Advertentie
Advertentie
analyse

Coronacrisis krijgt teflon-Rutte niet klein

De Nederlandse premier Mark Rutte sprak maandag het land uitzonderlijk toe. In een rechtstreeks uitgezonden toespraak kondigde hij een complete lockdown aan. ©EPA

De coronacrisis heeft de Nederlandse premier Mark Rutte geen windeieren gelegd. Zelfs een complete lockdown op amper drie maanden van de parlementsverkiezingen lijkt zijn positie niet in gevaar te brengen.

‘Nederland gaat op slot’, zei Mark Rutte afgelopen maandag in een toespraak tot het Nederlandse volk. Aangejaagd door schrikwekkende coronacijfers koos zijn regering voor de keiharde aanpak, ‘in ieder geval tot 19 januari’. Na de ‘intelligente lockdown’ in de lente - waarbij Rutte opteerde voor beperkte maatregelen en rekende op het gezond verstand van de burger - kwam er dus een complete lockdown, meldde de eerste minister live vanuit zijn kantoor in het Torentje.

‘Is dit dan een domme lockdown?’, vroeg journaliste Mariëlle Tweebeeke quasi achteloos na de toespraak. De gastvrouw van 'Nieuwsuur', het equivalent van 'Terzake', had minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge te gast. De Jonge, die de regie heeft over het coronabeleid, was door Rutte het veld ingestuurd om de beslissing te verdedigen. Lees: het vuile werk op te knappen. De premier koos na zijn toespraak voor de medialuwte.

Dat de toespraak live in de ether ging, is uitzonderlijk in de Nederlandse politieke geschiedenis. Het was voor Rutte alleen nog maar gedaan door Joop den Uyl, tijdens de oliecrisis in 1973. Rutte ging meteen voor de primeur door zich als premier tweemaal rechtstreeks tot zijn onderdanen te richten. In maart, bij het begin van de coronacrisis, nam hij nog een afwachtende houding aan. Afgelopen maandag duwde hij vol op de rem.

Tweede Kamer

De timing van de complete lockdown is wat ongelukkig, want over drie maanden gaan de Nederlanders naar de stembus om een nieuwe Tweede Kamer, vergelijkbaar met de Kamer van Volksvertegenwoordigers, te kiezen. Als de lockdown volgens de huidige planning op 19 januari wordt teruggeschroefd, resten nog minder dan twee maanden tot de stembusgang op 17 maart. Sowieso is duidelijk dat het geen gewone verkiezingscampagne wordt.

17
maart
Over drie maanden, op 17 maart, trekt Nederland naar de stembus voor de Tweede Kamer-verkiezingen.

Heeft Rutte de ernst van de epidemie onderschat? In de lente flirtte hij nog met het idee van groepsimmuniteit, naar Zweeds voorbeeld. Toen de tweede golf kwam, koos de regering medio oktober voor een gedeeltelijke lockdown, met de sluiting van de horeca. Dat had weinig impact op de coronacijfers, die bleven stijgen tot 10.000 nieuwe besmettingen per dag. Toch hield Rutte nog een week voor zijn toespraak de boot af en dacht hij dat het goed zou komen.

Doortastendheid en empathie

De premier zocht maandag een evenwicht tussen doortastendheid en empathie. Voor hij aan een opsomming van de maatregelen begon - een klus die dik 10 minuten duurde - moest hij naar eigen zeggen even het hart luchten. 'We realiseren ons als kabinet heel goed hoe heftig en ingrijpend het besluit is dat we vandaag nemen.' Aan het einde zuchtte de premier nadrukkelijk. 'Het klinkt zo eenvoudig: beperk zoveel mogelijk je contacten. Maar pfff, wat is het moeilijk.'

Het klinkt zo eenvoudig: beperk zoveel mogelijk je contacten. Maar pfff, wat is het moeilijk.
Mark Rutte
Nederlands premier

De coronacrisis heeft de populariteit van Rutte alvast niet aangetast. In een peiling die het bureau I&O Research dinsdag publiceerde, haalt de VVD, zijn liberale partij, 43 van de 150 Tweede Kamerzetels. Dat is een winst van tien tegenover de verkiezingen in 2017. Niets lijkt Rutte, al sinds 2010 premier, een vierde ambtstermijn in de weg te staan. Zelfs als de coronacrisis escaleert of tot een economische crisis leidt, blijft de VVD de grootste partij, blijkt uit onderzoek van Peter Kanne van I&O Research.

Coronatsaar onder vuur

Voor de christendemocratische CDA, de grootste coalitiepartner van Rutte en ooit de machtspartij in Den Haag, draaide de coronacrisis heel wat minder fortuinlijk uit. De partij levert met minister De Jonge de leider in de strijd tegen het virus en had de man al op het schild gehesen als lijsttrekker en kandidaat-premier. Maar terwijl Rutte grotendeels buiten schot bleef, kreeg De Jonge de volle laag, bijvoorbeeld voor de stijgende cijfers en de haperende testcapaciteit.

De Jonge dreigde zijn partij naar beneden te sleuren. In november peilde het CDA op amper 13 zetels, een verlies van zes. Nadat het alarm op rood was gesprongen, gooide De Jonge op 10 december de handdoek in de ring. Hij zei dat de combinatie van 'chef-corona' en lijsttrekker te zwaar was en benadrukte dat hij al zijn energie wou steken in de bestrijding van corona. Het was een poging een eervolle exit te vinden voor een man die zwaar onder vuur lag in zijn eigen partij.

Wopke Hoekstra

Het CDA schoof Wopke Hoekstra naar voren als lijsttrekker. Hij beschikt als minister van Financiën over uitstekende papieren en wordt gezien als een van de sterkhouders in Rutte-III. Buiten Nederland raakte Hoekstra bekend toen hij tijdens de eerste coronagolf dwarslag over financiële steun voor de zuidelijke lidstaten van de EU. Die stugge houding was typerend voor een man die zichzelf ooit 'meer een bestuurder dan een beroepspoliticus' noemde.

De eerste peiling na het vertrek van De Jonge liet meteen een Hoekstra-effect zien: het CDA schoot deze week weer omhoog naar 19 zetels. De partijtop hoopt dat Hoekstra erin slaagt stemmen van Rutte af te snoepen. De nieuwe lijsttrekker wordt soms al weggezet als een halve VVD'er. Toch lijkt het weinig waarschijnlijk dat Hoekstra Rutte echt pijn kan doen. De premier lijkt onaantastbaar. Zoals zijn Duitse evenknie Angela Merkel versterkte zijn positie in deze uitzonderlijke crisistijd.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud