Donkere wolken hangen over Europese cententop

Europees Raadsvoorzitter Charles Michel bij de 'machtsoverdracht' met de nieuwe Belgische premier Sophie Wilmès. ©Photo News

In Brussel is de historische Europese cententop begonnen. De onzekerheid over de slaagkansen is aanzienlijk. Er zijn nog te veel cruciale knelpunten en tegenstrijdige belangen.

'Een akkoord is essentieel. En dit is het moment.' Met die aanhef nodigde Europees Raadsvoorzitter Charles Michel de 27 EU-leiders uit voor de eerste fysieke Europese top sinds februari. Het wordt een historische ontmoeting. Door de lockdown is de pers - gedwongen - afwezig en zijn de nationale delegaties beperkt tot zes personen.

De Europese leiders moeten het eens worden over de Europese begroting voor de volgende zeven jaar en dus ook over de prioriteiten van het beleid. Om een schokdemper te bieden voor de verwachte verslechtering van de economische situatie in het najaar en een ongelijk herstel te vermijden, komt er ook een herstelfonds van 750 miljard euro.

De top is heel onvoorspelbaar gelet op de tegenstrijdige belangen. 'We zitten op een hellend vlak', bekennen diplomaten. Er zijn nog veel bruggen te bouwen, is ook te horen bij Charles Michel. Een overzicht van de pijnpunten.

1. Cijfers en verdeelsleutel

Alleen het bedrag van het herstelfonds ligt al vast: 750 miljard euro. Maar de verhouding tussen subsidies en leningen - 500 miljard versus 250 in het voorstel dat op tafel ligt - is voer voor heftige debatten. Nederland, Oostenrijk, Zweden, Denemarken - de 'vrekkige vier' - en Finland eisen in verhouding meer leningen en dus minder gratis geld voor de landen die het zwaarst getroffen werden door corona.

Ook het bedrag van de Europese meerjarenbegroting staat nog ter discussie. De Europese Commissie stelde voor zeven jaar een budget van 1.100 miljard euro voor. Charles Michel knipte dat een week geleden lichtjes bij tot 1.074 miljard euro en kwam Duitsland en de 'zuinige vier' ook tegemoet: zij krijgen als belangrijkste financiers een jaarlijkse forfaitaire korting op hun bijdrage aan de Europese begroting. Nederland vindt dat niet genoeg: Premier Mark Rutte wil zijn som van jaarlijks bijna 1,6 miljard euro aandikken met inflatie en groei.

2. Geld koppelen aan rechtsstaat

Er komt politiek vuurwerk over de koppeling die gepland is tussen de uitkering van Europees geld aan de eerbiediging van de rechtsstaat. 'Bij zo'n belangrijk financieel pact moet je duidelijk zijn over de rechten en plichten. Dat creëert vertrouwen', benadrukt een Europees diplomaat. Vandaag ontbreekt zo'n financieel drukkingsmiddel om landen die de rechterlijke macht aan banden leggen of de persvrijheid beknotten tot de orde te roepen.

Polen en Hongarije schreeuwen moord en brand. De Hongaarse premier Viktor Orban komt naar Brussel met een 'no pasarán' van het Hongaarse parlement. Ook aan de andere kant verharden de posities: om de drooglegging van een land wegens de povere rechtsstaat te vermijden, is een ruime meerderheid nodig van lidstaten. Charles Michel anticipeerde al op die politieke impasse: de koppeling komt er, maar de blokkering van fondsen kan worden verhinderd als vier lidstaten, goed voor 35 procent van de EU-bevolking, hun veto stellen. Maar laat Orban zich hiermee paaien?

3. Criteria voor verdeling van de koek

Het geld voor het herstelfonds moet gaan naar de landen die het hardst getroffen zijn door de coronacrisis. Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen nam als criteria voor de verdeling evenwel alleen cijfers van het bbp, de bevolking en de werkloosheid in de jaren 2015-1019. Precorona dus. Onder meer België stoorde zich aan die verdeelsleutel .

Charles Michel tornt niet aan de criteria voor de herstelgelden in 2021 en 2022. Maar voor de 30 procent middelen die in 2023 worden verdeeld, wordt gekeken naar het bbp van 2020 en 2021. België zou daardoor meer dan de eerder voorziene 5,5 miljard euro uit de herstelpot krijgen, maar niet spectaculair meer, is te horen. Andere landen zouden wel verliezen met die nieuwe berekening, en dat steekt.

4. Toezicht op herstelplannen

Elk land zal tegen de volgende herfst een herstelplan moeten opstellen dat uitlegt hoe het Europees geld zal worden gebruikt. Die plannen moeten de economische tekortkomingen aanpakken die de Commissie in haar jaarlijkse aanbevelingen oplijst. Ook de Europese ministers van Financiën krijgen daar, op vraag van alweer Nederland, een zeg in. Maar premier Mark Rutte eist een vetorecht op voor 'zijn' parlement.

5. Belgische pijnpunten

België kijkt aan tegen een knip van 18 procent in de landbouwsteun en 25 procent in regionale en sociale steun. De Europese brexitreserve van 5 miljard euro is welkom, hoewel onzeker is hoe dat geld zal worden verdeeld. Net nu er door de brexit honderden extra douaniers komen, zal ons land nog slechts 15 in plaats van 20 procent van de geïnde douanerechten mogen houden.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud