Duitse bezemt ‘old boys club' weg

Jean-Claude Juncker geeft dit weekend de fakkel door aan zijn opvolgster Ursula von der Leyen. ©EPA

De ‘Commissie van de laatste kans’ van Jean-Claude Juncker maakt plaats voor een ‘geopolitieke Commissie’ die barst van de ambitie. Ursula von der Leyen is van plan het mannenbastion in het Berlaymontgebouw aan te pakken en Europa opnieuw op de wereldkaart te zetten.

‘Ik heb honger, ik wil hier weg.’ Van het ene ogenblik op het andere houdt Jean-Claude Juncker zijn afscheid van het Europese perskorps voor bekeken. De tot de nok gevulde perszaal in de kelders van het Berlaymontgebouw gniffelt verbaasd. Tegenpruttelen helpt niet. Juncker laat zich nog net overtuigen tot een laatste groepsfoto met het team dat vijf jaar zijn communicatie verzorgd heeft. Slechts een deel ervan wordt opgepikt in het team van Junckers opvolgster, Ursula von der Leyen.

Kort

Jean-Claude Juncker trekt vandaag de deur van de Europese Commissie achter zich dicht. Een dag later neemt Ursula von der Leyen als nieuwe Commissievoorzitter ook letterlijk haar intrek in het Berlaymontgebouw, waar ze een appartement heeft laten inrichten. Ze is de eerste vrouwelijke voorzitter en heeft al de aanval ingezet op het mannenbastion in de Europese instellingen. Von der Leyen start, net als Juncker vijf jaar geleden, met een duidelijk prioriteitenlijstje: een geopolitieke Commissie, die Europa aan de spits moet brengen met haar klimaatbeleid en het continent opnieuw technologisch autonoom moet maken. Juncker stootte op zijn limieten met de migratiecrisis en werd een ‘tragische voorzitter’. Net als Juncker zal ook zijn opvolgster antwoorden moeten verzinnen op plots opduikende crisissen en problemen.

 

Toch verloopt de wissel van de wacht in de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de Unie, naar Belgische normen zeer gesmeerd. Nee, Juncker laat geen berichtje achter met goede raad voor zijn opvolger, zoals dat gebruikelijk is in het Witte Huis. Maar de Brusselse ‘machine’ blijft draaien, ondanks de regimewissel. Een nieuwe commissaris zal nooit worden geconfronteerd met verdwenen informatie of vernietigde dossiers.

De continuïteit is dus verzekerd. Tegelijk is er wel een cesuur tussen de vorige Commissie en de nieuwe. Juncker sprak bij zijn aantreden in 2014 van de ‘Commissie van de laatste kans’. ‘Intussen is bewezen dat Europa en dus ook de Europese Commissie nodig is’, zegt Karel Lannoo van de Europese denktank Ceps. Juncker sloot zich gisteren in zijn zelfevaluatie in de ochtendnieuwsbrief Playbook van Politico aan bij het motto van von der Leyen voor de komende vijf jaar. Juncker noemt het ‘Weltpolitikfähigkeit’, von der Leyen heeft het over een ‘geopolitieke’ Commissie.

Mannenbastion

Discontinuïteit is er ook in de stijl. Juncker, die in december 65 wordt, was zijn leven lang een prominente vertegenwoordiger van de ‘old boys club Europe’. Met von der Leyen komt na meer dan 60 jaar voor het eerst een vrouw aan het hoofd van de Commissie. Nooit was de pariteit daar zo dichtbij, met twaalf vrouwen en vijftien mannen. Ook de kabinetten van de commissarissen zijn verplicht paritair samengesteld. Dat levert een recordaantal vrouwelijke kabinetschefs op, zoals bij de Belg Didier Reynders, die commissaris voor Justitie wordt.

Von der Leyen is eveneens de eerste die behalve werkt ook woont in het Berlaymontgebouw aan het Schumanplein. Wie er door de gangen loopt, botst op de foto’s van haar voorgangers: rijen oudere mannen. ‘Geen wonder dat ze die mannenbarak wil veranderen. Onderschat dat niet’, zegt Lannoo.

De prioriteiten van von der Leyen zijn de juiste. Maar de actualiteit kan alles plots dooreenschudden.
Hendrik Vos
Europa-expert UGent

Die gendertouch heeft niets met leeftijd te maken. Met haar 61 jaar is von der Leyen eerder een generatiegenoot van Juncker. Maar de moeder van zeven kinderen oogt jong en fris en is als een ervaren ruiter helemaal klaar voor de sprong. Juncker daarentegen evolueerde tot ‘een tragische voorzitter’ en dat is hem fysiek ook aan te zien, zegt Steven van Hecke, professor Europese politiek aan de KU Leuven. ‘Hij was moe, ziek en helemaal op. Hij geloofde er zelf niet meer in’, valt Eric Maurice van de Fondation Robert Schuman hem bij.

Juncker begon nochtans, net als von der Leyen nu, bijzonder sterk. De Luxemburgse christendemocraat had als spitzenkandidaat voor de centrumrechtse EVP de Europese verkiezingen gewonnen, snel een coalitie met de socialisten op de been gekregen en dan zijn tienpuntenplan op tafel gelegd.

‘Velen dachten toen al dat Juncker op zijn retour en uitgeblust was, maar hij verraste in het begin positief’, zegt Hendrik Vos (UGent). ‘Hij nam de dingen in handen. Zo drukte hij het spreidingsplan voor vluchtelingen door. Maar net die vluchtelingencrisis deed Juncker op zijn limieten botsen.’

Ook in zijn Politico-Playbook klonk iets van Junckers tristesse door: de frustratie niet erkend te zijn voor de 450,6 miljard euro aan investeringen in meer dan 1 miljoen kmo’s van zijn Junckerfonds. ‘Juncker heeft de perceptiestrijd niet kunnen winnen. Niemand zal zeggen: de economie draait goed en dat is de verdienste van Juncker’, zegt Van Hecke. Al nuanceert hij, met een verwijzing naar het sociale Europa dat de vorige Belgische commissaris Marianne Thyssen mee vorm gaf. ‘Je kan niet meer spreken van een Commissie van neoliberalen, zoals bij Barroso. Dat beeld heeft Juncker bijgestuurd.’

De Europese wissel van  de macht

Op 1 december gaat Europa al van oud naar nieuw. De Tijd maakt de balans op van drie duo’s: het bekende gezicht van de voorbije vijf jaar en de nieuwe chef.

Zaterdag 23 november

Voorzitter Europese Raad: Donald Tusk | Charles Michel

Vrijdag 29 november 

Europese chef Buitenland: Federica Mogherini | Josep Borell

Zaterdag 30 november

Voorzitter Europese Commissie: Jean-Claude Juncker | Ursula Von der Leyen

 

Ook de offensievere toon van Europa tegenover China is belangrijk voor de toekomst, zegt Maurice. De aanduiding van Michel Barnier als brexitonderhandelaar bleek eveneens een meesterzet. De Britten probeerden de 27 landen uit elkaar te spelen, maar het cordon hield stand. En Juncker trok vorige zomer zelf naar Washington om een handelsdeal met Donald Trump te bespreken. Wat niemand voor mogelijk achtte, gebeurde. ‘Hij is de enige politicus die dat kon en durfde’, zegt Van Hecke. ‘Een politicus pur sang die managet op zijn buikgevoel’, vult Lannoo aan.

Macron achterna?

Met uitspraken als ‘hallo dictator’ tegen de Hongaarse premier Viktor Orbán en kwistige kussen stak Juncker zijn middenvinger op tegen de Europese bubbel. Dat hij niet bang was zijn menselijke kant te tonen was zowel zijn sterkte als zijn zwakte. Van der Leyen is minstens zo ambitieus en popelt om aan de slag te gaan. Ze neemt wel de twee sterren van de Commissie-Juncker over, Frans Timmermans en Margrethe Vestager, en geeft ze nog een promotie. Ze bewaart ook de door Juncker ingevoerde hiërarchie, waarbij de voorzitter als primus de lijnen uitzet. Daarom gaat zij maandag spreken op de klimaatconferentie in Madrid, en niet Timmermans.

Klimaat is de grote prioriteit van de Commissie-Von der Leyen, samen met technologie en digitalisering. De geopolitieke agenda moet Europa opnieuw op de kaart zetten en autonoom maken tegenover de VS en China. Die koers is ook het logische antwoord op de brexit en Trump. ‘Die prioriteiten zijn de juiste’, zegt Vos, ‘maar ze zal flexibel moeten zijn. De actualiteit kan plots alles dooreenschudden, zoals met de migratiecrisis onder Juncker.’

Eigenlijk spiegelt von der Leyen zich aan het sterke Europa dat president Emmanuel Macron bij zijn aantreden propageerde. De Turkse inval in Syrië was een wake-upcall, zegt Van Hecke. De lakmoesproef wordt de Balkan. Maar net Macron drukte vorige maand de hoop van de Balkanlanden om lid van de Unie te worden de kop in, waardoor die uit de Europese invloedsfeer dreigen te verdwijnen. ‘Een duidelijke les voor von der Leyen: geopolitiek begint in de eigen Europese achtertuin.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect