Advertentie

Angela Merkel laat gemengde Europese erfenis na

©REUTERS

Na vijftien jaar 'rustige vastheid' neemt Angela Merkel dit jaar afscheid als kanselier. De voorbije zes maanden zette ze als EU-voorzitter in op haar Europese nalatenschap. Die erfenis bevat naast historische verwezenlijkingen ook een paar pijnlijke open wonden.

Als ze het Europese schouwtoneel door de allergrootste poort wilde verlaten, had Angela Merkel zich geen beter moment kunnen dromen. Het voorbije jaar barstte van de uitdagingen: de pandemie veroorzaakte behalve een gezondheidscrisis ook economische ellende. Daar kwamen nog de brexit en de Europese begroting voor zeven jaar bovenop. En dan aasde de kanselier ook op een investeringsdeal met China.

Alleen al door zijn economische gewicht speelt Duitsland een hoofdrol in het Europees overleg. Haar anciënniteit, ervaring en politieke autoriteit geven Merkel extra gewicht: wanneer zij spreekt, luistert iedereen. Ook de lijn met Ursula von der Leyen, haar landgenote aan het hoofd van de Europese Commissie, is kort. Diplomaten zuchten over een Duitse pletwals in Europa, zeker nu de Britten niet langer een tegengewicht vormen.

Europese schulden

De beslissing waarmee Merkel ongetwijfeld de geschiedenisboeken haalt, is het Europees coronaherstelfonds van 750 miljard euro. Die geldpot is baanbrekend door zijn omvang en de koppeling aan vergroening en digitalisering van de economie in alle lidstaten. Historisch is vooral de financieringsmethode: de Europese Commissie gaat het nodige geld zelf lenen op de financiële markten. Europa gaat zelf schulden maken. Voor het zuinige Duitsland was dat een jaar geleden nog taboe.

De beslissing waarmee Merkel ongetwijfeld de geschiedenisboeken haalt, is het Europees coronaherstelfonds van 750 miljard euro.

Voor Merkel is het herstelfonds een eenmalige operatie. Economen gaan ervan uit dat de ban op gemeenschappelijk Europees schuldpapier definitief gebroken is. Het fonds is een staaltje van Europese integratie. De terugbetaling wordt gespreid over bijna veertig jaar en afbetaald met nieuwe, Europese, groene en digitale taksen.

Brexitdeal

Officieel is het handelsakkoord tussen Europa en het Verenigd Koninkrijk, net als het scheidingsverdrag, onderhandeld door de Franse Michel Barnier en zijn team. Maar op de achtergrond speelde de Duitse muziekkapel wel hard mee: de adjunct-kabinetschef van Von der Leyen, Stéphanie Riso, nam sinds november officieus het heft in handen.

Voor Berlijn stond veel op het spel. De Duitse auto-industrie had veel te verliezen bij een brexit zonder akkoord. Begin december ging Riso zo gretig op zoek naar een akkoord dat Frankrijk en Nederland op de rem gingen staan. De Europese vissers en eerlijke concurrentie mogen niet geofferd worden op het altaar van een akkoord. Merkel pikte de kritiek op en beklemtoonde dat Europa geen deal zou aanvaarden tegen elke prijs. Europa kon de eenheid bewaren en de deal met Kerstmis aanvaarden.

Chinese twist

Het EU-investeringsakkoord met China, beklonken op de valreep van 2020, stond bovenaan het prioriteitenlijstje van het Duitse EU-voorzitterschap. Maar er kwam pas schot in de zaak toen China zijn kans zag om Joe Biden, straks de nieuwe Amerikaanse president, een hak te zetten. De bulldozer van de Duitse economische belangen deed het grondwerk. Dat de Duitse Sabine Weyand het handelsdepartement van de Commissie leidt, was mooi meegenomen.

Toch trekken vooral de Chinezen aan het langste eind. Ze zijn in Europa al langer bezig met investeringen in infrastructuur. De belangenconflicten tussen de lidstaten over die nieuwe zijderoute worden door de deal niet opgelost. Bovendien had team-Biden Europa uitdrukkelijk gevraagd te temporiseren. Kortom, de Europese ambities van 'strategische autonomie' en een 'geopolitieke wereldspeler worden' zijn onder de mat van de Duitse belangen geveegd.

Verdeeld Europa

Een open wonde in de nalatenschap van Merkel is de verdeeldheid tussen oost en west. Een doorstart van Europa's giftigste dossier - het migratiepact - leverde niets op.

Een open wonde in de nalatenschap van Merkel is de verdeeldheid tussen oost en west.

Op deze breuklijn liggen ook fundamentele principes waarop de Unie gebouwd is: democratie en rechtsstaat. Polen en Hongarije gijzelden het voorbije halfjaar de goedkeuring van de meerjarenbegroting en het herstelfonds, omdat de uitkering van Europese subsidies voortaan zou worden gekoppeld aan de eerbiediging van de rechtsstaat. Merkel moest zes maanden lang dit veto lijmen.

Maar fundamenteel schoot de kanselier tekort als leider van het machtigste EU-land en de machtigste Europese partij. De Hongaarse premier Viktor Orbán gaat al jaren ongehinderd door met georkestreerde leugencampagnes en het ontmantelen van de rechtsstaat en de persvrijheid. De autocratische recepten van Orbán maken intussen school in Polen en Slovenië. Orbán smeert de Duitse belangen met subsidies voor autoproducenten en wapendeals. De Europese Volkspartij (EVP) spreidde het bedje van Orbán als autocraat; de Duitse CDU is tot vandaag niet bereid Fidesz eruit te schoppen.

Als Merkel wegvalt, dreigt de verdeeldheid tussen de Europese leiders nog toe te nemen. De leider met de meeste jaren op de teller is dan... Viktor Orbán.


Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud