analyse

CDU worstelt met verstikkende greep van Merkel

Angela Merkel en Annegret Kramp-Karrenbauer, op een CDU-bijeenkomst afgelopen dinsdag.

Door de leiderschapscrisis in de Duitse CDU ligt Angela Merkel zwaar onder vuur. Verlaat zij dan toch als 'halfdood wrak' het politieke toneel?

'Ooit wil ik de juiste manier vinden om de politiek te verlaten', verzuchtte Angela Merkel meer dan 20 jaar geleden in een interview, lang voor ze in 2005 voor het eerst aantrad als Duits bondskanselier. Ze wilde zichzelf het droeve lot besparen van haar politieke mentor Helmut Kohl, die zich krampachtig aan de macht had vastgeklampt. 'Ik wil dan geen halfdood wrak zijn', zei de jonge Merkel. 

De afgelopen week klonk steeds luider de vraag of Merkel na 15 jaar regeren haar houdbaarheidsdatum heeft overschreden. Dat kwam natuurlijk door de politieke turbulentie die opstak in Thüringen, waar haar partijgenoten bij de aanwijzing van de minister-president hadden samengewerkt met het rechts-radicale AfD. De heisa die  losbarstte over het doorbreken van het cordon sanitaire stortte Merkels partij CDU in een ongeziene crisis. 

Partijvoorzitter Annegret Kramp-Karrenbauer lag als eerste onder vuur. Dat zij er niet in slaagde de CDU-afdeling in Thüringen in de pas te laten lopen, was een zoveelste illustratie van haar gebrek aan autoriteit. Kramp-Karrenbauer was sinds eind 2018 partijleider met de bedoeling Merkel op te volgen als kanselier. Maar ze hing na een reeks flaters al maanden uitgeteld in de touwen. Moegetergd trok ze zich deze week terug als CDU-voorzitster en kandidaat-kanselier.

Grandioos mislukt

Het duurde daarna niet lang voor Merkel in het vizier kwam. Critici merkten op dat Merkels plan om haar eigen opvolging te regelen grandioos was mislukt. Het was Merkel die anderhalf jaar geleden besliste het partijvoorzitterschap uit handen te geven. Daardoor koppelde ze die functie los van het kanselierschap, wat naar Duitse normen zeer ongebruikelijk is. Merkel zei dat ze pas na de verkiezingen van september 2021 wil opstappen als bondskanselier.

Door te weigeren een stap opzij te doen, verstikte Merkel haar kroonprinses.

Door te weigeren een stap opzij te doen, verstikte Merkel haar kroonprinses. Dat werd nog eens in de verf gezet toen Merkel zich vanuit Zuid-Afrika -waar ze op officieel bezoek was - bemoeide met de crisis in Thüringen. Merkel bestempelde de manoeuvres van de Thüringse CDU als 'onvergeeflijk' en drong aan op het ontslag van de verkozen minister-president. Dat leverde haar trouwens een klacht namens de AfD op voor machtsmisbruik.

Het vertrek van Kramp-Karrenbauer opent opnieuw de strijd om het leiderschap in de CDU. Het is de vraag of Merkel erin slaagt ook nu de regie over haar opvolging te in eigen handen houden. Daarvoor is het uitkijken naar Armin Laschet, de minister-president van Noordrijn-Westfalen. Hij geldt, net als Kramp-Karrenbauer, als een epigoon van de centrumkoers die Merkel uitzette in haar partij. Al bewees Kramp-Karrenbauer dat dat eerder een na- dan een voordeel is.

Op een zijspoor

Als grootste kanshebber geldt echter Friedrich Merz, een oude rivaal van Merkel. Merz verliet ruim tien jaar geleden de politiek nadat hij door Merkel op een zijspoor was gezet. Hij maakte twee jaar geleden zijn rentree toen hij zich kandidaat stelde als CDU-voorzitter. Hij haalde het niet, maar scoorde opvallend goed met zijn pleidooi om met de partij naar rechts af te slaan. Onder Merkel was de CDU volgens hem te veel conservatieve kiezers verloren aan het AfD.

Als Merz het haalt als partijvoorzitter, is het maar de vraag of hij genoegen neemt met een bijrol onder kanselier Merkel. De kans is dan klein dat Merkel haar termijn tot september 2021 uitdoet. Mogelijk stapt ze versneld op, waarna vervroegde verkiezingen komen. Coalitiepartner SPD maakte deze week duidelijk dat ze uit de regering stapt als die niet door Merkel wordt geleid.

De opvolgingskwestie leidt ook tot ongerustheid buiten de Duitse grenzen. De Europese partners vrezen dat een stuurloos Berlijn ook de Europese Unie verzwakt, net op een moment dat die voor heel wat uitdagingen staat. Bovendien is Duitsland in de tweede helft van 2020 EU-voorzitter. Mogelijk neemt Merkel dan nog de honneurs waar om een soort ereronde te lopen. Het is dan misschien geen mooie manier om de politiek te verlaten, maar Merkel kan nog altijd claimen dat ze geen halfdood wrak is.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud