reportage

‘De buffer heeft geholpen, maar de echte crisis komt er nog aan'

Terrasjesweer in Erfurt, de hoofdstad van Thüringen. In de Duitse deelstaat zijn sinds vorige zaterdag haast alle beperkende maatregelen opgeheven. © bloomberg ©Bloomberg

Met een kordate en nuchtere aanpak wist Duitsland het coronavirus in te dammen. Bondskanselier Merkel doorbrak oude taboes door miljarden uit te trekken om de economie te stutten. ‘Ja, de reactie op de uitbraak was on-Duits snel, maar de klappen komen nog.'

‘Meneer, meneer!’ Breed zwaaiend probeert de serveerster van Willy B, een brasserie aan het stationsplein van Erfurt, de aandacht te trekken van een klant die binnenwandelt. Wanneer de man haar eindelijk opmerkt, zegt ze dat hij een mondmasker moet opzetten. ‘Ik zit op het terras en moet alleen even naar het toilet’, zegt de man. ‘Ja, kan wel’, zegt de serveerster, ‘maar dan heb je een mondmasker nodig.’ Mopperend loopt de man weer naar buiten om even later gemondmaskerd zijn rentree te maken.

‘Mondmaskers zijn verplicht als je in het café rondloopt, niet aan tafel’, zegt de serveerster wanneer ze even later de bestelling komt opnemen. Ze vraagt ook onze naam en telefoonnummer en noteert die samen met het uur. ‘Dit is gewoon ter controle’, zegt ze geruststellend. ‘En wat als iemand weigert zijn gegevens achter te laten?’ De serveerster kijkt me geamuseerd aan en klopt dan op haar papieren. ‘Dit is ook een verplichting’, zegt ze droog.

Het kordate optreden laat het niet vermoeden maar de deelstaat Thüringen, waarvan Erfurt de hoofdstad is, hanteert de soepelste aanpak van de corona-epidemie in Duitsland. Sinds vorige week zaterdag zijn nagenoeg alle beperkende maatregelen opgeheven. Winkels en horeca waren al langer open, maar nu kan je er ook weer naar de zwembaden, sauna’s en bioscopen. Bordelen, discotheken en parenclubs blijven voorlopig dicht.

Gezond verstand

De linkse deelstaatpremier Bodo Ramelow rekent op het gezond verstand van de burgers om de mondmaskerplicht en de anderhalvemeterregels in acht te blijven nemen. Ramelow koos naar eigen zeggen voor de vlucht vooruit omdat er nog amper nieuwe coronagevallen zijn. ‘Wat heeft het voor zin dagelijks rond de klok met crisisteams te vergaderen als er in de helft van de gemeenten al wekenlang geen besmetting meer bij komt?’

Wat heeft het voor zin dagelijks rond de klok met crisisteams te vergaderen als er in de helft van de gemeenten al wekenlang geen besmetting meer bij komt?
Bodo Ramelow
Deelstaatpremier Thüringen

Thüringen bleef inderdaad relatief gespaard van het coronavirus. De deelstaat registreerde tot vrijdag 3.205 besmettingen en dat aantal stijgt nauwelijks nog. En met 178 doden - ofwel 80 per miljoen inwoners - ligt de sterfte ook een pak lager dan in de rest van Duitsland. De zuidelijke buren in Beieren werden zwaar getroffen met bijna 48.000 besmettingen en 2.562 doden, of 197 per miljoen inwoners.

Dat Ramelow cavalier seul speelde, werd hem zwaar aangerekend in Beieren, dat zijn demarche ‘onverantwoordelijk’ noemde en waarschuwde dat de ‘top van de berg nog niet is bereikt’. ‘Angst is een slechte raadgever’, reageert Ute Zacharias van de Thüringse werkgeverskoepel VWT. ‘Natuurlijk is de volksgezondheid een prioriteit. Maar een groot deel van Thüringen is coronavrij. Waarom zouden we de maatregelen dan niet versoepelen?’

Lokale lockdown

De Duitse angst voor een tweede besmettingsgolf zit diep en volgens critici speelt Ramelow met vuur door te kiezen voor een versnelde exit. Onzin, beweert de Thüringse premier, de waakzaamheid blijft groot en in deze fase van de epidemie is een lokale aanpak effectiever dan een nationale. Als er een plotse uitbraak is, zoals deze week in een slachthuis van de ‘koteletkeizer’ Tönnies, kan snel ingegrepen worden door een lokale lockdown in te stellen.

Nu het ergste achter de rug is, wakkert de verdeeldheid weer aan.
Alexander Thumfart
Politicoloog Universiteit van Erfurt

Het gesteggel rond de versoepeling in Thüringen is volgens Alexander Thumfart exemplarisch voor de huidige fase in de coronastrijd. ‘Vlak na de uitbraak van het virus was er eensgezindheid tussen de federale regering in Berlijn en de deelstaten’, zegt de hoogleraar politieke wetenschappen in zijn rommelige professorenkamer op een haast uitgestorven campus. ‘Nu het ergste achter de rug is, wakkert de verdeeldheid aan.’

Bondskanselier Angela Merkel deed de voorbije maanden verwoede pogingen om de boel bij elkaar te houden. Dat ging met horten en stoten omdat de deelstaten nu eenmaal ruime bevoegdheden hebben en eigen keuzes maakten. Soms borrelde bij Merkel de frustratie op. Zo haalde ze in april opvallend scherp uit naar wat ze met een neologisme de ‘Öffnungsdiskussionsorgien’ noemde, ofwel de orgie aan discussies over de versoepelingen.

Onbeduidend griepje

Het gekibbel stond volgens Thumfart in schril contrast met de kordate communicatie van de bondskanselier. ‘Van meet af aan was haar boodschap: ‘lieve mensen, de situatie is ernstig, neem haar dan ook ernstig.’ Ze appelleerde in de eerste plaats aan de verantwoordelijkheidszin van de burgers in plaats van hen verplichtingen en verboden op te leggen.’ Terwijl andere wereldleiders corona weglachten als een onbeduidend griepje, waarschuwde Merkel dat tot 70 procent van de Duitsers besmet zou raken. 

De autoriteiten lieten er geen gras over groeien en schoten begin maart al in actie. Scholen, winkels en restaurants gingen verplicht dicht en massa-events werden verboden, inmiddels al tot eind oktober. Maar de lockdown was bijlange niet zo ingrijpend als in andere landen en de meeste bedrijven bleven gewoon draaien, al was het vaak aan een lager tempo. 

107
Met 107 coronadoden per miljoen inwoners doet Duitsland het beter dan onder andere Frankrijk (441) en Italië (574).

De overheid zette in op contact tracing en breidde de testcapaciteit fors uit. En sinds deze week is de Corona-Warn-App beschikbaar, die mensen waarschuwt als ze dicht in de buurt zijn geweest van iemand met de ziekte. In de eerste drie dagen werd de app bijna 8 miljoen keer gedownload. Professor Thumfart deed dat niet: ‘Ik zie er het nut niet van in.’ Dr. Zacharias van de VWT-werkgeverskoepel is wel geïnteresseerd maar haar telefoon is te antiek om de app te installeren.

De doorgedreven aanpak werkte. Volgens de internationale coronatabellen doet Duitsland het prima. Met iets meer dan 188.000 besmettingen is het goed voor een twaalfde plek in de rangschikking. Wat de dodentol betreft, prijken de Duitsers nog lager met 8.872 doden, ofwel 107 per miljoen inwoners. Ter vergelijking: dat cijfer ligt in Italië op 574 en in Frankrijk op 441 doden per miljoen.

Budgettaire marge

Duitsland had nog een voordeel tegenover Frankrijk, Italië en de andere zwaar getroffen Europese landen: het had de budgettaire marge om een impact te verzachten van de verwoestende economische crisis die gepaard ging met de coronapandemie. Na jaren zuinig te hebben geleefd, haalde de Duitse overheid ruimhartig het chequeboekje boven om burgers en bedrijven een reddingsboei toe te werpen.

‘Het is opmerkelijk hoe snel en niet- bureaucratisch de overheid, zowel in Thüringen als in Duitsland, heeft gereageerd bij het uitbreken van de epidemie’, zegt Ute Zacharias. ‘De coalitie in Berlijn ging heel doelgericht te werk. Ik heb van bedrijven gehoord dat ze een week na de aanvraag van een toelage het geld al op hun rekening hadden staan.’ Ze schiet in de lach: ‘Dat is on-Duits snel.’

Ook onnatuurlijk was het gemak waarmee de regering-Merkel in het rood durfde te gaan. ‘Ja, er zijn de jongste tijd wel wat taboes gesneuveld’, zegt de politicoloog Thumfart. De fixatie op een begrotingsoverschot - ook wel bekend als de doctrine van de ‘Schwarze Null’ - werd opzijgeschoven. En ook de schuldenrem, die nochtans in de grondwet staat gebeiteld, werd even gelost om het geld voor de stimulusprogramma’s bijeen te schrapen.

Juiste bedrag

De regering besloot woensdag nog eens voor ruim 62 miljard euro schulden aan te gaan. Dat brengt het totaal voor dit jaar op 218,5 miljard euro en doet de overheidsschuld stijgen van 60 procent naar 77 procent. ‘Het is beheersbaar’, suste minister van Financiën Olaf Scholz. ‘Het is het juiste bedrag, minder zou niet genoeg zijn geweest.’ Zowat driekwart van de Duitsers zegt het expansieve beleid te steunen. Niet toevallig schoof zijn partij SPD Scholz deze week naar voren als lijsttrekker bij de verkiezingen van volgend jaar.

Met de schulden wil Berlijn een breed stimuleringspakket financieren. Begin juni pakte de regering uit met een rist maatregelen van 130 miljard euro, onder andere om de bedrijven te ondersteunen en de economie - die volgens de Bundesbank afstevent op een krimp van ruim 7 procent - recht te trekken. ‘Dat is hoognodig’, zegt Ute Zacharias. ‘Uit een peiling door VWT blijkt dat 60 procent van onze leden het moeilijk heeft omdat veel bestellingen zijn weggevallen.’

Door het systeem van tijdelijke werkloosheid vielen weinig ontslagen. Maar nu is het bang afwachten.
Ute Zacharias
Woordvoerdster Thüringse werkgeverskoepel VWT

Zacharias waarschuwt dat de echte economische klap nog moet komen. ‘Het overheidsgeld zorgt voor een buffer, bijvoorbeeld door de tijdelijke werkloosheid te financieren’, zegt ze. Bijna 8 miljoen Duitsers kwamen de voorbije maanden in dat systeem van Kurzarbeit terecht. ‘Daardoor vielen tot dusver weinig ontslagen, maar het is bang afwachten. De impact van de coronacrisis zullen we pas eind dit jaar, begin volgend jaar voelen.’

Laatste ambtstermijn

Bovendien breekt ook nog eens een periode van politieke onzekerheid aan. Merkel heeft al lang duidelijk gemaakt dat ze bezig is aan haar laatste ambtstermijn als bondskanselier. Na de verkiezingen van september volgend jaar zwaait ze af. Haar opvolger als kopstuk van de christendemocratische CDU wordt in december aangewezen. ‘Alleen staat geen geloofwaardige opvolger klaar’, merkt professor Thumfart op.

Dus opperen velen dat Merkel haar pensioen maar even moet uitstellen. Door haar goede crisisbeheer is haar populariteit ongemeen sterk gestegen. Ook de CDU profiteert daarvan en staat in de peilingen weer op een comfortabele 40 procent, na een dieptepunt van zo’n 25 procent voor de crisis. Merkel zelf schoot onlangs het scenario van een nieuwe ambtstermijn nadrukkelijk af. ‘Ik geloof dat ze het meent’, zegt Thumfart.

40%
CDU in opmars
Door de populariteit van Merkel is de steun voor haar partij CDU in de peiling ook fors gestegen, tot 40 procent.

De coronacrisis heeft volgens de hoogleraar de Duitse mentaliteit doen keren. En dan gaat het niet alleen over het omzeilen van de schuldenrem of het opheffen van de Schwarze Null. ‘Ik denk dat de komende tijd een politieke discussie komt over het terugdraaien van de neoliberale deregulering’, zegt hij. ‘Zeker in de gezondheidszorg, waar de private sector zeer actief is.’

Bovendien is ook een nieuw zelfvertrouwen te bespeuren. Ute Zacharias: ‘De regering maakte de voorbije weken niet alleen miljarden vrij voor steun aan bedrijven en gezinnen, maar investeerde ook fors in de toekomst, zoals extra geld voor klimaat, mobiliteit en gezondheid.’ Sommigen zien in die koerswijziging de hand van Merkel die Duitsland in deze warrige crisistijden een erfenis wil nalaten.


Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud