reportage

'Als de brexit niet doorgaat, zitten we in een dictatuur'

©AFP

In de geboortestad van William Shakespeare zijn veel brexiteers en remainers het met elkaar eens: de brexit heeft het in een referendum gehaald en moet dus worden uitgevoerd. Maar de overtuigde Europeanen hopen zo’n ‘disaster’ alsnog te vermijden.

Rechtover het geboortehuis van William Shakespeare bevindt zich een Christmas Shop, die het hele jaar open is. Aan de inkomdeur hangt een bord: ‘Nog maar 89 dagen tot kerstdag!’

Hoeveel dagen de Britten nog aftellen tot de brexit, staat nergens geafficheerd. Een wandeling door Stratford-upon-Avon maakt snel duidelijk wat veel Britten denken over de aanslepende brexitsaga. ‘It’s bonckers!’, zegt de ene. ‘What the hell is going on?’, vraagt een ander zuchtend. ‘We are done with it!

Kort

Bij het brexitreferendum in 2016 was de uitslag in Stratford-upon-Avon een bijna exacte kopie van het nationale resultaat. 52 procent van de inwoners stemde voor Leave en 48 procent voor Remain.

Ruim drie jaar later zijn de inwoners nog altijd verdeeld. Maar er is vooral een groot gevoel van ‘Brexit fatigue’. Velen zijn de impasse beu en willen dat eindelijk knopen worden doorgehakt. Dat speelt in de kaart van premier Boris Johnson, die desnoods voor een harde no-dealbrexit wil gaan.

Veel Britser dan Stratford-upon-Avon kan een plek niet zijn. Door de hoofdstraat rijden dubbeldekkers langs de winkels van Sainsbury’s en Marks & Spencer. Chinezen vergapen zich aan huisjes in Tudorstijl. In de etalages van toeristenwinkels staan kartonnen borden van Mr. Bean en koffiemokken met de afbeelding van prins Harry.

Ook bij het referendum over de brexit gedroeg de regio ten zuiden van Birmingham zich typisch Brits. Op 23 juni 2016 stemden 52 procent van de inwoners Leave en 48 procent Remain, net zoals het landelijk gemiddelde.

Schande

Een van die overtuigde brexiteers is Trevor Bishop. Op de weekmarkt van Stratford verkoopt de potige man glutenvrije chocolade. ‘Ik heb leave gestemd’, zegt hij. ‘Als je mensen de optie geeft om hun mening te geven, moet je die ook respecteren. Het is een schande dat we nog altijd niet uit de EU gestapt zijn. Als dat niet gebeurt, zitten we in een dictatuur.’

Vanuit de naburige kaasstand klinkt instemmend geluid. Mick James, gekleed in een witte kiel, gaf jarenlang les aan een Europese school en stemde tegen de brexit. Hoewel het referendum volgens de kaasboer nooit had mogen plaatsvinden, vindt ook hij dat de stemming moet gerespecteerd worden. ‘Er zijn nog altijd remainers die de uitslag niet aanvaarden’, zegt hij. ‘Dat vind ik stom.’

Dat de meerderheid in Stratford voor de brexit stemde, wekt verbazing. De regio heeft een sterke auto-industrie, met vestigingen van Jaguar Land Rover en Aston Martin vlakbij. Stratford ontvangt elk jaar 3 miljoen toeristen die het leven van William Shakespeare willen ontdekken.

‘Ik vrees dat minder Europeanen naar Stratford zullen komen’, zegt Mike achter de kassa van zijn speelgoedwinkel die gespecialiseerd is in pluchen konijnen. ‘We ontvangen veel dagtrips van Ierse schoolgroepen. Wat zal gebeuren als er grenscontroles komen?’

Volgens remainer Mike hebben vooral oudere mensen voor de brexit gestemd. ‘Zij kijken terug naar de good old days.’ Maar een paar straten verder ontpopt het bejaarde echtpaar Stanley en Pamela Snook zich tot de grootste brexitcritici van de dag. ‘Wij zijn zeer boos’, zegt Pamela op hoffelijke toon. ‘De brexit is een slechte beslissing en wordt op een rampzalige manier afgehandeld. De voordelen van de Europese Unie zijn hier nooit goed uitgelegd.’

Haar echtgenoot Stanley begint van verontwaardiging zwaar te ademen. ‘We zitten met een bijna fascistische regering die de publieke opinie uitschakelt met haar eigen populistische verhalen. Wat nu gebeurt, is schandalig. Dit is extreem nationalisme.’

Engelse broccoli

Hoe het verder moet, nu premier Boris Johnson op ramkoers ligt met het parlement, weet niemand in Stratford-upon-Avon.

Uitstel van de brexit? ‘Ik zie het nut niet in van een nieuwe verlenging’, zegt Martin, die in een trainingsjas van FC Stratford de Engelse broccoli en wortelen op de markt inspecteert. ‘Waarom moeten we nog wachten tot januari als we toch altijd dezelfde zaken zien verschijnen? Ik heb leave gestemd. Ik besef dat op korte termijn problemen kunnen opduiken, maar ik zie de voordelen op lange termijn.’

Een tweede referendum? ‘We hebben toch al gestemd?’, zeggen Barbara en Linda, twee bejaarde vriendinnen die samen op stap zijn in de regen. ‘De politici moeten doen wat het land vraagt.’

Geen brexit dan maar? ‘Als de brexit niet doorgaat, worden de politici nooit meer gerespecteerd’, voorspelt de chocolatier Trevor. De kaasverkoper Mick vreest dan voor ‘civil unrest’.

No deal

En wat met een bruuske no-dealbrexit, zonder akkoord met de EU? ‘Daar durf ik niet over na te denken’, zegt Mick, terwijl hij een stuk brie vastneemt. ‘Misschien moet ik dan meer Britse kazen verkopen?’

‘No deal is nog maar de eerste stap’, zegt de speelgoedverkoper Mike. ‘Dan moeten we nog handelsakkoorden sluiten met alle andere landen. There is no such thing as a no deal.’

Ik stemde niet voor een deal. Ik stemde ervoor de EU te verlaten.
Trevor Bishop
chocoladeverkoper en inwoner van Straftord-upon-Avon

Maar de brexiteer Trevor maakt zich geen zorgen over het precieze brexitakkoord. ‘Ik stemde niet voor een deal, ik stemde ervoor de EU te verlaten’, zegt hij laconiek. ‘Dat was de vraag van het referendum.’ De vriendinnen Barbara en Linda spreken over ‘scaremongering’ (bangmakerij). ‘De remainers zeggen: oei oei oei, als we weggaan, gaat alles mislopen. Dat valt wel mee.’

Eén ding is zeker: als er nieuwe verkiezingen komen, moet de oppositiepartij Labour hier op niet veel stemmen rekenen. De marxistische partijleider Jeremy Corbyn slaat niet aan in het van oudsher conservatieve Stratford. ‘Labour is te ver naar links opgeschoven’, zegt de kaashandelaar Mick. ‘Het probleem van Labour is dat het de compleet verkeerde leider verkoos. Labour gaat stemmen verliezen’, voorspelt de overtuigde remainer Stanley.

Het echtpaar Snook wil strategisch voor de liberaal-democraten stemmen. Stanley en Pamela zijn lid van de lokale drukkingsgroep ‘Stratford4Europe’, die als logo het hoofd van Shakespeare in een cirkel van gele Europese sterren gebruikt. De eurofiele libdems vinden in Stratford aansluiting bij die minderheid van remainers die het referendum alsnog hoopt terug te draaien. ‘Drie maanden geleden had ik nooit gedacht dat Stratford een target zou zijn voor de libdems’, vertelt Dominic Skinner, de liberale kandidaat voor het parlement.

Skinner kocht op de dag van het referendum (‘disaster day’) een partijkaart. ‘Ik was boos omdat mijn kinderen de voordelen verloren die ik had, zoals vrij reizen of studeren in het buitenland’, zegt hij. Tijdens zijn campagne voelt hij bij de bevolking ontevredenheid over het traditionele tweepartijensysteem. ‘Mensen keren zich af van het oude politieke systeem’, zegt Skinner. ‘Zelfs de leave-stemmers kijken naar Boris en zeggen: hij vertegenwoordigt mij niet meer.’

Idioot

Niemand beheerst het brexitdebat zo sterk als Boris Johnson. Met zijn onverschrokken stijl wil de nieuwe premier de brexit op 31 oktober tot elke prijs doordrukken, om zo de meerderheid van brexiteers aan zich te binden. Dat lijkt ook te lukken. In de peilingen heeft hij de wind mee.

‘Boris is een idioot’, zegt de kaasverkoper Mick. ‘Hij heeft een elitaire achtergrond en heeft geen idee van wat normale mensen doen. Hij ziet dit als een spel.’

Maar hoewel velen kritisch zijn over zijn ongelikte stijl, noemen heel wat brexiteers én remainers hem ‘heel intelligent’. ‘Boris pakt de stier bij de horens. Hij zegt: let’s do things!’, looft de gepensioneerde Martin. ‘Wat Boris zegt, is juist: we have to sort out brexit’, zeggen de vriendinnen Barbara en Linda. ‘Maar hij opent zijn mond te vlug. En hij krijgt ook geen steun van zijn partij, terwijl die hem net tot voorzitter heeft verkozen.’

Wat veel inwoners van Stratford gemeen hebben, is de afkeer voor het spektakel in Westminster. ‘De politici gedragen zich als kleuters in een speeltuin’, sneert Trevor. ‘De parlementsleden denken te veel aan hun eigen mening en te weinig aan die van het volk’, vindt Martin. ‘Alle horrorscenario’s die voor het referendum zijn verspreid, zijn niet uitgekomen. Het establishment verspreidt die alleen maar omdat het aan de macht willen blijven in zijn Londense bubble. Het negeert wat de mensen hier denken.’

Trevor blijft optimistisch. ‘De EU is een politieke alliantie. Geografisch blijven wij een deel van Europa. Uiteindelijk zal de zon altijd opgaan. Zelfs in Britain.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud