reportage

Alleen de Spaanse rechters zien rebellie

©AFP

Dinsdag begint in Madrid het proces tegen twaalf Catalaanse leiders. Negen van hen zitten al ruim een jaar in voorarrest. De aanklacht van rebellie wordt alom bekritiseerd, maar ze maken zich geen illusies. Hun hoop is gevestigd op het Europees Hof in Straatsburg.

Txell Bonet verontschuldigt zich. Ze is nerveus vandaag. Dat is ze altijd als ze op bezoek gaat bij haar man in de gevangenis, zegt ze. Elke onvoorziene omstandigheid - autopech, een file of wat dan ook - kan het bezoek torpederen.

Vandaag staat een bezoek gepland. Anderhalf uur lang mogen ze straks samen zijn in één ruimte, Txell, Jordi Cuixart en hun zoontje van bijna twee. Eindelijk een heel klein beetje gezinsleven, één keer per maand. De andere weken moeten ze het doen met 40 minuten in een soort telefooncel. Txell en de kleine Amat aan de ene kant van het beveiligingsglas, Jordi aan de andere. Praten moet dan via de intercom. Voor een baby die zijn eerste woordjes brabbelt niet de beste manier om een band met zijn vader op te bouwen.

Jordi Cuixart (43) is een van de negen Catalaanse leiders die beschuldigd worden van rebellie. Hij is voorzitter van Òmnium, een vereniging met 130.000 leden die ijvert voor de Catalaanse cultuur en het recht op zelfbeschikking. Cuixart zit ruim vijftien maanden in voorarrest. Hij werd tegelijk opgepakt met Jordi Sànchez, leider van de andere grote burgerbeweging in Catalonië, de Nationale Catalaanse Assemblee (ANC).

‘Het is heel heftig’, zegt Txell in de auto op weg naar de gevangenis. ‘15 maanden worden opgesloten zonder proces. Dat is op geen enkele manier te rechtvaardigen. Hoe kunnen ze zeggen dat er vluchtgevaar bestaat? Jordi is altijd vrijwillig naar de rechtbank gegaan als hij werd opgeroepen voor verhoor. En er zijn tegenwoordig heel wat andere manieren om te voorkomen dat iemand het land uit vlucht dan zoiets ingrijpends als hem op te sluiten en te scheiden van zijn familie en zijn vrienden. Zijn zoontje was pas een halfjaar toen Jordi de gevangenis in moest. Die verloren tijd krijgen we nooit terug.’

Steun van Amnesty

Toch heeft Txell een zekere gemoedsrust gevonden. Ze is ervan overtuigd dat Cuixart geen enkel misdrijf heeft gepleegd, net als de andere vervolgde leiders. Wat ook helpt: ze krijgen veel steun uit binnen- en buitenland. In hun cel hebben de leiders duizenden brieven ontvangen van burgers. De Wereldorganisatie tegen Marteling, Amnesty International, Front Line Defenders en PEN International hebben de vrijlating van Cuixart en Sànchez geëist. Ze roepen de openbare aanklager in Madrid op de aanklacht van rebellie in te trekken.

Tevergeefs. Het openbaar ministerie eist 17 jaar gevangenisstraf tegen Cuixart en Sànchez. Dezelfde straf hangt Carme Forcadell boven het hoofd. Forcadell was voorzitter van het regioparlement tot aan de Spaanse machtsovername van het Catalaanse zelfbestuur op 27 oktober 2017.

De hoogste strafeis, 25 jaar cel, is voor ex-vicepremier Oriol Junqueras. Vijf andere leden van het afgezette Catalaanse kabinet van Carles Puigdemont moeten zestien jaar achter de tralies, als het aan het OM ligt. Drie overige regioministers worden niet vervolgd voor rebellie, maar alleen voor misbruik van overheidsgeld. Zij riskeren een celstraf van zeven jaar.

Jordi Turull (52) zit sinds maart vorig jaar in voorarrest. Eigenlijk komt daar nog een maand bij, want van 2 november tot 4 december 2017 zat hij ook al een maand vast. Turull was lid van het kabinet van Puigdemont. De strafeis tegen hem is zestien jaar, voor rebellie en malversatie.

Het gerechtelijk vooronderzoek is een aaneenschakeling van miskleunen geweest.
Joan Queralt
hoogleraar strafrecht

Thuis in Parets del Vallès, een industrieel voorstadje van Barcelona, wacht Blanca Bragulat op het dagelijkse telefoontje van haar man vanuit de gevangenis. Acht minuten, op de kop af. Het precieze moment weet je nooit. Dat bepaalt de gevangenis. In afwachting van de rinkelende telefoon is Blanca altijd een beetje zenuwachtig. In wat voor stemming zal hij vandaag zijn? Mentaal is hij sterk, maar het blijft altijd even spannend, zegt ze.

Blanca en Jordi Turull hebben twee dochters, van 17 en 21 jaar. Soms hebben ze het even moeilijk. Vooral de jongste dochter, die de leeftijd heeft waarop de hele wereld zich tegen je lijkt te keren. ‘Maar ze zijn heel trots op hun vader’, zegt Blanca. ‘We maken er het beste van. We moeten sterk zijn, zodat Jordi het in de gevangenis beter vol kan houden. Onze houding is heel belangrijk om de wrede werkelijkheid het hoofd te kunnen bieden.’

De telefoon gaat. Het is de gevangenis. Precies acht minuten later hangt Blanca op. Ze is opgelucht. ‘Jordi was opgewekt’, zegt ze. ‘En hij kijkt uit naar de rechtszaak.’ Turull is niet de enige die ernaar verlangt zich voor de rechter te kunnen verdedigen. Jordi Cuixart en andere gevangenen in voorarrest hebben laten weten dat ze er net zo over denken. Niemand maakt zich illusies over de vrijspraak. Maar ze willen voor het oog van de wereld hun verhaal kunnen doen.

Deze week begint het proces. Twaalf Catalaanse leiders staan voor het hooggerechtshof in Madrid terecht voor rebellie, opruiing en misbruik van overheidsgeld. De kern van de zaak is het referendum over onafhankelijkheid van 1 oktober 2017, dat verboden werd door het grondwettelijk hof na een klacht van de conservatieve regering van Mariano Rajoy. Het OM eist in totaal 177 jaar celstraf. Meer dan 500 getuigen moeten opdraven in het monsterproces. Het wordt beschouwd als de belangrijkste rechtszaak uit de recente geschiedenis van Spanje.

De grote afwezige is Carles Puigdemont, premier van Catalonië tijdens het omstreden referendum. De man die volgens het OM aan het hoofd stond van het rebelse complot, verblijft sinds oktober 2017 in België. Duitsland, waar Puigdemont vorig voorjaar op doorreis was en op Spaans verzoek werd opgepakt, weigerde hem uit te leveren voor rebellie. Het hof in Sleeswijk-Holstein vond de onderbouwing van het Spaanse uitleveringsverzoek te zwak. Daarop trok Spanje het Europese aanhoudingsbevel in, tot verbijstering van de Duitse rechters.

‘Vergissing’

Meer dan 350 Spaanse hoogleraren en universitair docenten strafrecht tekenden onlangs een petitie. Zij roepen daarin op tot de vrijlating van de Catalaanse gevangenen in voorarrest. De beschuldigingen van rebellie en opruiing zijn volgens de rechtsgeleerden een ‘vergissing’, want de onafhankelijkheidsbeweging heeft geen geweld gebruikt en zonder geweld kan er geen sprake zijn van die misdrijven.

Toch wordt de kans op vrijspraak klein geacht. Hoogleraar strafrecht Joan Queralt gelooft dat het ‘een wonder’ zou zijn als de twaalf Catalanen niet veroordeeld worden. Dat zou neerkomen op het erkennen van fouten, en dat is niet iets waar de Spaanse rechters in uitblinken.

Kort

 Dinsdag begint het proces tegen twaalf Catalaanse leiders in Madrid. Ze riskeren samen 177 jaar cel voor rebellie, opruiing en misbruik van overheidsgeld in aanloop naar het onafhankelijkheidsreferendum. Hoewel ze steun krijgen van ruim 350 Spaanse professoren en internationale ngo’s, geloven de leiders niet in de vrijspraak. Ze hopen dat het Europees Hof de ‘oneerlijke’ Spaanse vonnissen vernietigt. Het probleem is dat dat hof jaren op zich kan laten wachten.

 

Het gerechtelijk vooronderzoek is volgens Queralt ‘een aaneenschakeling van miskleunen’ geweest. ‘Neem de intrekking van het internationale aanhoudingsbevel tegen Puigdemont. Een rechter heeft de plicht misdadigers te volgen. Als hij denkt dat Puigdemont een crimineel is, waarom trekt hij dan het aanhoudingsbevel in?’

Toch gelooft Queralt dat de rechtszittingen in het komende proces correct zullen verlopen. Niet alleen omdat de wereld meekijkt - de zittingen worden op tv en via een livestream uitgezonden. Maar vooral omdat de Spaanse rechters weten dat bij een veroordeling de zaak uiteindelijk terechtkomt bij het Europees Hof voor de Mensenrechten in Straatsburg. De verdachten zijn ervan overtuigd dat ze daar gelijk zullen krijgen.

Het probleem is alleen dat het vonnis vaak lang op zich laat wachten. Vorig najaar vernietigde het hof in Straatsburg de veroordeling van de Baskische leider Arnaldo Otegi. Hij had in Spanje geen eerlijk proces gehad. Maar dat vonnis kwam pas toen Otegi zijn straf van zesenhalf jaar al had uitgezeten. In 2018 verloor de Spaanse staat negen van de tien zaken die in Straatsburg aanhangig waren gemaakt. Telkens ging het om de schending van basisrechten.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect