanse ‘bisschop van de armen’ Dom Helder Camara. En politici.

Het WEF groeide op die manier uit tot een van de meest prestigieuze events ter wereld, dat dit jaar een grand cru beleefde. Van de G7-landen stuurden er afgelopen week zes  een regeringsleider of staatshoofd naar het Zwitserse bergdorp: de Amerikaanse president Donald Trump, de Duitse bondskanselier Angela Merkel, de Franse president Emmanuel Macron, de Canadese premier Justin Trudeau, de Britse premier Theresa May en de Italiaanse premier Paolo Gentiloni. Alleen Japan ontbrak. Voeg daar 900 toplui uit NGO's, een handvol nobelprijswinnaars en 1700 CEO's van multinationals aan toe en je krijgt een zoemende bijenkorf.

Het dorp van 11.000 mensen wordt die week omgetoverd tot een congresstad. Reuters neemt de bibliotheek in. Zakenzender CNBC de kerk. Bushaltes worden verplaatst. Straten afgesloten. En bovenop de politie stuurt het Zwitsers leger 5.000 soldaten voor de beveiliging.

Klaus Schwab, de oprichter van het World Economic Forum ©AFP

Waarom in Davos? Omdat het een engagement vraagt. In New York of Parijs zou iedereen vijf andere afspraken tussen hun WEF-agenda weven, maar in Davos is er alleen maar het WEF. En het kost, zeker vanuit de VS of Azië, meer dan een dag om er te geraken. Velen doen dat, omdat Klaus Schwab er in geslaagd is het WEF over een ‘tipping point’ te tillen: iedereen wil naar het WEF omdat iedereen gaat. Het is een jaarlijkse ontmoeting van de wereldelite geworden, waar onophoudelijk wordt gedebatteerd en tegelijk een jaarlijkse poging wordt ondernomen het wereldrecord zakelijk speedddaten te verbreken.

Klaus Schwab, de ietwat pompeuze oprichter van het WEF, vindt namelijk dat mensen met elkaar moeten praten. Hij nodigde al in de jaren tachtig al Chinese communisten uit naar Davos en organiseerde toen de Amerikaanse president George W. Bush in 2003 ten oorlog trok in Irak een speciale WEF-editie in het Midden-Oosten. Hij schreef toen een brief naar alle WEF-medewerkers: ‘Ik begrijp volledig dat het verleidelijk is om een eenzijdig, zelfs extreem standpunt in te nemen voor of tegen de oorlog. Maar we zijn een instituut dat gemeenschappen met verschillende opinies en attitudes respecteert en dat voortdurend heeft geijverd voor een beter begrip tussen volkeren.’

De zoemende bijenkorf moet dus tot kruisbestuiving leiden.

En dat doet ze. Nog voor het WEF goed en wel start maken heel wat organisaties gebruik van de Davos-spotlights om uit te leggen hoe volgens hen de wereld er bij de start van het jaar bij ligt. Het IMF maakt zijn rooskleurige groeivooruitzichten voor de wereldeconomie bekend. In het Kirchner-museum in Davos stelt Adecco-CEO Alain Dehaze een studie voor die schetst welke landen er het best in slagen talent te laten ontbolsteren, waarbij België net achter de kopgroep fietst. In het Steinberger-Belvedère-hotel maakt consultant PwC de resultaten bekend van haar jaarlijkse enquête bij meer dan 1000 CEO’s van multinationals, die in geen twintig jaar zo optimistisch blijken over de economische rugwind. Zelfs de paus heeft een Davos-boodschap, die op het grote podium in de congreszaal wordt voorgelezen door een kardinaal. Actrice Cate Blanchett krijgt vervolgens een ‘chrystal award’ voor haar werk als VN-vluchtelingen-ambassadrice. Popzanger Elton John, die voor het WEF ook deze tekst over leiderschap schreef, krijgt er een voor zijn Aids-stichting.

Sir Elton John krijgt een Crystal Award op het World Economic Forum. ©AFP

Het WEF is opgebouwd uit concentrische cirkels. Op de award-uitreiking kan ik niet binnen, omdat alleen de ‘witte badges’ – de betalende of uitgenodigde deelnemers – die maandagavond in het congresgebouw mogen. Met mijn oranje media-badge kan ik wel naar de welkomstreceptie voor de pers, waar Traci Des Jardins, een ‘chef of the year’ uit San Francisco, haar ‘impossible burger’ serveert. In vergelijking met een gewone burger, is er 95 procent minder land en 74 procent minder water nodig om hem te maken. De burger smaakt naar vlees, ziet er uit als vlees, maar is plantaardig. Tippen aan echt vlees kan het niet, blijkt als ik hem proef, maar het is stukken beter dan wat je in een frituur of een fastfoodrestaurant koopt.

Op de receptie worden we vervolgens aangesproken over de Refugee Pop Up Store in Davos. Je kan er bijvoorbeeld een jas kopen die vervolgens aan een vluchteling wordt gedoneerd. In Londen haalde de pop up store in de kerstperiode op die manier 1 miljoen pond op. Nu hebben ze hun winkel opgezet op de Promenade, de lange winkelstraat doorheen Davos, en dagen ze de WEF-crowd uit om op vier dagen even goed te doen.

Davos is namelijk onbeschaamd elitair. Opvallend veel mensen lopen er rond met een iPhone X. Het WEF is een club, waarvoor je moet uitgenodigd worden, maar waarvoor multinationals vervolgens wel 100.000 tot 600.000 dollar per jaar betalen. Er lopen die week 35 staatshoofden of regeringsleiders rond in het dorp, maar evengoed de CEO’s of voorzitters van Pepsi,  Uber of Barclays. Ook zij moeten trouwens persoonlijk worden uitgenodigd, en kunnen niet zomaar hun nummer twee of drie sturen.

Het maakt dat je in Davos vrij goed de wereld kan zien door de ogen van zij die over de wereld beslissen. Een van de opvallende dingen dinsdagochtend is bijvoorbeeld hoe kritisch de technologiewereld over zichzelf is geworden. Het ongebreidelde vertrouwen van vorige jaren, dat technologie de wereld vooruit helpt omdat ze mensen met elkaar connecteert en informatie organiseert, heeft een knauw gekregen

Facebook in Davos: fake news aanpakken - uitgelegd in 1 minuut

Neelie Kroes, voormalig Europees commissaris maar nu in de raad van bestuur van talloze Amerikaanse en Nederlandse bedrijven, zegt dat big tech zichzelf moet reguleren omdat de overheid te traag is. Ze noemt als allergrootste probleem het effect dat tablets hebben op kinderen, een zorg die die dinsdagvoormiddag onder meer wordt gedeeld door de CEO van Cisco, de CEO van Uber en Martin Sorrell, de CEO van reclamegigant WPP.

Ondertussen zijn ook enkele debatten over economie bezig, waar het opnieuw gutst van het optimisme. De belangrijkste zorg is de schuldencrisis die zal losbarsten in landen met een hoge staatsschuld als de rente stijgt, zegt Harvard-econoom Kenneth Rogoff. België wordt niet genoemd – de VS, Japan en Italië wel – maar de analyse is ook op ons land van toepassing. De andere zorg is een zwarte zwaan – een kernbom in Noord-Korea of een oorlog die de wereldeconomie in recessie stort. In de perszaal loop ik de altijd minzame Nariman Behravesh, de hoofdeconoom van IHS, tegen het lijf, die zegt dat hij het optimisme deelt. ‘Het gaat op dit moment overal goed’, zegt hij.

Op de middag spreekt de enige Belg in het officiële publieke programma – federaal vice-premier Alexander De Croo – over ‘post establishment politics’. De Croo kwam – toen nog als dertiger – als young global leader bij het WEF en schrijft ook voor de website van het forum, onder meer met dit pleidooi voor een recht op levenslang leren.

De namiddag gaat daarna op aan het maken van video op de Promenade met mijn video-collega Dries Ceuppens. We belanden uiteindelijk in het tijdelijke gebouw dat Facebook deze week in Davos heeft opgetrokken. Het bedrijf demonstreert er onder meer de kracht van story telling door met de Oculus in virtual reality een documentaire over een Amerikaanse gevangenis te bekijken. De film is gemaakt met steun van een NGO en is bedoeld om meer empathie op te wekken, vertelt een man in een blauwe Facebook-T-shirt me. En dat werkt. Mijn hart slaat een tel over, als in de vritual reality de celdeur voor me met een knal dichtvalt, ik achterom kijk en merk hoe claustrofobisch klein en roestig de cel is.

Premier Justin Trudeau van Canada. ©EPA

Daarna loop ik terug naar het congrescentrum, waar ik Paul Stoffels van farmabedrijf Johnson&Johnson en Politico-journalist Ryan Heath tegen het lijf loop. Rond een uur of vier – Nestlé-voorzitter Paul Bulcke is in een andere sessie aan het spreken over milieuvriendelijk voedsel – neemt de Canadese premier Justin Trudeau op het grote podium het woord. Het interessante aan zijn speech is hoe hij tussen de lijnen door het leiderschap opeist van een wereld die niet door de Amerikaanse president Donald Trump wordt geleid. Trudeau legt uit dat hij net een vrijhandelsakkoord heeft gesloten met tien Aziatische landen, een deal waaruit Trump zich vorig jaar terug trok. Vervolgens zegt dat het kapitalisme zal tenonder gaan als het niet meer rekening houdt met werknemers, milieu en de lokale gemeenschap, wat tegenovergesteld is aan het harde kapitalisme waar Trump de exponent van is. En daarna bouwt Trudeau het volledige tweede deel van de toespraak op vrouwenrechten, een thema waarvoor Trump al protestmarsen in Washington tegen zich kreeg.

Even overwegen we nog om in het Belvedère-hotel te stoppen, waar onder meer Forbes en The Wall Street Journal een party gooien. Maar uiteindelijk besluit ik nog wat te schrijven in ons vervang-gastenverblijf. Op weg daarnaartoe wandelen we voorbij de Schotse doedelzakspeler die ieder jaar voor het gelegenheidskantoor van Aberdeen staat te spelen. Honderd meter verder vraagt een body guard of we even het voetpad vrij willen maken, waarna met gezwinde tred Justin Trudeau ons voorbijwandelt.

Woensdagochtend vroeg ligt het congrescentrum er vrij rustig bij. De voormalige Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry wandelt binnen. Aan een koffiebar zit de hoofdredactrice van The Economist, Zanny Minton Beddoes, een glas water te drinken. De rust heeft een reden. Veel deelnemers hebben elders privé-meetings. Koning Filip ziet die voormiddag Jack Ma van de Chinese e-commerce AliBaba in de privé-residentie van Jack Ma in Davos. Premier Charles Michel ontmoet de Israelische premier Benjamin Netanyahu in het Intercontinental Hotel. Daarna ziet hij de Libanese premier Saad Hariri en AbInbev-CEO Carlos Brito in het deel van het congrescenter waar de pers niet binnen mag.

De Amerikaanse minister van Financiën Steven Mnuchin. ©REUTERS

Het moment van de ochtend blijkt zich ondertussen te hebben afgespeeld in de perszaal, waar de Amerikaanse minister van Financiën Steve Mnuchin zegt dat de lagere dollar goed is voor de VS. Het is een ongewone uitspraak voor een lid van de Amerikaanse regering, die al decennia zweert bij een sterke dollar. Meteen gaat de dollar nog verder omlaag op de financiële markten, wat nervositeit veroorzaakt omdat heel veel bedrijven en landen buiten de VS veel geld in dollar hebben opzij gezet. En meteen duikt de herinnering op aan de uitspraak van John Connally, Amerikaans minister van Financiën ten tijde van Richard Nixon: the dollar is our currency and your problem.

De lage dollar voedt ook de nervositeit dat de VS een currency war zou starten, waarbij de lage dollar een voordeel geeft aan exporterende Amerikaanse bedrijven. Op het grote podium waarschuwt Jack Ma, de legendarische oprichter van de Chinese e-commerce-reus Alibaba voor zo’n handelsoorlog. ‘Waar handel stopt, begint oorlog’, zegt hij.

Jack Ma geeft vervolgens een van de meest inspirerende sessies die ik die week volg. Het is een mengeling van no nonsense, groot optimisme, langetermijndenken en Chinese wijsheid. ‘In de vorige eeuw concurreerde je met spieren, nu met hersenen’, zegt hij plots. ‘Daarom heb je vrouwen nodig in je bedrijf. Of je komt er niet.’

Jack Ma van Alibaba ©REUTERS

Het WEF draait ondertussen op volle toeren. Terwijl Ma spreekt, wordt in een andere zaal de vraag gesteld of Facebook een mediabedrijf moet worden, dat fake news controleert en weg filtert. ‘Het gaat niet, zegt de algemeen directeur van de New York Times, want er zitten 2 miljard mensen op Facebook. Je hebt de hele wereld nodig om te dubbel checken wat ze schrijven.’ ‘Moesten we Wikipedia beschouwen als een mediabedrijf, hadden we het nooit kunnen oprichten’, zegt oprichter Jimmy Wales. En de vice-hoofdredacteur van Russia Today werpt het cultureel imperialisme-argument in de ring en zegt het problematisch te vinden dat het nieuws voor 2 miljard mensen over de hele wereld zou gecensureerd worden door Amerikaanse bedrijven.

Op Twitter lees ik dat Angela Merkel ondertussen is gesignaleerd, op haar gemakje zonder body guards wandelend op de Promenade. Ik ben benieuwd naar haar toespraak, omdat ze politiek zwak staat om een grote boodschap te geven. Ze is aftredend bondskanselier en heeft nog geen nieuwe regering. Toch staat ze er met het zelfvertrouwen alsof ze een state of the union voor Duitsland en de EU komt geven. ‘We herdenken dit jaar de honderdste verjaardag van het einde van de eerste wereldoorlog’, zegt de Duitse bondskanselier ‘en niet alle lessen zijn geleerd.’ Vervolgens volgt een pleidooi voor internationale samenwerking. Donald Trump wordt niet genoemd, maar het is duidelijk tegen wie ze zich afzet.

Merkel zet ook de grote lijnen voor de EU uit: meer samenwerking rond defensie en buitenlands beleid, want we moeten ons lot in eigen handen nemen. Opnieuw een boodschap aan Trump. En nu we het einde van de eurocrisis beleven, moet de prioriteit verschuiven naar iets dringenders: de investeringen in de digitale economie.

Een paar uur later gaat de Franse president Emmanuel Macron met Franse bravoure verder op die lijn. Hij krijgt applaus van bij de eerste zinnen met een mop over Trump en het ondergesneeuwde dorp: Het is moeilijk om in de opwarming van de aarde te geloven als je hier binnen rijdt. Gelukkig hebben jullie niemand uitgenodigd die daar sceptisch tegenover staat.'

De Franse president Emmanuel Macron. ©REUTERS

Macron oogst herhaaldelijk applaus. Hij speecht grotendeels in het Engels, wat François Hollande en Nicolas Sarkozy hier nooit deden. Hij legt uit hoe hij Frankrijk wil hervormen en ook een cultuuromslag wil bereiken. De Fransen moeten opnieuw risico omarmen: ‘Vroeger was het in Frankrijk verboden te mislukken. En het was verboden succes te boeken. Dat beperkt je bewegingsruimte nogal’. Het grootste applaus komt er wanneer hij zegt ‘France is back. Back at the core of Europe’.

Daarna roept ook hij op tot internationale samenwerking, tot een nieuwe vorm van internationaal kapitalisme, waarin meer wordt gedeeld en geïnvesteerd in onderwijs. Als we de globalisering niet bijsturen, zegt hij, winnen de volgende keer de nationalisten wél, zegt hij, verwijzend naar zijn overwinning vorig jaar tegen de extreem-rechtse Marine Le Pen. Moet dat door hoge belastingen op de allerrijksten? ‘Neen’, zegt Macron. ‘Het werkt niet. Geloof me, we hebben het geprobeerd.’

Over technologische disruptie zegt hij dat we moeten opletten dat we Schumpeter niet inruilen voor Darwin. Het is een speech vol zelfvertrouwen, die op zijn Macrons meandert van vrij rechtse standpunten tot vrij linkse en erg lang duurt. Maar wellicht kan je niet alles in Frankrijk in één keer veranderen.

De Belgische receptie in Davos

Omdat het zo lang duurt, ben ik te laat op de receptie van de federale en de Vlaamse regering. De koning en de koningin zijn er, premier Charles Michel, de vice-premiers Alexander De Croo en Kris Peeters – die voor het WEF meewerkt aan de denkoefening rond de toekomst van jobs – en Vlaams minister-president Geert Bourgeois. Stefaan De Clerck is er, als voorzitter van Proximus. Ook hier optimisme en een goed gevoel over de buitenlandse zakenlui met wie is gesproken. De Vlaamse exportcijfers hebben net àlle records gebroken, wat duidelijk tot trots leidt bij Bourgeois en bij Claire Tilleckaerts van Flanders Investment & Trade. Voorts ook heel wat Vlamingen uit de bedrijfswereld, zoals de Antwerpse havenbaas Jacques Vandermeiren, technologie-ondernemer Bart Becks, en Olivier Van Hoorenbeeck van Growth Inc. Wanneer halfweg de receptie Engie-voorzitter Gérard Mestrallet aankomt en door niemand wordt opgemerkt, leidt Van Hoorenbeeck als een volleerde ceremoniemeester Mestrallet tot bij de premier.

Wanneer we na de receptie iets gaan eten, blijkt dat we geen slecht restaurant hebben gekozen. Vijf meter naast ons zit de voormalige Deense premier Helle Thorning-Schmidt te aperitieven. Wat verder blijkt dat Tony Blair net klaar is met zijn avondmaal en vertrekt. En wanneer we aan tafel gaan, zit achter ons Gérard Mestrallet uitgebreid te dineren met Europees commissaris Pierre Moscovici. Daarna belanden we nog in de pianobar van het Europa-hotel, waar ik nog aan de praat raak met Steven Fidler, de bureau chief van de Wall Street Journal in Brussel.

Donderdag gaat het grootste deel van de dag op in voorbereidingen voor de weekendkrant en -site en in wat logistiek gedoe. De bergpas naar de boerderij is weer open en onze bagage moet naar daar. De pralines van Pierre Marcolini die we meekregen op de Belgische receptie geef ik aan Frau Pertschy – de eigenares van onze gastenkamer in de boerderij – en haar vriend in het dorp die ons noodonderdak verleende.

Amerikaans president Donald Trump landt per helikopter in Davos. ©REUTERS

Donald Trump is ondertussen geland. In het dorp rijdt een in een ijsbeer verkleedde man rond op een fiets om te protesteren. In het congrescentrum lopen vier keer zoveel atletisch gebouwde mannen in pak rond met een oortje en alleen de omschrijving USA op hun badge. Aan een van de liften zijn een honderdtal mensen aan het wachten, in de hoop een foto te kunnen nemen van de Amerikaanse president. Het Trump-circus is geland in het bergdorp, met in het kielzog een honderdtal Witte Huis-journalisten die mee reisden op Airforce One. Je herkent ze omdat ze heel luid en quasi achteloos vertellen dat ze hier nu pas zijn, omdat ze op Airforce One zaten.

Je kan vinden wat je wil van Donald Trump, maar hij is de ster van Davos deze week. Op een diner van Boston Consulting Group die avond gaat het over weinig anders. Een manager van een ziekenhuis uit Boston zegt me dat ze hoopt dat het publiek uit de zaal stapt als Trump speecht. 'Het is het enige dat werkt.' Een andere Amerikaanse, die voor het WEF werkt, zegt dat ze denkt dat Trump niet de controverse zal zoeken in zijn toespraak, omdat zijn kiespubliek toch niet wakker ligt van Davos. 'Ze kennen het niet. Dit is de Superbowl niet.'

Naarmate vrijdag de speech nadert, blijkt alvast dat wie gehoopt had dat de Davos-crowd Trump zou negeren, het verkeerd heeft. Anderhalf uur op voorhand wordt het publiek mondjesmaat binnengelaten, waarbij de Zwitserse politie nog eens iedere handtas controleert.

©EPA

De Trump-show begint uiteindelijk ongemakkelijk, met een fanfare die twee minuten speelt terwijl Donald Trump en WEF-voorzitter Klaus Schwab statig op het podium schrijden. Misschien is het een voorzorg om te verhinderen dat iemand iets zou roepen of er boegeroep zou zijn. Misschien is het iets anders. Maar het is bizar.

Maar de zaal staat zo gespannen als een boog. Als Schwab in zijn introductie zegt dat hij uitkijkt naar de speech van Trump omdat er veel misverstanden en vooroordelen over zijn beleid bestaan, barst hoongelach uit.

‘Ik ben hier om de belangen van het Amerikaanse volk te verdedigen’, begint Trump. Mijn boodschap is simpel: het is nog nooit zo goed geweest om zaken te komen doen in de VS. Hij bewierookt minutenlang zichzelf, met de recordkoersen van de Dow Jones als ultiem bewijs van zijn kunnen.

Wel maakt de Amerikaanse president een opening naar internationale samenwerking. Hij zegt dat de Amerikaanse belangen voorop staan, maar hij zich niet wil isoleren: ‘It’s America First, not America Alone.

Donald Trump spreekt op het Wereld Economisch Forum ©REUTERS


 ’Rond alle heikele thema’s wordt voorts met een wijde boog heen gefietst. Alleen als Trump uitlegt dat de pers hem niet eerlijk behandelt en fake verhalen schrijft, weerklinkt boegeroep in de zaal. De Amerikaanse president krijgt een matig applausje van enkele seconden achteraf. Niemand staat recht, zoals na Macron. Niemand applaudiseert tijdens de speech. 

De laatste dag van het WEF

Trump bevindt zich duidelijk op vijandelijk terrein, maar de speech gaat al bij al goed. Een Amerikaanse politieke journaliste die ik na de speech ontmoet, ontwaart er zelfs vooruitgang in. Met de extreem-rechtse Steve Bannon nog in het Witte Huis had hij nooit 'It's not America alone' toegevoegd aan 'America First', zegt ze.

Op de trap naar buiten bots ik op de Amerikaanse die me gezegd dat Trump low profile zou speechen. 'Zie je wel', zegt ze. 'Het is hier de Superbowl niet.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud