portret

Boris Johnson, de ‘brexitromanticus' die vooral Brits premier wil worden

'Mijn vrienden, zoals ik zelf heb ontdekt: er zijn geen rampen, enkel kansen. En, inderdaad, kansen op nieuwe rampen.' Trouw aan een van zijn klassieke bon mots heeft Boris Johnson weer eens de Britse politiek in lichterlaaie gezet.

'De brexitdroom is stervende' meldde hij premier Theresa May maandag per brief, waarin hij zijn ontslag als minister van Buitenlandse Zaken aankondigde. Vooral hoopt de tory zijn grote droom levendig te houden ooit zelf premier te worden.

In de shakespeariaanse brexittragedie die het Verenigd Koninkrijk en de Conservatieve regeringspartij al twee jaar splijt, en waarin Johnson een hoofdrol speelt als een moderne machtsgeile Macbeth, leverde de voorbije week andermaal menige plotlijn op vol hoogverraad en dreigende paleisrevoluties. Vorige week vrijdag had May eindelijk de koers uitgezet voor de toekomstige Britse relatie met de Europese Unie. Die bleek opvallend innig: de handel in goederen zou na de brexit ‘zonder wrijvingen’ blijven verlopen, waarbij het VK de Europese regels grotendeels intact houdt.

Kolonie

'Alsof ik een drol moet oppoetsen', fulmineerde Johnson als groot verdediger van een harde brexit, maar hij schaarde zich toch achter May’s plan. Tot brexitminister David Davis zondagavond uit oprechte ideologische onvrede zijn ontslag indiende. En Johnson plots ook opstapte. 'We stevenen af op de status van kolonie', schreef hij aan May. 'Na een lange worsteling over wie hij echt is', analyseerde gewezen toryleider William Hague cynisch, 'heeft Boris eindelijk bewezen ook een romanticus te zijn - op voorwaarde dat iemand anders dat eerst is.'

Het is goed eraan te herinneren hoe Johnson in de aanloop naar het brexitreferendum maandenlang 'op het hek' zat. Was hij voor of tegen EU-lidmaatschap? Die keuze, als ze correspondeerde met de stem van het Britse volk, zou beslissen over wie de sleutels van Downing Street 10 kreeg. Johnson gokte juist, premier David Cameron niet. Maar toen de opvolgingsstrijd losbarstte, kreeg Johnson een dolk in de rug. Michael Gove, zijn trouwe luitenant tijdens de brexitcampagne, stelde zich te elfder ure zelf kandidaat, waardoor Johnson zich terugtrok.

Wanhoopspoging

Dat hij nu ontslag neemt als minister mag gezien worden als een laatste wanhoopspoging. De voorbije dagen openden Conservatieve hardliners, zoals backbencher Jacob Rees-Mogg, voluit het vuur op May. Ze dienden amendementen in op haar brexitplan en ronselden stemmen om haar te laten afzetten. In de coulissen staat Johnson klaar als rebellenleider. Gisteren mengde zelfs zijn 'goede vriend' Donald Trump zich op ongeziene wijze in het hoogst ontvlambare debat. May’s zachte brexit zou ‘waarschijnlijk dodelijk zijn’ voor een vrijhandelsakkoord met ’s werelds grootste economie, zei de Amerikaanse president aan de eurofobe tabloid The Sun. Alsook: 'Boris Johnson zou een geweldige premier zijn.'

'Boris Johnson zou een verschrikkelijke premier zijn', tweette Margot James meteen, waarmee May’s minister van Cultuur de mening ventileerde van stilaan het gros van de partijgenoten. Ooit was Johnson de ‘Heineken tory’, die met zijn zorgvuldig gecultiveerde imago van luimige aristocraat delen van het arbeiderselectoraat enthousiasmeerde die de Conservatieven doorgaans amper bereiken. Nu zien velen enkel nog zijn onbeschaamde opportunisme.

Tijdens de brexitcampagne grossierde Johnsons ‘Leave’-kamp in populistische beloftes en regelrechte leugens. Het 'brexitdividend' zou miljarden ponden naar de gezondheidszorg doen terugvloeien. Sceptische economen werden vergeleken met naziwetenschappers die ooit de Jood Albert Einstein in diskrediet brachten. Onderhandelen met EU? Johnson zou de lusten - vlotte vrijhandel - binnenhalen en de lasten - miljardenkosten en migratie - dumpen. 'Have cake and eat it' werd terstond een klassieker in zijn oeuvre van oneliners.

Nazikampbeul

Zo creëerde Johnson vooral onrealistische verwachtingen en pookte hij de tweespalt enorm op. Het verklaart waarom May, enkele maanden voor de deadline, nog altijd geen praktische brexitdeal vindt die politiek behapbaar is in eigen land, en aanvaardbaar voor Europa. Dat Johnson de voorbije twee jaar steeds weer haar gezag ondermijnde met eigengereide media-optredens wordt hem evenmin vergeven. En als minister van Buitenlandse Zaken blonk hij vooral uit in pijnlijke uitschuivers. Koloniale gedichten van Rudyard Kipling debiteren in Myanmar, lachen met Libische lijken of de Franse ex-president François Hollande schertsend vergelijken met een nazikampbeul: niet bepaald de manier waarop ’s lands topdiplomaat ‘Global Britain’ zou moeten promoten.

De kans dat Theresa May de volgende verkiezingen haalt, lijkt onbestaande. Maar uit een recente poll blijkt dat nog amper 8 procent van de Conservatieven in Johnson een geschikte opvolger ziet. ‘De kans dat ik premier word, is amper groter dan dat we Elvis terugvinden op Mars’, lacht Johnson al jaren zijn brandende ambitie weg. Een intimus liet deze week optekenen: ‘Hij weet dat het verdict van de geschiedenis weldra op hem zal vallen. En hem zal begraven.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect