De ideologische kameleon in het Torentje

©Bloomberg

Als kind wilde hij al premier worden en zijn moeder noemde hem ‘de directeur’. Na tien jaar als Nederlandse premier staat Mark Rutte sterker dan ooit. Dankzij zijn controledrift en zijn ideologische souplesse. En zijn gretigheid. ‘Ik vind het ontzettend mooi dat ik dit mag doen.’

Het moet al raar lopen wil Mark Rutte bij de verkiezingen op 17 maart een vierde ambtstermijn als premier rateren. Zelfs na meer dan tien jaar in het Torentje, de werkkamer van de premier in Den Haag, zit er geen sleet op zijn populariteit. Zijn liberale Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) staat in de peilingen op stevige winst en zou met 42 zetels in de Tweede Kamer haar beste score ooit halen, een stijging met tien zetels. Weinig regeringsleiders doen Rutte dat na.

Wat is het geheim van Mark Rutte? Misschien wel het plezier waarmee hij zijn werk doet. In een tenenkrullend interview merkte de journalist Jort Kelder - een van Ruttes beste vrienden - onlangs op dat hij er niet moe uitzag ondanks de lange werkdagen. ‘Nee, omdat ik het ontzettend mooi vind dat ik dit mag doen’, antwoordde Rutte. Lange tijd sprak hij trouwens ook over zijn ‘baantje’, maar dat vond zijn entourage toch wat te studentikoos.

Achter het goedlachse enthousiasme schuilt een feilloos politiek instinct. De gewezen VVD-leider Jozias van Aartsen noemde Rutte ooit ‘een fixer, een doorzetter, charmant in de omgang’. En iemand die met iedereen kan samenwerken. Dat bewees Rutte door in zijn eerste regering de handen in elkaar te slaan met de islamofobe brulboei Geert Wilders, die gedoogsteun gaf aan een minderheidskabinet. Het experiment draaide na anderhalf jaar uit op een mislukking.

‘Rutte is soms heel lenig bij het uitzetten van zijn politieke koers’, zei Wouter Bos, het gewezen kopstuk van de sociaaldemocratische PvdA, ooit in een interview met De Tijd. Het is een verwijt dat wel vaker valt: Rutte is een pragmaticus zonder politieke visie. Zelf wakkert hij dat beeld aan met de boutade dat ‘je voor visie naar de oogarts moet’.

De Toeslagenaffaire lijkt het zoveelste bewijs van de kracht van Teflon Rutte, de man aan wie niets blijft kleven.
Tom Louwerse
politicoloog

‘Nu ja, het is niet zo dat Rutte helemaal geen standpunten heeft’, relativeert Tom Louwerse, politicoloog aan de Universiteit van Leiden. ‘Over economie en migratie is hij behoorlijk rechts, over persoonlijke vrijheden is hij eerder progressief. Maar hij houdt vast aan een simpele versie van het liberalisme. En dankzij zijn pragmatisme is hij er mooi in geslaagd zijn laatste twee regeringen overeind te houden.’

Zwabberende premier

‘Meeveren en de tijd zijn werk laten doen.’ Zo omschrijft NRC-journaliste Petra de Koning de methode-Rutte in haar recente biografie van de premier. Dat levert het beeld op van een zwabberende premier die met de natte vinger in de lucht voelt van waar de politieke wind waait. En die bijvoorbeeld, als de retoriek van Wilders lijkt aan te slaan, niet aarzelt om ‘pleur op’ te zeggen tegen misnoegde Turkse Nederlanders. Of die in een paginagrote advertentie zet: ‘Doe normaal of ga weg.’

Het valt op dat Rutte opbloeit in een crisissituatie. ‘Rutte stond bekend om zijn drang naar controle’, noteert De Koning. ‘In een crisis kwam die tot zijn recht: dan had híj het overzicht en nam beslissingen.’ Dat gebeurde ook bij de corona-epidemie, waar hij zich opwierp als staatsman. Dat deed hij bijvoorbeeld door het land rechtstreeks toe te spreken vanuit het Torentje. Dat was alleen nog maar gebeurd door zijn verre voorganger Joop den Uyl, tijdens de oliecrisis in 1973.

Een crisis die hij niet onder controle kreeg, was de Toeslagenaffaire, waarover de regering-Rutte III in januari viel. De affaire draait om ruim 20.000 mensen die door de belastingdienst ten onrechte werden gebrandmerkt als fraudeurs met toeslagen voor kinderopvang. Ondanks de zware impact op de slachtoffers - velen raakten in de schulden - schoof Rutte een oplossing op de lange baan.

4.307
Als het even kan, wil Mark Rutte het record van Ruud Lubbers - 4.307 dagen als premier - breken. Op verkiezingsdag staat de teller op 3.807 dagen. Als de peilingen kloppen, ligt het record binnen handbereik.

Tijdens een debat vorige zondag werd Rutte geconfronteerd met een gedupeerde. ‘Ik vertrouw hem niet’, zei de vrouw. Voor het eerst die avond werd de premier uit balans gebracht. ‘Hij viel terug op zijn politieke mantra waar de vrouw geen boodschap aan had’, zegt Louwerse. Rutte beweerde dat hij zich ‘het snot voor de ogen’ werkt om de affaire op te lossen. Maar voegde eraan toe: ‘Ik heb het zelf niet gedaan.’

Onzin, meent Louwerse. ‘Maar Rutte komt er wel mee weg. Zijn achterban is niet getroffen door de Toeslagenaffaire, de slachtoffers hadden niet echt het profiel van VVD-kiezers.’ En dus lijkt het schandaal het zoveelste bewijs van de kracht van Teflon Rutte, de man aan wie niets blijft kleven. Bij mislukkingen schuift hij de rekening altijd door. ‘Eerst gooit hij een paar ministers voor de bus en dan pas komt Rutte tevoorschijn’, stelde de columniste Sheila Sitalsing onlangs in De Tijd.

Truien en ruitjeshemden

Lang voor hij in 2010 premier werd, was Rutte al fanatiek met zijn imago bezig. In zijn beginjaren droeg hij graag truien en ruitjeshemden. Zodra zijn carrière was gelanceerd, ruilde hij zijn confectiepakken in voor maatwerk van het Italiaanse merk Cesare Attolini. En hij zorgde ervoor dat hij altijd goed in beeld kwam. Soms ging het mis, zoals die keer dat hij werd gefotografeerd terwijl hij met opengesperde mond in een gefrituurde eierbal beet.

Als kind droomde Rutte, geboren in 1967 in Den Haag, al van het Torentje. Met zijn vriend Anthony Dekker speelde hij interviews na, schrijft Petra de Koning. ‘Dan was Dekker de journalist, Rutte de premier.’ Samen richtten ze ook het tweemansclubje ENIGIAP op, het Eerste Nederlandse Internationaal Gerichte Instituut voor Aanstormende Partijleiders. Zijn moeder noemde hem ‘de directeur’, vanwege zijn dominante karakter.

Aan de universiteit engageerde Rutte zich eind jaren tachtig in de liberale jongerenorganisatie JOVD. Het was een ongelooflijke slangenkuil vol ambitieuze ego’s. Voor Rutte was het vooral een ideale leerschool. Na de JOVD leek alles plots makkelijker, liet hij zich ooit ontvallen. Maar ondanks de politieke microbe ging hij na het afstuderen eerst tien jaar bij de levensmiddelenreus Unilever werken.

Premier Mark Rutte is populairder dan ooit en wint op 17 maart wellicht de verkiezingen. Maar hoe staat Nederland ervoor? De Tijd bekijkt de volgende dagen wat op het spel staat.

In 2002 ging Rutte aan de slag als staatssecretaris voor Sociale Zaken in het eerste kabinet van de christendemocraat Jan-Peter Balkenende. Hij gold al snel als een rastalent dat snel moeilijke dossiers kan afwerken. En hij toonde zich een meester in het bespelen van zijn politieke bazen. Immer nederig plaveide Rutte geruisloos zijn pad naar het Torentje. De doorbraak kwam er toen hij in 2006 Jozias van Aartsen opvolgde als partijleider.

Maar toen kreeg het goudhaantje van de VVD het even moeilijk. De verkiezingen eind 2006 draaiden uit op verlies. Onder aanvoering van de populaire Rita Verdonk brak in de partij verzet uit en werd Rutte weggezet als een studentikoos lichtgewicht. Tot partijcoryfee Frits Bolkestein op een rumoerig congres zijn steun uitsprak: ‘Geef die man de tijd.’

De verkiezingen van 2010, toen de VVD de grootste partij werd, waren het keerpunt. Rutte belandde in het Torentje en heeft er alles voor over om daar nog even te blijven zitten. Als het even kan, wil hij het record van Ruud Lubbers - 4.307 dagen als premier - breken. Op verkiezingsdag staat de teller voor Rutte op 3.807 dagen. Als de peilingen kloppen, ligt het record binnen handbereik.

Nederland is sterk gepolariseerd, denk aan Zwarte Piet, corona en de doorgeschoten flexeconomie. Dat vertaalt zich politiek in een gefragmentariseerde Tweede Kamer, waar liefst 15 partijen vertegenwoordigd zijn. Dat verklaart misschien de electorale aantrekkingskracht van Rutte. Hij staat aan het roer en ziet pragmatisme niet als een scheldwoord. En weet daarom het land, het koste wat het kost, samen te houden.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud