analyse

Brexitoorlog stevent af op verkiezingen

‘Ik wil geen verkiezingen, en jullie ook niet’, hield Johnson zijn tory’s maandag voor. Toch worden ze stilaan onvermijdelijk. ©Photo News

Als het Britse parlement dinsdag uit zijn zomerreces terugkomt, barst de brexitbom compleet. Een ‘no deal’ dreigt, vervroegde verkiezingen lijken onvermijdelijk.

Een premier die werd opgeleid aan de elitescholen van Eton en Oxford, door amper 92.153 Conservatieve partijleden - of 0,0014 procent van de Britse bevolking - werd verkozen en samen met zeven ministers meermaals de plannen van zijn voorganger desavoueerde. Die premier wil ‘de wil van het volk’ respecteren door de kamer van democratisch verkozen volksvertegenwoordigers te laten ontbinden, hun wetgeving straal te negeren en collega’s uit de partij te gooien als ze het oneens blijven met zijn economisch desastreuze beleid. Ziedaar in het kort de stilaan even onnavolgbare als revolutionaire stand van brexitzaken.

Dinsdag begint het eindspel van dat intussen drie jaar durende imbroglio, als het Britse parlement terugkomt uit zomerreces. De voorbije weken volgde Boris Johnson Theresa May, die haar scheidingsverdrag met de Europese Unie driemaal verworpen zag door het parlement, op als premier en Conservatief partijleider. Johnson, in 2016 het boegbeeld van de Leave-campagne, omringde zich alleen met hardliners en ‘born again brexiteers’. En keer op keer herhaalde hij dat het Verenigd Koninkrijk op 31 oktober uit de EU stapt, ‘do or die’.

Ook bezoekjes aan de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Franse president Emmanuel Macron maakten duidelijk dat een compromis uitgesloten lijkt, en een chaotische no-dealbrexit steeds waarschijnlijker. Dat een meerderheid van het parlement daarvan gruwt? Vorige week kondigde Johnson aan dat hij het lagerhuis snel - uiterlijk volgende week donderdag - weer laat opschorten tot 14 oktober, zodat de oppositie amper de tijd krijgt om haar verzet te voeren.

Poging tot een handleiding bij een van de explosiefste weken in de naoorlogse geschiedenis van ’s werelds oudste democratie.

Kan de Britse oppositie de brexit nogmaals laten uitstellen?

Daarmee verdwijnt het verzet tegen Johnsons ‘staatsgreep’ niet, integendeel. Alle oppositiepartijen - Labour, de Liberaal-Democraten, de groenen, Change UK en nationalisten uit Schotland en Wales - én tientallen gematigde Conservatieven zullen dinsdag Lagerhuisvoorzitter John Bercow om een spoeddebat vragen. Zo zou kunnen worden gestemd om hen tijdelijk de parlementaire agenda te laten bepalen.

Dat is hoogst ongebruikelijk - de Britse regering dicteert almachtig wat in het Lagerhuis gebeurt - maar Bercow stond het dit voorjaar ook al eens toe. Een herhaling lijkt plausibel, als je weet dat Bercow een ‘Remainer’ is, zijn vrouw een sticker met ‘Bollocks to brexit’ op haar auto heeft kleven en hij vorige week vanuit zijn Turkse vakantieoord Johnsons demarche als een ‘constitutionele schande’ kapittelde.

'Dit is een constitutionele schande', fulmineerde John Bercow, de Speaker - voorzitter - van het Lagerhuis vorige week toen duidelijk werd dat de premier het parlement tijdelijk buitenspel zet. ©AFP

Zo zouden de rebellen zich dan woensdag kunnen buigen over hun wetsvoorstel dat Johnson verplicht tegen 19 oktober, daags na de EU-top in Brussel, het parlement te laten stemmen over een eventuele nieuwe brexitdeal. Of over een ‘no deal’. Worden beide weggestemd, dan moet Johnson nogmaals brexituitstel vragen tot 31 januari. Wat daarna gebeurt, en of de EU dat zou goedkeuren, is nog onduidelijk.

Die wet willen ze de komende dagen in een recordtempo door zowel de House of Commons als de House of Lords jagen. Zelfs met de gedoogsteun van de Noord-Ierse unionisten heeft Johnsons regering maar een meerderheid van één zetel, dus verhoogt elke dissidentie in de eigen rangen de slaagkansen van de oppositie. De vraag is echter hoe Johnson omgaat met die bijna zekere nederlaag.

Zuivert Johnson de Conservatieven van eurofiele ‘collaborateurs’?

Met een toespraak voor zijn ambtswoning sloot Johnson maandagavond alvast uit ooit brexituitstel te vragen. En hij riep zijn dissidente partijgenoten op ‘voor de regering’ te stemmen, omdat ze anders zijn onderhandelingspositie met Europa onderuithalen.

Dit weekend kregen de Conservatieve rebellen - Johnson noemde ze eerder ‘collaborateurs’ - al de waarschuwing dat ze uit de fractie worden gezet als ze meestemmen met de oppositie. En dat ze ook geen kandidaat meer zullen zijn bij de volgende verkiezingen. Daarmee is de stammenoorlog onder de tory’s compleet. Veel indruk maakt het dreigement ook niet. Voor veel gematigde Conservatieven - onder wie ook zwaargewichten uit de regering-May, zoals ex-minister van Financiën Philip Hammond en gewezen minister van Justitie David Gauke - is eindelijk het breekpunt gekomen waarop het landsbelang primeert op dat van de partij.

Schrijft Johnson de verkiezingen uit die hij eigenlijk al langer wil?

‘Ik wil geen verkiezingen, en jullie ook niet’, hield Johnson zijn tory’s maandag voor. Toch worden ze stilaan onvermijdelijk. Johnson pleegt politieke zelfmoord als hij zou uitvoeren wat hij zo rabiaat heeft uitgesloten. Maar zonder de zetels van de rebellen heeft hij helemaal geen meerderheid meer.

Verliest Johnson dinsdag, dan kondigt hij vermoedelijk woensdag al een vervroegde stembusslag aan, mogelijk op 14 oktober, waar Downing Street 10 zich wel degelijk al weken op voorbereidt. Die wil Johnson dan framen als ‘the People versus Parliament’: de clash tussen het volk en de volksvertegenwoordigers, tussen de 17,4 miljoen Britten die voor een brexit stemden en zij die de uitslag van het referendum weigeren uit te voeren. Het was geen toeval dat Johnson maandagavond in een adem aankondigde dat zijn minister van Financiën, Sajid Javid, woensdag ‘de meeste ambitieuze uitgavenronde in decennia’ bekendmaakt, met zware investeringen in veiligheid, gezondheidszorg en onderwijs.

Verliest Johnson dinsdag, dan kondigt hij vermoedelijk woensdag al een vervroegde stembusslag aan, mogelijk op 14 oktober, waar Downing Street 10 zich wel degelijk al weken op voorbereidt.

Ook zonder die electorale snoepjes ogen de polls alvast niet ongunstig. Johnsons tory’s zouden de grootste partij blijven, met 34 procent van de stemmen. Dat zou wel het op een na slechtste naoorlogse resultaat zijn. Maar door zo radicaal voor een harde brexit te gaan, zuigt Johnson wel de Brexitpartij van Nigel Farage - die peilt op 13 procent, de helft van voor Mays aftreden - weer leeg en verenigt hij de Leave-stemmen.

Het Remain-kamp daarentegen blijft verdeeld. Labour, dat onder de euroscepticus Jeremy Corbyn lang een halfslachtige brexitkoers vaarde, zou uitkomen op slechts 22 procent. De uitgesproken eurofiele LibDems, die campagne voeren met de ‘Bollocks to brexit’-slogan van mevrouw Bercow, pieken dan weer op 17 procent, en zelfs de kleine ecologisten zouden 8 procent halen.

Het Britse kiesstelsel,waar in elk van de 650 districten alleen de kandidaat met de meeste stemmen een zetel krijgt, dreigt zo’n versplintering van de anti-brexitstem echter af te straffen. Daar komt bij dat Corbyn, die een hardlinks beleid voorstaat, veel Britten afschrikt. Volgens de jongste peiling ziet maar 20 procent in hem een geschikte premier, terwijl Johnson 40 procent scoort.

Stemt de oppositie in met vervroegde verkiezingen?

Gewezen Labour-premier Tony Blair, allesbehalve onbesproken maar nog altijd behept met een zeer scherpe politieke radar, riep zijn partijgenoten maandag dan ook op ‘niet in de olifantenval van de brexiteers te trappen’. De ironie wil immers dat Johnson pas vervroegde verkiezingen kan uitschrijven als hij er een tweederdemeerderheid voor vindt in het Lagerhuis.

De brexiteers leggen een val. Een meerderheid is tegen een no-deal-brexit, maar sommigen vrezen het premierschap van Jeremy Corbyn nog meer.
Tony Blair
gewezen Labour-premier

‘De brexiteers weten dat niet één, maar twee thema’s de voorbije jaren de Britse politiek vormgaven: de brexit, maar ook Corbyn’, aldus Blair, wiens neoliberaal socialisme wordt uitgespuwd door de huidige, marxistische Labour-leider. ‘Als Johnson erin slaagt de brexitvraag te koppelen aan de Corbyn-kwestie, kan hij slagen. Ook al is een meerderheid tegen een no-dealbrexit, sommigen hebben nog meer schrik van Corbyns premierschap.’

‘Bring it on’, was de voorbije dagen echter het antwoord van Labour op de geruchten over nakende verkiezingen, zolang die maar voor de brexitdeadline plaatsvinden. De LibDems zullen ook een nieuwe stembusgang steunen, omdat ze hun goede peilingen willen kapitaliseren. En de Schotse nationalisten zien er de ideale manier in om boven de muur van Hadrianus helemaal incontournabel te worden en hun einddoel - een eigen staat - dichterbij te brengen.

Wie staat het rechtst als straks de kruitdampen wegtrekken?

In deze ultieme confrontatie, waarin de brexit meer dan ooit partijen, regio’s en generaties splijt, valt niet te voorspellen wie de komende week/weken zijn slag thuishaalt. Het is best mogelijk dat Johnson in eigen doel trapt, voort moet met een minderheidsregering of zelfs het veld moet ruimen voor Corbyn.

Maar evengoed schrikt hij dinsdag genoeg toryrebellen af om de druk op Europa op te voeren: geef me een nieuwe deal, of je krijgt een ‘no deal’. Of hij scoort via de kiezer zelfs een regelrechte hattrick: een democratisch mandaat voor zijn premierschap, een versterkte meerderheid voor zijn regering en, vooral, de lang gekoesterde realisatie van een harde brexit. Johnson mag dan het imago van clownesk warhoofd cultiveren, zijn strategisch vernuft zou weleens groter kunnen zijn dan de verontwaardiging van zijn opposanten.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect