Charles Michel na de marathontop

Charles Michel laveert van de nieuwe onderhandelingstafel op het dakterras naar steeds wisselend overleg in de coulissen op de Europese marathontop. ©AFP

Een Copernicaanse revolutie noemt Europees Raadsvoorzitter Charles Michel het steunpakket van 1.824 miljard euro. ‘Nooit heeft Europa zo’n omvangrijk financieel pakket op tafel gelegd. Nooit.’

Om kwart over vier in de nacht van zondag op maandag roept Europees Raadsvoorzitter Charles Michel de 27 EU-leiders bijeen met de boodschap dat de onderhandelingen strop zitten. De vijf zuinige landen met de Nederlandse premier Mark Rutte als aanvoerder zetten hun hakken in het zand en weigeren het ultieme compromisvoorstel, een herstelpot van 750 miljard euro - waarvan 400 miljard subsidies en 350 miljard leningen - te aanvaarden. Op het laatste ogenblik trekt Rutte aan Michels mouw: ‘We praten er nog over.’ 24 uur later, dinsdag bij het ochtend- gloren, volgt de zachte landing.

Frans-Duitse baby

Een eensgezinde aanpak lukt alleen als je de argumenten van de anderen begrijpt en respecteert.

De Europese leiders geven hun zegen aan een ongezien financieel pakket van meer dan 1.800 miljard euro om de crisis te bezweren: een meerjarenbegroting van 1.074 miljard euro voor de komende zeven jaar en een herstelplan van 750 miljard euro. ‘Er waren twee momenten waarop het risico van een flop reëel was: zaterdagavond en zondagavond, erkent Charles Michel in een interview met negen Europese media, waaronder De Tijd. ‘Maar ik zag het als mijn verantwoordelijkheid om koelbloedig en lucide te blijven en tactisch de juiste keuzes te maken.’

De adrenaline van non-stop onderhandelen en de sterke emotie is wat weggeëbd. De vermoeidheid, die Michel tijdens de top verjoeg met nachtelijke douches, blijft hangen: voor alle zekerheid is er vertaling Engels-Frans voorzien. ‘Met pauzes van een tot anderhalf uur is zo’n top een intellec- tuele, mentale en fysieke beproeving.’

De twee crisismomenten markeren de zwaarste problemen op de top en op beide momenten speelde Rutte een sleutelrol.

Zaterdagavond was er een moeilijk debat onder de 27 EU-leiders over de rechtsstaat. De Hongaarse premier Viktor Orban en zijn Poolse collega Mateusz Morawiecki weigerden elke koppeling van Europese subsidies aan het eerbiedigen van de rechtsstaat. De Duitse kanselier Angela Merkel en de Letse premier Arturs Krišjānis Kariņš vonden zondag een compromis in een rechtstreeks overleg met de vier Visegradlanden (Polen, Tsjechië, Slovakije en Hongarije) en de vijf zuinige landen (Nederland, Oostenrijk, Zweden, Denemarken en Finland).

©ZUMAPRESS.com

Intussen blokkeerden de zuinige vijf al sinds het begin van de top vrijdagmorgen elke discussie over zowel het volume als de verdeling leningen-subsidies in het Europees herstelfonds. Een alternatief legden ze niet op tafel. Michel en zijn team brachten de hele zondag door op het dakterras, waar hij met elke groep een mogelijk compromis aftoetste. De lange tafel, die pas een goede week voor de top was geleverd, maakte coronaproof overleg mogelijk.

De Duitse kanselier Angela Merkel en de Franse president Emmanuel Macron voerden mee de forcing. Zij legden in mei al hun ‘baby’ voor, een herstelfonds van 500 miljard euro, in de vorm van transfers. Onder dat bedrag gaan, maakte vooral Macron kribbig. Hij dreigde zaterdagavond te vertrekken. Zelfs toen de teller op 400 miljard transfers, tegen 350 miljard leningen kwam, weigerden Rutte en co. ‘Wij hebben veel meer bewogen, van nul naar 350 miljard euro transfers’, zei de Finse premier Sanna Marin.

Dus toen Ruttel maandagochtend aan de mouw van Michel trok, wist die dat een compromis mogelijk was over het herstel- fonds. De finale teller kwam te staan op 390 miljard euro aan transfers en 360 miljard euro aan leningen. Merkel trok Macron over de streep.

Preventieve actie

Europa gaat schulden aan om dat herstelgeld te betalen. Is dat een stap in de integratie, om het besmette woord federalisme niet te gebruiken?

Charles Michel: ‘Ik verwoordde het wat romantischer in het Europees Parlement als ‘de hernieuwing van onze huwelijksgeloften voor de volgende dertig jaar’. We zullen samen lenen en een gezamenlijke strategie opzetten voor het herstel en de transformatie van ons sociaal-economisch model. Dat is een zeer sterk engagement. Maar een eensgezinde aanpak lukt alleen als je de argumenten van de anderen begrijpt en respecteert.’

Het Europees Parlement is niet te spreken over de knip in toekomstgerichte programma’s in de meerjarenbegroting. Lukt die groene en digitale transitie met zo weinig middelen?

Michel: ‘Ik wil toch even de zaken in perspectief zetten. Nooit heeft Europa zo’n omvangrijk financieel pakket op tafel gelegd. Nooit. Via zowel het meerjarenbudget als het herstelfonds kunnen middelen gemobiliseerd worden voor digitale transformatie of klimaat. Het budget van Erasmus stijgt daardoor met de helft, gezondheid gaat maal vier en voor klimaat is er een transitiefonds van 17,5 miljard euro. Bovendien moet 30 procent van de hele EU-pot direct verband houden met de strijd tegen klimaatverandering.’

Er komt een regime om geld uit het Europees budget en het herstelfonds te koppelen aan de eerbiediging van de rechtsstaat.

‘Ik vraag dat men een eerlijke blik werpt op ons vertrekpunt. Ik durf best spreken van een Copernicaanse omwenteling: we gaan via gezamenlijke leningen zo’n groot bedrag mobiliseren en we besloten ook dat die leningen de komende jaren gezamenlijk terugbetaald worden. We investeren samen, we hervormen samen en we beslissen samen om het klimaat en digitalisering als oriëntatiepunt te nemen voor het herstel, maar ook voor de transformatie van het Europees project.’

De tekst over rechtsstaat is ambigu: er is geen strikte voorwaarde dat de Europese waarden gerespecteerd moeten worden om geld te ontvangen.

Michel: ‘De tekst is heel helder. Er komt een regime om geld uit het Europees budget en het herstelfonds te koppelen aan de eerbiediging van de rechtsstaat. De Commissie zal maatregelen voorstellen als de rechtsstaat met de voeten wordt getreden; de lidstaten beslissen met een gekwalificeerde meerderheid.’

Nederland vroeg en kreeg een veto op de hervormingsplannen en -betalingen van andere landen?

Michel: ‘De noodrem bij het toezicht op de hervormingen was belangrijk voor de landen die geen gratis geld wilden. Het was de enige manier om de zuinige landen te overtuigen om transfers toe te staan. Maar het is geen veto. We hebben de Europese verdragen niet veranderd. Wel is er nu preventieve actie mogelijk als dat nodig blijkt. Die actie is een grondig debat in de Europese Raad. Trouwens, alle 27 landen krijgen aanbevelingen voor hervormingen. Voor sommige zijn dat economische hervormingen, voor andere gaat het om het belastingmodel.’

Dinsdag bij het krieken van de dag deed Charles Michel samen met Commissievoorzitter Usrula von der Leyen de historische deal uit de doeken. ©AFP

Was Rutte altijd de ‘Doctor No’?

Michel: ‘Rutte was moedig. Ik weet dat het moeilijk is voor Nederland om transfers te aanvaarden. Het is ook geen drama dat een premier zijn nationale belangen verdedigt. Nederland is een nettobetaler aan de Europese begroting, en dus vroeg hij een correctie. Het debat was legitiem. Rutte is een zeer goede onderhandelaar. Bovendien is hij een persoonlijke vriend. Een goede relatie op basis van vertrouwen helpt bij moeilijke onderhandelingen.’

Wat is het lastigst te besturen: België of Europa?

Michel: ‘Toen ik in december aan mijn mandaat begon, besefte ik wel dat er af en toe crisismomenten zouden komen. Ik had ze alleen niet zo snel verwacht. Uw vraag komt dus te vroeg.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud