analyse

Aswoensdag is nog van belang in de Duitse Heimat

©BELGA

Beieren is altijd al een geval apart geweest in Duitsland. Maar de Beierse traditie van ‘politieke Aswoensdag’ is ondertussen verspreid over heel het land. Het belang van de ‘debatmeetings’ was dit jaar extra groot, gezien de crisissfeer rond de Duitse regeringsvorming.

Het moet begonnen zijn in de 16de eeuw op de boerenmarkt van Vilshofen an der Donau. Daar hadden de inwoners de goede gewoonte om op Aswoensdag alles wat hen op de lever lag luid te bediscussiëren, van de voedselprijzen tot de politieke toestand. De traditie bleef overeind, werd overgenomen door de Beierse christendemocraten van de CSU en verwierf stilaan een nationaal belang. Zeker in de naoorlogse periode, toen de legendarische CSU-leider Franz Josef Strauss zijn Aswoensdagboodschap liet nazinderen tot in Berlijn. Inmiddels is de Aschermittwoch een politieke referentie in Duitsland, waarop alle grote partijen meetings organiseren.

Dit jaar waren die misschien nog belangrijker dan anders. In Berlijn heerst een crisissfeer. Het akkoord over de grote regeringscoalitie tussen de CDU/CSU en de sociaaldemocraten van de SPD wordt erg lauw onthaald. Een groot deel van de rode achterban wil niet opnieuw in zee met kanselier Angela Merkel, na het slechtste SPD-verkiezingsresultaat ooit. SPD-kopstuk Martin Schulz moest zelfs zijn ontslag indienen om het coalitieakkoord te redden. Hij had zichzelf ruim bediend en de ministerpost van Buitenlandse Zaken gereserveerd. De opstand tegen de ‘GroKo’ werd er alleen maar groter door.

Bij de CDU en zusterpartij CSU is de stemming niet veel beter. Aftredend kanselier Merkel krijgt het verwijt dat ze kostbare ministeries heeft opgeofferd om haar politieke vel te redden en met Merkel IV van start te kunnen gaan. Vooral het verlies van de portefeuille Financiën wordt haar zwaar aangerekend. Mutti Merkel is niet langer onaantastbaar.

Beierse heimatgevoelens

In die sfeer verzamelde de CSU afgelopen woensdag in de Dreiländerhalle in Passau. Het decorum was nostalgisch, lange tafels moesten de onvermijdelijke ‘Stammtisch’ symboliseren. Om 10 uur ‘s morgens werden bier en worst aangevoerd. Het moment voor de nieuwe CSU-leider Markus Söder om de partij over te nemen. Oud-voorzitter Horst Seehofer, die met griep in bed lag, schuift normaal op naar de federale regering en krijgt daar de portefeuille van Binnenlandse Zaken.

Tenoren in de CDU vrezen dat kanselier Merkel de partij ideologisch leeghaalt.

Söder maakte in zijn speech meteen duidelijk dat de CSU zich niet langer iets aantrekt van Berlijn of de CDU - die een minder harde toon in het migratiedebat aanslaat. Hij speelde ongegeneerd in op de Beierse heimatgevoelens. ‘We mogen onze eigen kiezers niet meer vergeten’, klonk het. En nog zo’n zin die er vlotjes inging: ‘We zijn het enige land ter wereld waar je zonder paspoort binnen geraakt maar niet meer buiten.’ ‘Meer lederhose dan laptop’, concludeerde Der Spiegel nogal laconiek.

Söders taal hoeft niet verbazen. In het najaar zijn er deelstaatverkiezingen in Beieren en het is zaak voor de CSU om haar volstrekte meerderheid niet te verliezen. Met stevige verklaringen wil de nieuwe leider voorkomen dat de kiezers rechts van het centrum bezwijken voor de extreemrechtse Alternative für Deutschland (AfD).

Zwarte nul

In Vilshofen hield de SPD op Aswoensdag een bijeenkomst. Het moment voor Olaf Scholz, die de sociaaldemocraten leidt tot de leden een nieuwe partijvoorzitter hebben gekozen, om de grote coalitie te verdedigen. Volgens Scholz, die normaal de nieuwe minister van Financiën wordt, krijgt de SPD een unieke kans om haar programmapunten door te duwen, op binnenlands maar vooral op Europees vlak. Hij stelde dat zowel Merkel als Seehofer hun politieke zenit voorbij zijn en dat het nu aan de SPD is om haar stempel te drukken. Of de SPD-leden dat ook vinden, moet nog blijken. Ze kunnen van 20 februari tot 2 maart hun stem uitbrengen over de GroKo. Op 4 maart wordt het verdict bekendgemaakt.

In Schwerte, in Noordrijn-Westfalen, trok Andrea Nahles hard van leer. Zij wordt in april normaal verkozen tot SPD-voorzitter en zou de eerste vrouw aan het hoofd van de partij worden. Ze veegde de interne ruzie van tafel en benadrukte hoe belangrijk het is dat de SPD de ministerportefeuille Financiën in handen krijgt. Nahles maakte duidelijk dat voor haar de ‘zwarte nul’ geen heilig principe is. Die zwarte nul, het leidende principe van de vorige financiënminister Wolfgang Schäuble (CDU), staat niet alleen voor een begrotingsevenwicht, maar betekent ook dat Duitsland geen bijkomende schulden kan aangaan. Nahles verzekerde dat er wel investeringen komen.

'Niet ruziën maar dienen'

Helemaal in het noorden, in Demmin in Meckelenburg-Voorpommeren, hield Merkel haar toespraak. In haar vertrouwde bedachtzame stijl. Geen onverhoedse aanvallen op de toekomstige coalitiepartners, geen scherpe ideologische profileringen. ‘Niet ruziën maar dienen’, luidde haar motto. Merkel verdedigde nog maar eens de portefeuilleverdeling van de GroKo. Volgens haar zou haar partij geen afstand doen van de ‘zwarte nul’. Het ministerie van Financiën werd gecompenseerd door dat van Economie. En ja, uiteindelijk, ‘wir schaffen das’.

Dan was de toon van Jens Spahn, zowat de kroonprins van de CDU, in Fellbach scherper. De stad ligt in Baden-Württemberg en is eigenlijk al 16 jaar de vaste thuisstek van de CDU om Aswoensdag politiek op de kaart te zetten. Minder terughoudendheid hier. Spahn pleitte voor ‘nieuwe koppen’ in de nieuwe regering en eiste spijkerharde garanties van de kanselier over het vluchtelingenbeleid en op financieel vlak. De vrees dat de SPD op die domeinen het voortouw zal nemen, zit diep. Spahn benadrukte wel zijn trouw aan Merkel. ‘Het is zij die het team moet leiden.’

Andere tenoren in de CDU vrezen dat Merkel de partij ideologisch leeghaalt. Na Roland Koch, voormalig minister-president in Hessen, haalde ook Norbert Röttgen, minister van Milieu tussen 2009 en 2012, zijn kritiek boven. Volgens hem is het vertrouwen in de partij op een absoluut dieptepunt beland. De tenoren die niet langer zwijgen, worden talrijker met de dag.

Slaagkansen gehypothekeerd

De politieke Aswoensdag gaf dit jaar perfect de staat van de Duitse politiek weer. De CSU vestigt haar aandacht om electorale redenen op Beieren - met soms tenenkrullende nostalgie. Merkel krijgt het almaar moeilijker om overeind te blijven, nu de onvrede over haar keuzes niet langer binnenskamers wordt geuit. En de SPD poogt te overleven te midden van een personenstrijd en twijfels over of ze meedoet in de grote coalitie. Die onzekerheid duwt de partij almaar dieper weg in de peilingen. De sociaaldemocraten houden nog 16 procent over en zijn nauwelijks 1,5 procentpunt groter dan de AfD.

De leden van de SPD beslissen uiteindelijk over de GroKo, maar de slaagkansen zijn op voorhand gehypothekeerd. De alternatieven zijn allerminst aanlokkelijk: een minderheidsregering of vervroegde verkiezingen. De traditionele stabiliteit van de Duitse politiek heeft een ferme knauw gekregen. Dat werd op Aswoensdag duidelijk door een nog oudere traditie.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud