'De klimaatwet mag geen kerstboom worden'

©katrijn van giel

‘Ik heb niets tegen kernenergie, maar enkel als tussenoplossing.’ Frans Timmermans, de klimaatman van de Europese Commissie, wil met een klimaatwet de lidstaten dwingen tegen 2050 klimaatneutraal te worden. Maar er liggen ook andere plannen op stapel: de treinen vlot door Europa doen rijden, een eurovignet invoeren en een Europese groepsaankoop van groene bussen.

Uitgerekend op de brexitdag ontvangt Frans Timmermans, die enkele weken geleden een emotionele afscheidsbrief aan de Britten schreef, ons. Niet om over de brexit te praten, wel over de Europese Green Deal, de ambitieuze agenda voor een klimaatneutraal Europa tegen 2050.

Frans Timmermans

 Frans Timmermans (59) is de nummer twee van de Europese Commissie. Hij was ook even in de running om Commissievoorzitter te worden.

Hij is verantwoordelijk voor de uitrol van de Europese Green Deal.

In de vorige Europese Commissie was hij verantwoordelijk voor de controle op de democratie en de rechtsstaat.

Daarvoor, van 2012 tot 2014, was hij Nederlands minister van Buitenlandse Zaken.

 

Als hij de gsm’s voor zich ziet, die het gesprek opnemen, mijmert hij over de tijd dat hij alles met de vulpen deed. Tokkelen op de telefoon en de vrees voor grote inktvlekken tijdens reizen deden hem van die oude gewoonte afstappen. De pennen op zijn bureau zijn opgedroogd.

De Europese Commissie komt eind februari met een klimaatwet. Wat is daarvan de bedoeling?
Frans Timmermans: ‘We hebben een klimaatwet nodig om iedereen te disciplineren met het oog op 2050. Het mag geen kerstboom worden. Als het parlement en de lidstaten die wet goedkeuren, hebben we afdwingbare doelen voor het traject naar 2050.’

Zodat u landen kunt straffen?
Timmermans: ‘(lacht) Zodat we hen kunnen aanporren het juiste te doen. Het punt is juist dat de landen zich engageren om klimaatneutraal te worden.’

Er was in december op de Europese top toch geen akkoord met 28 over die klimaatneutraliteit? Polen onthield zich.

Timmermans: ‘Polen gaf zijn zegen aan dat doel. Zo interpreteer ik de besluiten van de Europese Raad. Alleen vroeg het tot juni de tijd om zich aan dat doel te verbinden. Ik begrijp dat Polen 4 procent van zijn bruto binnenlands product nodig heeft voor die transformatie. Ik heb het gevoel dat we in juni een positief resultaat kunnen bereiken.’

Wat kan er veranderen tussen nu en juni?

Timmermans: ‘Het spreekt voor zich dat de transformatie veel ingrijpender is als je voor 80 procent afhankelijk bent van steenkool. Zeker in vergelijking met de noordelijke landen waarvan nu al de helft van de energie hernieuwbaar is. Maar Polen moet zelf zijn energiemix bepalen.’

‘We moeten niet naïef zijn. Het probleem ligt bij de Europese meerjarenbegroting voor de periode 2021-2027. Zolang de lidstaten niet weten hoeveel ze de komende zeven jaar krijgen, komt er geen duidelijkheid van Polen.’

‘We hebben jaarlijks 260 miljard euro aan investeringen nodig voor de Green Deal. Maar het is de eerste keer dat we zeggen: we moeten die Green Deal realiseren, ook als we onvoldoende middelen hebben. Vroeger keken we eerst naar het budget om te zien hoeveel we konden doen. Dat is een belangrijk verschil.’

Kunnen kernenergie en gas nog worden gebruikt tijdens de overgangsperiode?
Timmermans: ‘Het is duidelijk dat we ook aardgas, lng en kernenergie nodig hebben in de totale mix. Ik heb niets tegen kernenergie, zolang we ons doel, een klimaatneutraal Europa tegen 2050, maar halen.’

‘Maar het is wellicht veel verstandiger te investeren in het einddoel dan in een tussenoplossing. Daarom zeg ik: maak eerst de rekening en pas daarna je keuze. Nieuwe kernreactoren bouwen is geweldig duur. De lidstaten moeten wel zorgvuldig kijken naar die kosten. Dan kunnen andere oplossingen voordeliger zijn. Bovendien is kernenergie niet duurzaam. Maar nucleaire energie heeft wel een positief effect op de uitstoot van broeikasgassen.’

Kan een land nog wel de eigen energie-mix kiezen? De Europese Investerings- bank en de taxonomie, de klassering van groene investeringen, zetten in op hernieuwbare energie.
Timmermans: ‘We hebben een akkoord over een klimaatneutraal Europa tegen 2050. Dat heeft gevolgen. Kernenergie kan enkel als tussenoplossing. De markt is ook snel die nieuwe richting ingeslagen. Kijk naar het investeringsfonds Blackrock, dat besliste zijn hele investeringsportfolio groen te maken.’

‘We willen zo pragmatisch mogelijk zijn bij de Europese Commissie, maar de focus is: hoe worden we duurzaam? Gas is dat niet, steenkool evenmin.’

‘Zelfs in Frankrijk zie ik de sfeer omslaan. Het kernpark is er verouderd. Er zijn dus verstrekkende investeringsbeslissingen nodig. De inkomsten van groene energie zitten in stijgende lijn. Er is een businesscase voor groene energie.’

‘En als de prijs voor CO2 blijft stijgen, zullen de koolmijnen in Polen heel snel niet meer rendabel zijn. Dat weten ze daar ook. Vraag aan een mijnwerker of zijn zoon naar de mijnen moet. Ik kan, als kleinzoon van een mijnwerker, het antwoord voorspellen: nee.’

Wat als de lidstaten niet meewillen?
Timmermans: ‘Dan vraag ik de lidstaten: hoeveel natuurrampen wil je nog ondergaan? De Green Deal is geen blauwdruk. Het is een wegenkaart voor een fundamentele transformatie van onze samenleving. Hij combineert drie grote uitdagingen in Europa: de klimaatcrisis, de industriële revolutie en de demografische uitdaging.’

‘Je kan niet alles van die transformatie plannen. Je zal successen kennen zoals met wind- en zonne-energie nu, maar ook teleurstellingen. Maar je moet het oog op de bal houden, klimaatneutraliteit in 2050, en niet ontmoedigd raken. Het is een project op lange termijn.’

Uw land, Nederland, eist een klein Europees budget van niet meer dan 1 procent van het Europese bbp.
Timmermans: ‘Ik hoop dat Nederland een idee heeft waar het wil landen en ook denkt aan de eigen belangen, zoals een verschuiving naar een vernieuwend beleid. Het is gevaarlijk als lidstaten enkel kijken naar de inkomstenzijde en de bijdragen die ze betalen aan het Europese budget. En geloof me, ik gebruik alle gelegenheden om mijn advies te geven, ook ongevraagd.’

Hebt u al enig advies voor België over het nationale energie- en klimaatplan?
Timmermans: ‘Ik bekeek het nog niet in detail. Wel heb ik op de klimaatconferentie in Madrid Zuhal Demir, de Vlaamse minister van Milieu, ontmoet. Ik meldde dat we aan het praten waren over een vermindering van de uitstoot met 50 tot 55 procent tegen 2030. Ze zei me toen dat Vlaanderen streeft naar, wat is het ook alweer, 32,5 procent? Waarop ik haar zei dat dat niet de Europese doelen zijn.’

Steden worden erg belangrijk in de groene transitie?
Timmermans: ‘Ik sta mee aan het hoofd van het Global Government of Mayors, met onder meer de voormalige burgemeester van New York Michael Bloomberg. We moeten die samenwerking ook op Europese schaal uittesten. Waarom? In steden zijn de problemen het acuutst. Denk maar aan vervuiling, de hitte in Zuid-Europa of de weercatastrofes. Steden creëren ook oplossingen, omdat ze een samenraapsel zijn van mensen uit verschillende regio’s en culturen. Je kan er oplossingen vinden voor het vergroenen van het transport, of het isoleren van huizen.’

‘Ik wil een groep steden samenbrengen, niet enkel uit de EU. Ik denk ook aan Londen en Oslo. Waarom zouden we niet proberen de aanbesteding van groene bussen te bundelen?’

Mag dat wel?

Timmermans: ‘Zolang de aanbesteding openstaat voor iedereen, ja. Nu doen steden dat apart voor 100 of 200 bussen. Met een groepsaankoop kan je dat in een keer voor 5.000 bussen doen. Dat kan een groot verschil maken, ook voor de Europese industrie. Ik heb het plan al voorgelegd aan de Europese auto-industrie en ze vonden het goed. Een ander idee is gezamenlijke leningen voor isolering van huizen of de installatie van zonnepanelen.’

Wanneer trekt u de doelstellingen voor 2030 op?
Timmermans: ‘Uiterlijk eind september. De druk is groot om in plaats van 40 procent uitstootvermindering naar 50 of 55 procent te gaan in 2030. Maar ik wacht daarvoor op een impactstudie. Mijn plasticstrategie kreeg ik er in elf maanden door omdat de cijfers niet ter discussie stonden.’

Worden dan tegelijk de uitstootnormen voor wagens aangepast?
Timmermans: ‘Dat is iets voor volgend jaar. Ook daar moeten we naar een impactanalyse. De autosector is zeer ongerust omdat ze de normen nu al te ambitieus vindt.’

Er gaan wellicht veel jobs verloren in de auto-industrie?
Timmermans: ‘Een industriële revolutie leidt tot verschuivingen. Denk aan de overgang van paard naar stoom, of van stoom naar verbrandingsmotoren. De uitdaging is: waar zijn de jobs die nodig zijn voor die verandering en zijn die bereikbaar voor wie nu een ander werk doet? De ervaring leert dat dat vreselijk verkeerd kan lopen.’

‘Mensen hebben waardige andere jobs nodig. Dat heb ik ook al aangekaart bij Google, Microsoft en Apple. We moeten de nieuwe digitale technologie gebruiken om mensen permanent bij te scholen. Maar we moeten die ook gebruiken om nieuwe jobs minder complex te maken.’

Europa loopt achter in de batterijrace met Azië.
Timmermans: ‘Ik sprak deze ochtend met veertig CEO’s van de auto-industrie. Zij zijn aan boord om mee te stappen in de batterijalliantie, die de vorige Commissie opzette. Kunnen we de Aziaten inhalen? Ja, dat kunnen we. Maar we kunnen ook innoveren: minder edele metalen en minder schaarse materialen gebruiken en bereiken dat de batterijen beter gebruikt en gerecycleerd kunnen worden.’

‘Ik ben ervan overtuigd dat waterstof een deel kan zijn van de oplossing van onze energieproblemen kan zijn als we erin investeren. In de luchtvaart kan je niet zonder enige vorm van brandstof, zoals waterstof of een synthetische variant. De technologie is er, maar we moeten naar een bredere schaal en markt. Europa kan wereldleider worden met een op waterstof gebaseerde economie.’

U wilt 75 procent van het transport afleiden van de weg naar het spoor en het water.
Timmermans: ‘Alleen al de energiebevoorrading is een gigantische uitdaging. Vrachtwagens worden nu elke week bijgetankt. Dat zal met elektrische vrachtwagens elke vier uur moeten gebeuren. Kijk naar de infrastructuur die je daarvoor nodig hebt.’

‘Toen ik met de auto-industrie sprak over modulair transport, om de wegen te ontlasten, waren ze dadelijk mee. Ik sprak ook met de CEO’s van de staalindustrie. Iedereen is geïntimideerd door de grootte van de uitdaging, maar begrijpt tegelijk dat die verandering nodig is. Ze raden die stap niet af.’

‘We moeten ons aanpassen aan veranderende omstandigheden. Maar we moeten zeker meer inzetten op het potentieel van water en spoor. Daarvoor hebben we een eurovignet nodig.’

Dat is allemaal niet nieuw. De IJzeren Rijn, een treinverbinding tussen Antwerpen en het Ruhrgebied, is er nog altijd niet.

Timmermans: ‘Absoluut. Maar er is lang te weinig geïnvesteerd in het spoor. Nu heeft Duitsland 85 miljard euro investeringen in het spoor aangekondigd. Dat is een grote verandering.’

‘Kijk, we willen zeker zijn dat de producten just-in-time aankomen. Vrachtwagens zijn daarvoor vandaag de zekerste manier van transport. Treinen hebben vaak vertraging, ze staan veel stil aan de grens, de locomotief wordt vervangen, of de conducteur heeft geen certificaat in een ander land. Dat heeft niets te maken met investeringen maar met wetgeving. Daar gaat de Europese Commissie onmiddellijk iets aan doen.’

Over het eurovignet spreken we ook al twintig jaar.

Timmermans: ‘Dat klopt, maar het is de eerste keer dat ik de auto-industrie er zelf naar hoor vragen. Dat is interessant. Als het idee achter de hele transformatie is dat je een prijs zet op koolstof, dan kan je toch niet anders dan ook een prijs te zetten op transport dat op koolstof rijdt? Individuele landen doen dat al. Maar moeten we niet aan een Europees systeem denken? Maar is dat voor morgen? Ik weet niet of ik die vraag kan beantwoorden.’

Komt er een CO2-taks aan de grens van Europa?
Timmermans: ‘Elke maatregel heeft effecten. Voor sommige sectoren zijn die positief, voor andere negatief. De beste illustratie is dat sommige sectoren die grenstaks nu al wensen en andere er niet van willen weten. De bottomline is: als de markt niet zelf een gelijk speelveld creëert, moeten we dat aan de grens doen. De industrie zegt ons dat het niet zo moeilijk is de koolstofafdruk van een product te berekenen.’

De VS zitten niet meer in het klimaatakkoord van Parijs.
Timmermans: ‘De Amerikaanse burgers en steden staan wel aan onze kant. De Amerikaanse bedrijven weten dat het die richting uitgaat. Ik merkte ook in Davos dat president Donald Trump bij zijn terugkeer een andere toon aansloeg dan zijn eerdere klimaatpessimisme. Hij beseft dat de Amerikanen bezorgd zijn over de klimaatveranderingen.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud