analyse

CDU worstelt met leegte na tijdperk-Merkel

Het trio kandidaat-voorzitters van de CDU op pad, met Friedrich Merz, Norbert Röttgen en Armin Laschet. ©AFP

De Duitse christendemocraten kiezen zaterdag een nieuwe voorzitter als opmaat naar het tijdperk na bondskanselier Angela Merkel. Op tafel ligt het dilemma of de CDU voor een ruk naar rechts kiest of de centrumkoers aanhoudt.

Zoals het een degelijke christendemocratische partij betaamt, opende de CDU haar congres vrijdagavond met een ‘oecumenisch gebed en een eerbetoon aan de overledenen’. Daarna staken 1.001 afgevaardigden de koppen virtueel bij elkaar voor een tweedaagse monster-Zoomsessie. Het zwaartepunt ligt zaterdagochtend wanneer ze een nieuwe voorzitter kiezen.

Het is een cruciale beslissing, negen maanden voor de parlementsverkiezingen op 26 september. Die stembusgang markeert het einde van het tijdperk van Angela Merkel, die na 16 jaar afzwaait als bondskanselier. 'Normaal zou de nieuwe CDU-voorzitter de lijsttrekker zijn bij de verkiezingen', zegt Marja Verburg, expert bij het Duitsland Instituut in Amsterdam. Maar dat kan ditmaal anders uitdraaien.

Het is de vraag of een van de drie geschikt is als lijsttrekker.
Marja Verburg
Experte Duitsland Instituut

Dat heeft alles te maken met de drie kandidaten voor het voorzitterschap. Friedrich Merz, Armin Laschet en Norbert Röttgen hebben een ding gemeen: het zijn blanke mannen van middelbare leeftijd uit de westelijke deelstaat Noordrijn-Westfalen. Maar geen van hen wekt begeestering op en niemand komt maar in de buurt van Merkel, wier populariteit rond 70 procent piekt.

Friedrich Merz

De 65-jarige Merz was tot 2002 de fractievoorzitter van de CDU in de Bondsdag, maar moest plaatsmaken voor Angela Merkel. Merz verliet wrokkig de politiek en vergaarde een fortuin als zakenadvocaat en bestuurder bij onder andere BlackRock, BASF en HSBC. Nadat Merkel zich eind 2018 had teruggetrokken als partijvoorzitster rook Merz zijn kans op wraak. Hij moest echter de duimen leggen voor Annegret Kramp-Karrenbauer, maar greep zijn kans om in de CDU de stem te worden van het anti-Merkel-kamp.

Rechts-populisten

'Het is de vraag of een van de drie geschikt is als lijsttrekker', zegt Verburg. Ze wijst vooral naar Merz, een stugge conservatief die met een uitgesproken rechts programma de kiezers wil terughalen die volgens hem zijn overgelopen naar de rechts-populistische AfD. Verburg: 'Merz ligt voorop in de peilingen, maar is niet de verbindende figuur met wie de CDU naar de kiezer wil trekken.'

De CDU moet uit de schaduw van Merkel treden.
Friedrich Merz
Kandidaat-voorzitter CDU

Merz pleit voor een radicale breuk met het Merkel-tijdperk. 'De CDU moet uit de schaduw van Merkel treden', schreef hij in Der Spiegel. 'Haar prestaties staan na de verkiezingen in de geschiedenisboeken.' Merz merkte ook op dat de CDU in 30 jaar zowat de helft van haar leden is verloren. 'Een opgewekt ‘doe zo voort’ is daarom even ongepast als de vage bewering om ‘het midden’ te bezetten.’

Kroonprinses

Het dilemma is welke partij de CDU wil zijn na het vertrek van Merkel. De bondskanselier probeerde twee jaar geleden haar erfenis veilig te stellen door haar 'kroonprinses' Annegret Kramp-Karrenbauer naar voren te schuiven als partijvoorzitster. Het was een enorme misrekening, want AKK bakte er niets van en nam bijna een jaar geleden ontslag.

Armin Laschet

De 59-jarige Armin Laschet geldt als de kandidaat van de continuïteit en behoort zoals Angela Merkel tot de centrumfactie van de CDU. Hij is sinds juni 2017 minister-president van Noordrijn-Westfalen, maar in de coronacrisis liet hij steken vallen. Dat knaagde aan zijn kansen op het voorzitterschap van de partij. Eind vorig jaar kwam Laschet onder vuur omdat hij samen met zijn zoon voorrang zou hebben gegeven aan een bedrijf bij de aankoop van mondmaskers en beschermkledij.

Met haar manoeuvres stortte Merkel haar partij in een crisis, die langer aansleepte dan verwacht. Door de coronacrisis werd de verkiezing van een nieuwe preses tweemaal uitgesteld. Uiteindelijk werd gekozen voor een virtueel congres. Maar de Duitse wet erkent het resultaat van een elektronische stemming niet. Dus moet de keuze volgende week nog per brief bevestigd worden.

Gematigde factie

In tegenstelling tot Merz staan zijn twee rivalen voor een voortzetting van Merkels centrumkoers. Op papier beschikt Armin Laschet, de minister-president van Noordrijn-Westfalen, over de beste papieren. Hij behoort tot de gematigde factie en kan uitpakken met zijn ervaring als politiek bestuurder, ware het niet dat hij de flaters opstapelde in de coronacrisis.

Norbert Röttgen

De 55-jarige Röttgen is de voorzitter van de commissie Buitenlandse Zaken in de Bondsdag. Hij begon aan de verkiezingsstrijd als buitenbeentje, maar met zijn pleidooi voor een grondige partijvernieuwing scoort hij goed bij jongeren en vrouwen. Röttgen stond ooit dicht bij Merkel en was tussen 2009 en 2012 haar minister van Milieu. Maar toen hij er in 2012 niet in slaagde de CDU naar winst te leiden bij verkiezingen in Noordrijn-Westfalen, werd hij prompt ontslagen.

Van de drie werd Norbert Röttgen, de buitenlandspecialist van de partij, lange tijd weggezet als de kansloze buitenstaander. Hij wist zich in de strijd te werken met een uitgekiende campagne waarin hij pleitte voor een drastische vernieuwing van de partij, die volgens hem 'jonger, vrouwelijker en digitaler' moet worden. Maar net als zijn twee concurrenten is er twijfel of Röttgen geschikt is als 'Spitzenkandidat'.

Knoop doorhakken

De knoop over de lijsttrekker wordt pas in het voorjaar doorgehakt, in samenspraak met de Beierse zusterpartij CSU, waarmee de CDU samen naar de kiezer trekt. Het kunnen zware onderhandelingen worden, zeker als de partijvoorzitter vasthoudt aan zijn aanspraak op het lijsttrekkerschap. Naar verluidt wordt gekeken naar Jens Spahn, die als minister van Volksgezondheid krediet opbouwde in de coronacrisis.

Of misschien komt de redding uit Beieren, waar minister-president Markus Söder zich in de kijker heeft gewerkt. Het zou pas de derde keer zijn sinds 1949 dat een Beierse kandidaat op kop staat bij de CDU/CSU. De vorige twee pogingen draaiden uit op een nederlaag. Maar Söder heeft de wind in de rug. Net als Spahn staat hij in de populariteitspolls een pak hoger dan Merz, Laschet en Röttgen.

Rijk rekenen

Het gevaar bestaat dat de CDU zich rijk rekent. De partij staat met 36 procent ruim op kop in de peilingen en lijkt de volgende bondskanselier te leveren. Maar de score weerspiegelt vooral de populariteit van Merkel. Met een ander boegbeeld dreigt een deel van de kiezers eind september te verhuizen, bijvoorbeeld naar de Groenen.

36%
Peilingen
In de opiniepeilingen staat de CDU op de eerste plaats met 36 procent, gevolgd door de Groenen die rond 20 procent schommelen.

Het is geen geheim dat de CDU aast op een coalitie met de Groenen, die met zowat 20 procent de tweede formatie zijn. Beide partijen zijn de afgelopen jaren een pak naar elkaar toegeschoven. Die toenadering kan mislukken als Merz aan het roer komt. Zijn liberale en conservatieve ideeën zijn waarschijnlijk een brug te ver voor de Groenen, hoe gretig die ook zijn om in de regering te stappen.

Verburg nuanceert de doemberichten over het zwarte gat na het politieke afscheid van Merkel. 'Wie Merkel ook opvolgt, zal niet meteen een radicaal andere koers varen', zegt ze. 'Duitsland heeft een stabiel politiek systeem.' Maar dat sluit niet uit dat er de komende tijd nog verrassingen komen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud