Advertentie
Advertentie

Belgisch netwerk vormt hart van Europese vaccinstrategie

De verpakking van coronavaccins in de Pfizer-fabriek in Puurs. ©BELGA

Een Belgisch netwerk van experts maakt school in Europa, nu alle aandacht gaat naar een snellere productie van coronavaccins. Het plan Hera Incubator, dat Europa moet wapenen tegen coronavarianten, ligt vandaag voor op de Europese top.

'De Belgische vaccinmaffia.' Zo wordt ze ook wel genoemd in Europese kringen. In het hart van de nieuwe Europese vaccinstrategie heeft zich een informeel netwerk van Belgische experts genesteld. De Luikenaar Pierre Delsaux, de nummer twee van het departement gezondheid van de Europese Commissie, werkt een crisisplan uit om snel virusvarianten te detecteren en de productie en verdeling van vaccins in Europa centraal aan te sturen.

Dat project, Hera Incubator, is een publiek-private samenwerking naar het model van Barda, de Amerikaanse overheidsdienst voor biomedisch onderzoek. Het is een opstapje naar een Europese autoriteit voor gezondheidscrisissen. Luc Debruyne, oud-topman van de vaccinspecialist GSK, gaat met zijn ervaring in farma en internationale samenwerking de Europese Commissie adviseren over het crisisplan dat Delsaux uitwerkt.

Debruyne maakt deel uit van een informeel, dynamisch netwerk van Belgische topexperts. Die hebben een gelijkaardig profiel van goede wetenschappelijke kennis en ervaring in het bedrijfsleven. Ook Paul Stoffels, chief scientific officer bij het Amerikaanse Johnson & Johnson, en Moncef Slaoui, een GSK-veteraan die het gezicht werd van de Amerikaanse vaccinstrategie, maken er deel van uit. Wetenschapper Peter Piot, die eveneens over ruime internationale connecties beschikt, is de adviseur van Europees Commissievoorzitster Ursula von der Leyen.

Belgisch-Deens oorlogsplan

Ook politiek speelt de Belgische diplomatie een belangrijke rol in het vaccinverhaal. De achterstand van Europa in de goedkeuring, productie en verdeling van vaccins leidt tot politieke onrust. 'De coronavarianten dreigen ons pad naar volledig herstel en een normaal leven onderuit te halen', schreef premier Alexander de Croo (Open VLD) dinsdag in brief aan zijn Europese collega's die De Tijd kon inkijken. Hij roept op tot 'het sterkst mogelijke signaal op de Europese top' en stelt dat een gezamenlijke aanpak van dit probleem 'een heel andere manier van denken vergt'.

Het besef groeit dat het debat gevoerd moet worden vanuit een oorlogslogica.

De Croo werkte de voorbije weken samen met de Deense premier Mette Frederiksen aan een gezamenlijk voorstel. Frederiksen is al langer gealarmeerd over het feit dat er geen geïntegreerd systeem is om de tekorten van vaccins op te vangen en de snelheid van de productie hoog te houden. Het Belgisch-Deense voorstel voedde het idee van Hera Incubator. De premiers van Spanje, Polen en Litouwen sloten zich intussen bij het initiatief aan.

Europa is nog altijd een powerhouse voor vaccins, beklemtonen diplomaten. De Europese fouten zijn gemaakt in de staart van het proces. Er is te weinig gedaan om bedrijven te helpen bij het opzetten van klinische studies. Het Europees geneesmiddelenagentschap werkt traag omdat het 27 nationale experts moet informeren voor de vaccins worden goedgekeurd. Bovendien ontbreekt centrale aansturing. Als de productie stokt, weet niemand waar de flessenhalzen precies zitten en hoe ze kunnen worden aangepakt.

Die kinderziektes zijn het gevolg van de klassieke, bureaucratische werkwijze in Europa. In de huidige crisissituatie is die een blok aan het been. Het besef groeit dat het debat gevoerd moet worden vanuit een oorlogslogica. De vaccins zijn een kwestie geworden van nationale en Europese veiligheid. 'De vraag explodeert en de productiecapaciteit moet volgen. Als overheid moet je dan meer doen dan een aankoopcontract onderhandelen en achterover leunen', zegt een bron dicht bij De Croo. 'Bedrijven kunnen op hun beurt elkaar helpen om te voldoen aan die enorme productiehoeveelheden.'

Hervorming EMA

Hera Incubator moet in de eerste plaats een verschil maken tussen de sturing van het beleid en de operationele leiding. 'Er zijn te veel koks in de Europese keuken', werpt Slaoui de Europese beleidsmakers al langer voor de voeten. 'Je hebt nu mensen nodig die voldoende autoriteit hebben en ruggensteun op het hoogste niveau om operationele beslissingen te nemen', zegt een bron dicht bij de premier.

De voorgestelde aanpak zou grote gevolgen hebben voor de werking van het Europees Geneesmiddelenagentschap EMA. De procedure moet sneller. Voor vaccins tegen virusvarianten zou niet de hele goedkeuringsprocedure worden overgedaan, maar zouden enkele dagen of weken volstaan.

De manier waarop we normaal werken, is niet de goede.
Bron dicht bij premier De Croo

Het doel is het EMA te laten evolueren naar een Amerikaans model, waarbij het zelf verantwoordelijk wordt voor klinische testen en analyses. Op de korte termijn zou het EMA in een vroeger stadium betrokken worden bij klinische testen. Er is een pan-Europees testnetwerk in opbouw voor die proeven.

Die pan-Europese aanpak moet er ook komen voor de vaccinproductie. Er bestond al samenwerking in Europa, maar enkel op basis van EU-programma's of toevallige omstandigheden, zoals CEO die elkaar kennen. Voor de productie van vaccins was het elke lidstaat voor zich. Nu wil de Commissie alle productie- en onderzoeksfaciliteiten in kaart brengen, zodat flessenhalzen en mogelijke koppelingen snel gedetecteerd worden. Tegelijk moet die capaciteit over de hele keten sneller en centraal aangestuurd worden.

De vaccinstrategie is de hoofdbrok op de Europese top donderdag. De vraag is of de lidstaten een mandaat geven aan de Commissie om met Hera Incubator door te gaan. Een samenwerking tussen de industriële partners en onderzoeksinstellingen en een centrale aansturing zijn hoogst ongewoon in Europa. Maar 'de manier waarop we normaal werken, is niet de goede', zegt een bron dicht bij De Croo.

Belgische kaarten

België kan een pionier zijn in dit Europese verhaal, luidt het. 'Zeker als we intern dit beleid goed afstemmen op de bio- en farmabedrijven. We zijn de sterktes, zwaktes en de gaten en kansen in de productie in kaart aan het brengen', zegt een Belgische bron.

‘België speelt een toonaangevende rol op het vlak van farma en biotech. We hebben een ijzersterk ecosysteem. De sector heeft zich in deze crisis zeer wendbaar getoond', zegt Tineke Van Hooland, de vicesecretaris-generaal van de Belgische biotechvereniging Bio.be. Maar die sterke biotechpoot is geen gegeven voor altijd, zeggen Europese bronnen. 'Als de Europese strategie niet lukt, gaan bedrijven anders kijken naar Europa. Onze leidende positie in de wereld kunnen we zo kwijt zijn.'

Luc Debruyne (56)

Luc Debruyne werkte 27 jaar voor de Britse farmareus GlaxoSmithKline, waar hij tot eind 2018 vijf jaar CEO was van de vaccindivisie GSK Vaccines. Vandaag is hij strategisch adviseur van de vaccincoalitie CEPI en lid van de adviesraad van het Vlaams Instituut voor Biotechnologie. Debruyne zal zijn ervaring in de sector aanwenden in de Europese vaccinstrategie als speciaal adviseur van de Eurocommissarissen Stella
Kyriakides (Volksgezondheid) en Thierry Breton (Industrie).

Moncef Slaoui (61)

Moncef Slaoui werd geboren in Marokko en heeft ook een Belgisch en Amerikaans paspoort.
Hij belandde voor zijn studies in Brussel en bleef een kleine 30 jaar in ons land, waar hij het schopte tot baas van GSK Vaccines. Na zijn pensioen werd hij voorzitter van het Amerikaanse biotechbedrijf Moderna, dat een coronavaccin op de markt heeft. Uit die rol werd hij weggeplukt door Donald Trump om Operation Warp Speed te overzien, het Amerikaanse programma om een turbo te zetten op het onderzoek naar en de ontwikkeling van coronavaccins. Nadat werkzame vaccins op de markt waren gekomen, zette hij begin dit jaar een stap terug.

Jean Stéphenne (71)

Ook Jean Stéphenne verdiende jaren zijn sporen bij GSK. Onder zijn leiding groeide de Waalse poot GSK Biologicals uit tot het expertisecentrum van de groep, met 7.000 werknemers. Stéphenne is sinds april 2020 voorzitter van CureVac, een Duits biotechbedrijf met een coronavaccin in een vergevorderd stadium. Dat mRNA-vaccin vindt mogelijk voor de zomer de weg naar de markt.

Pierre Delsaux

De Luikenaar Pierre Delsaux, de nummer twee van het departement gezondheid van de Europese Commissie, werkt een crisisplan uit om snel virusvarianten te detecteren en de productie en verdeling van vaccins in Europa centraal aan te sturen.

Peter Piot (72)

Als medeontdekker van ebola in de jaren 70 en als jarenlange voortrekker van de strijd tegen hiv - onder andere bij de Verenigde Naties - is Peter Piot een virusautoriteit. Vandaag zet hij die expertise in als directeur van de London School of Hygiene and Tropical Medicine en als corona-adviseur van Ursula von der
Leyen, de voorzitster van de Europese Commissie.

Paul Stoffels (58)

Als chief scientific officer van Johnson & Johnson - een functie waarin hij 15.000 wetenschappers aanstuurt - is Paul Stoffels de invloedrijkste Belg in de farmawereld. Hij overzag de zoektocht naar een coronavaccin bij J&J. Dat wordt in maart allicht goedgekeurd voor gebruik in Europa.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud