nieuwsanalyse

Corbyn worstelt met linkse revolutie

©AFP

Met een ambivalente brexitvisie en hardlinks economisch radicalisme hoopt Jeremy Corbyn Labour weer aan de macht in het Verenigd Koninkrijk te helpen. Op het socialistische partijcongres dreigt de komende dagen echter de clash met de achterban en in het stemhokje straks de kater.

Onlangs werd Emily Thornberry regelrecht uitgelachen door het publiek van het BBC-programma ‘Question Time’. Gevraagd wat nu eigenlijk de brexitkoers van Labour is, legde de schaduwminister van Buitenlandse Zaken pijnlijk de onnavolgbare spreidstand van de socialistische Britse oppositiepartij bloot.

Bij de vervroegde verkiezingen, die er dit najaar zo goed als zeker komen, willen Thornberry en co. de Conservatieve premier Boris Johnson van de macht verdrijven. Vervolgens zal Labour-leider Jeremy Corbyn een softere brexitdeal sluiten met de Europese Unie.

Emily Thornberry worstelt met brexitvraag in 'Question Time'

En dan komt er een tweede referendum over die deal. Waarvoor Thornberry ongetwijfeld campagne zal voeren, wilde de presentatrice voor de zekerheid even weten. Neen, zei ze, ‘Ik zal weer ‘Remain’ stemmen.’

Ruim drie jaar na het brexitreferendum heeft de stammenoorlog in de toryregering het Verenigd Koninkrijk in een enorme chaos gestort, maar blijft ook ‘Her Majesty’s Most Loyal Opposition’ zwaar verdeeld.

Er bestaat niet zoiets als een goede brexitdeal. We moeten ervoor ijveren in de EU te blijven.
Tom Watson
vicepartijleider Labour

Op het partijcongres, dat dit weekend van start ging in de Zuid-Engelse kuststad Brighton, dreigt de clash. Zowat 90 procent van de leden wil dat Labour zich eindelijk duidelijk out als een ‘Remain’-partij. Ze worden gesteund door zwaargewichten zoals Thornberry, brexitspreekbuis Keir Starmer en schaduwminister van Financiën John McDonnell.

‘Er bestaat niet zoiets als een goede brexitdeal. We moeten ervoor ijveren in de EU te blijven’, vindt ook vicepartijleider  Tom Watson. Watson, de belangrijkste interne criticus van Corbyn - was vrijdag aan de vooravond van de partijconferentie nog lijdend voorwerp van een mislukte coup (zie inzet). Boegbeeld Corbyn en de machtige vakbonden blijven echter ambivalent over brexit. Om persoonlijke en strategische redenen.

Besluiteloos

Als dieprode stamboeksocialist - zijn ouders ontmoetten elkaar in de jaren 30 tijdens een mars voor de communisten in de Spaanse burgeroorlog - koestert Corbyn een levenslange afkeer voor de ‘kapitalistische club’ in Brussel.

MISLUKTE COUP TEGEN CORBYN-CRITICUS

Ophef nog vóór het Labour-congres zaterdag van start ging: de Corbyn-getrouwen van actiegroep Momentum probeerden notoir criticus Tom Watson het zwijgen op te leggen, door zijn functie - vicepartijleider - af te schaffen. De voorzitster van de belangrijkste partijcommissie blokte het voorstel af, maar de couppoging legt wel opnieuw de verdeeldheid in de partij bloot.

Het openingsweekend werd nog meer overschaduwd door het ontslag van Andrew Fisher. Fisher was jaren één van de belangrijkste adviseurs van Corbyn en staat te boek als meesterstrateeg bij de verkiezingen van 2017, toen Labour er in slaagde tory-premier May haar meerderheid te doen verliezen. Volgens de krant The Times gelooft Fisher niet langer dat Labour onder Corbyn de verkiezingen kan winnen. 

In 1975, bij het Britse referendum over Europese toetreding, stemde Corbyn ‘no’. In 2016, bij het brexitreferendum, voerde hij amper campagne. Dat hij nu alsnog voor een tweede referendum pleit, waarin hij zich weliswaar ‘neutraal’ zou opstellen - een jaar geleden was hij daar nog rabiaat tegen - wordt in zijn marxistische kringen al als een grote sprong voorwaarts beschouwd.

Tegelijk weet Corbyn ook dat het brexitdebat het Britse tweepartijenstelsel compleet overhoop gooit. De klassieke economische links-rechtstegenstelling, waarbij afkomst en inkomsten vaak bepaalden of je tory dan wel Labour verkoos, lijkt te wijken voor een identitaire breuklijn.

De traditionele arbeidersachterban stemde veelal ‘Leave’. Jongere, stedelijke en hoger opgeleide Labour-kiezers zijn dan weer onverholen ‘Remainers’. Corbyn tracht beide facties bijeen te houden, maar of de partij daar beter van wordt?

Johnson heeft zijn Conservatieven de voorbije maanden radicaal omgeturnd tot een brexitpartij, voor wie een economisch chaotische ‘no deal’ eerder doel dan schrikbeeld lijkt. De kleinere LiberaalDemocraten positioneren zich dan weer als uitgesproken eurofielen, die op hun eigen congres deze week zelfs pleitten de brexit - zonder nieuw referendum - gewoon te annuleren. Zo lokken ze steeds meer gematigde tory’s en pro-Europese sociaaldemocraten.

Bij zowel de lokale als Europese verkiezingen wonnen de LibDems dit voorjaar al fors. En in de polls voor de nationale parlementsverkiezingen hijgen ze stilaan zelfs het besluiteloze Labour in de nek. Dat de Conservatieven, na negen jaar hard besparingsbeleid en drie jaar brexittragedies, nog altijd zo’n 8 procentpunten voorop lopen op Labour, moet Corbyn nog meer zorgen baren.

Aandelen confisqueren

Eigenlijk wil Corbyn dat die brexit, zij het in een meer gematigde vorm, er gewoon komt en voorbij is. Net zoals de Conservatieve ‘no dealers’ zonder Brusselse bemoeienissen hun ultraliberale vrijhandelsambities zouden kunnen realiseren, hoopt Corbyn zo soeverein zijn hardlinkse revolutie te ontketenen. Maar andermaal: of de partij daar beter van wordt, is voer voor felle discussies.

Zelfs Labour-kopstukken raken verstrikt in hun pogingen de ambiguë brexitstrategie van Labour uitgelegd te krijgen ©REUTERS

Als de sociaaldemocraten in de 21ste eeuw nog relevant willen zijn, oordeelt Corbyn, moeten ze terug naar hun socialistische roots. Hij voelt zich gesterkt door de opmars van de Democratische presidentskandidaten Bernie Sanders en Elizabeth Warren in de Verenigde Staten, waar ook de jeugdige Alexandria Ocasio-Cortez een icoon van de linkse kerk werd.

Van de Waalse PTB’ers tot de Vijfsterrenbeweging in Italië: het links-populisme zit in de lift, net als het rechts-nationalisme. Anders gesteld: in deze turbulente tijden lijkt radicalisme electoraal interessanter dan het ‘moedige midden’. En in de brexitslogan ‘Take Back Control’ hoort Corbyn vooral veel volkswoede over de toegenomen ongelijkheid, die zijn rücksichtslose herverdelingsbeleid lijkt te legitimeren.

De stem van de werkmens zal gehoord worden aan mijn regeringstafel.
Jeremy Corbyn
partijleider Labour

Sinds hij vier jaar geleden partijleider werd, stuurt Corbyn Labour dan ook steeds verder weg van de centristische ‘Derde Weg’ die de premiers Tony Blair en Gordon Brown van 1997 tot 2010 aan de macht hield.

‘De stem van de werkmens zal aan mijn regeringstafel worden gehoord’, beloofde Corbyn aan de vooravond van het partijcongres. ‘We zullen achter de belastingontduikers aan gaan, achter de slechte bazen, de schimmige verhuurders en de grote vervuilers. Omdat we weten aan wiens kant we staan.’

Corbyn stelt al langer dat hij als premier onder meer het spoor, de post, het stroomnet en de staalindustrie opnieuw (deels) wil nationaliseren. Op het vorige partijcongres lanceerde hij het idee om alle grote bedrijven te verplichten 10 procent van hun aandelen af te staan aan werknemers, de confiscatie van 300 miljard pond, berekende de zakenkrant Financial Times.

Werknemers zouden ook moeten zetelen in de raden van bestuur. Voorts propageert Corbyn hogere taksen voor rijken en bedrijven. Met dat geld moet een investeringsfonds van 250 miljard pond worden gefinancierd.

De komende dagen worden nog meer verregaande ideeën besproken. Een ervan is een groene New Deal, zoals Ocasio-Cortez en co. in de Verenigde Staten al voorstaan. Hogere minimumlonen, een vierdaagse werkweek, een basisinkomen, een ministerie voor werknemersrechten en zelfs de afschaffing van privéscholen: in de zoektocht naar een meer egalitaire Britse samenleving zijn er geen heilige huisjes.

Productiemiddelen

Exemplarisch is dat de voorbije dagen geruchten opdoken als zou Corbyn zelfs artikel 4 van de partijstatuten willen herbekijken. Wie ietwat historisch besef heeft van het Britse socialisme, weet dan hoe laat het is.

©rv

‘Clause IV’ stipuleerde vanaf 1918 dat Labour streefde naar het ‘gedeelde eigendom van de productie-, distributie en transactiemiddelen’. Kortom: de economie zal collectivistisch zijn, of niet zijn.

Blair besefte, na de liberale Thatcheriaanse revolutie van de jaren 80, dat zo’n links discours steeds minder kiezers aansprak en liet Artikel 4 in 1995 amenderen. Sindsdien streeft Labour een ‘dynamische economie’ na. Voor Corbyn, de jarenlange backbencher die ruim 400 keer tegen zijn toenmalige partijleiders stemde, was dat het ultieme verraad van de socialistische zaak.

Dat het stemmenaantal van Labour bij de vervroegde verkiezingen van 2017 bijna 10 procentpunten hoger lag dan onder zijn voorganger Ed Miliband twee jaar eerder, sterkt Corbyn in zijn grote gelijk. Anderzijds vertaalde zich dat in amper meer zetels dan Labour in 2010 haalde onder de toen nochtans uitgespuwde Brown.

In het voormalige Schotse rode bolwerk werd Labour het voorbije decennium compleet weggevaagd door de nationalisten van de SNP en zelfs de tory’s. En gevraagd wie ze vertrouwen als premier, antwoordt anno 2019 maar 20 procent van de Britten ‘Corbyn’. Johnson, al zijn brexitradicalisme ten spijt, scoort 40 procent.

‘Bij elk event stel ik de vraag: ‘Waar maakt u zich het meeste zorgen over: een regering-Corbyn, of een no-dealbrexit, vertelde een bedrijfslobbyist onlangs aan Financial Times. ‘Het universele antwoord luidt tegenwoordig: Corbyn.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect