Advertentie
interview

'Duitsers verliezen met Merkel garantie op stabiliteit'

Angela Merkel gaf de fakkel bij CDU/CSU door aan Armin Laschet, met voorlopig weinig succes. ©Belgaimage

Het politieke afscheid van Angela Merkel draait uit op de spannendste Duitse verkiezingen in decennia. Het eindoordeel over haar 16 jaar als bondskanselier is gemengd, zegt haar biograaf Ralph Bollmann. 'Ze stond garant voor stabiliteit maar deed te weinig om het land in beweging te brengen.'

Als meisje van zeven stond Angela Merkel - toen nog Angela Kasner - tijdens het zwemuurtje op de hoge duikplank. ‘Een heel lesuur stond ze boven te aarzelen’, schrijft Ralph Bollmann in zijn pas verschenen biografie over de Duitse bondskanselier. ‘Pas vlak voor de bel ging sprong ze alsnog - precies zoals ze later in de politiek zou doen.’

‘De anekdote is veelzeggend voor haar politieke aanpak’, zegt Bollmann aan de telefoon vanuit Berlijn. De 52-jarige journalist bij de Frankfurter Allgemeinen Sonntagszeitung volgde de carrière van de kanselier jarenlang op de voet, wat resulteerde in de boeiende biografie ‘Angela Merkel, de kanselier en haar tijd’, die eind september in het Nederlands verschijnt.

‘Wanneer een crisis opdook, schoot ze niet meteen in een kramp’, zegt Bollmann over de methode-Merkel. 'Ze wachtte telkens af tot ze haar eigen inschatting en analyse had gemaakt. Op basis daarvan werkte ze een strategie uit. De keerzijde van die aanpak was dat ze vaak onzichtbaar was of te lang aan de zijlijn stond. 'Waar is de kanselier?', hoorde je dan.’

De CDU heeft schromelijk de impact onderschat van het vertrek van een populair boegbeeld als Angela Merkel.
Ralph Bollmann
Biograaf Angela Merkel

Over twee weken, op 26 september, trekken de Duitsers naar de stembus om een nieuwe Bondsdag te kiezen. Voor het eerst sinds 1990 staat Merkel niet meer op de lijst van haar christendemocratische CDU/CSU. Na vier ambtstermijnen als bondskanselier trekt ze zich terug uit de politiek, iets wat ze vier jaar geleden al had willen doen.

Het afscheid van Merkel levert de spannendste Duitse verkiezingen in decennia op. Haar christendemocraten liggen in de lappenmand en moet toekijken hoe de sociaaldemocraten hen voorbijsnellen. Bollmann: ‘Tja, de CDU heeft schromelijk de impact onderschat van het vertrek van een populair boegbeeld. Van de zogenaamde kanseliersbonus is geen sprake meer.’

Zou de CDU/CSU de verkiezingen winnen met Merkel als lijsttrekker, voor de vijfde keer op rij?

Ralph Bollmann: ‘Opiniepeilingen tonen aan dat Merkel nog altijd ontzettend populair is. Alles wijst erop dat de andere kandidaten gemeten zouden worden aan haar 16 jaar ervaring in het hoogste ambt. Maar als ze nog een keer kandidaat was geweest, was haar beleid ongetwijfeld kritisch tegen het licht gehouden.’

Hoe zou u haar eindvonnis samenvatten?

Bollmann: ‘In mijn biografie schrijf ik dat ze als kanselier van de verandering aan de macht is gekomen, maar dat ze is geëindigd als kanselier van het behoud. Ze was in het begin vastbesloten ingrijpende economische en structurele hervormingen door te voeren. Maar ze had al snel door dat die plannen weinig steun kregen van de bevolking.’

Merkel heeft weinig concreet gedaan om haar eigen land dynamischer te maken.
Ralph Bollmann
Biograaf Angela Merkel

‘Het interessante aan Merkel is dat ze altijd kritisch is geweest voor het gebrek aan bereidheid van de doorsnee Duitsers om te veranderen. Ze was zwaar onder de indruk van de dynamiek in China, de bereidheid tot innoveren en veranderen. Maar ze heeft weinig concreet gedaan om haar eigen land dynamischer te maken.’

Is dit het einde van een tijdperk?

Bollmann: ‘Zeker. In de vele crisissen die op haar af kwamen - van de euro over Oekraïne tot corona - was Merkel altijd de garantie op de stabiliteit van Duitsland en Europa. Terwijl de politieke en sociale situatie wereldwijd almaar onstabieler werd. Ook Duitsland is niet aan die trend ontsnapt. Dat zie je duidelijk in de aanloop naar de verkiezingen. De sterkste partij haalt amper 25 procent van de stemmen.’

De winst gaat volgens de peilingen naar de SPD. Bent u verrast door die remonte?

Bollmann: ‘Lijsttrekker Olaf Scholz heeft lang geleden al een ijzersterke strategie uitgewerkt. Hij redeneerde dat het beslissende moment in de campagne het moment zou zijn waarop de kiezers beseffen dat Merkel niet langer kandidaat is. Omdat de man in de straat niet intensief met politiek bezig is, dringt dat besef pas enkele weken voor de verkiezingsdag door. Dan kijken de kiezers rond wie van de kandidaten vertrouwen wekt en voldoende ervaring heeft. En dan heeft Scholz met zijn rustige uitstraling en politieke expertise een streepje voor op zijn tegenkandidaten.’

Kopstukken van de CDU/CSU waarschuwen dat de Europese Unie uiteenvalt als Scholz het voor het zeggen krijgt.

Bollmann: ‘Dat is je reinste onzin. Scholz is, net als zijn rivalen Armin Laschet (CDU/CSU) en Annalena Baerbock (Die Grünen) uitgesproken pro-Europees. Vergeet niet dat Scholz een van de architecten is van het Europees wederopbouwfonds in de coronacrisis. Onder zijn leiding zal Duitsland mogelijk wel een actiever Europabeleid volgen. Want Merkel stond de jongste jaren wel bekend als grote Europese leider, maar het heeft lang geduurd voor ze zich engageerde.’

Dreigen de verkiezingen Duitsland te destabiliseren?

Bollmann: ‘Met een partij die als grootste amper een kwart van de stemmen haalt, belooft de zoektocht naar een stabiele regeringsmeerderheid moeilijk te worden. Velen in de SPD hopen op een rood-groene meerderheid, maar die is op basis van de jongste peilingen onhaalbaar. Het is afwachten of we te maken krijgen met aanslepende formatiegesprekken, zoals jullie die in België allang gewoon zijn.’

Er zijn ingrijpende hervormingen nodig. Alleen is dat moeilijker als meer dan twee partijen nodig zijn voor een coalitie.
Ralph Bollmann
Biograaf Angela Merkel

‘De coronacrisis heeft het afgelopen anderhalf jaar heel wat pijnpunten van het Duitse systeem blootgelegd - bijvoorbeeld in de gezondheidszorg en de politieke besluitvorming. Er zijn dus ingrijpende hervormingen nodig. Alleen is dat moeilijker als meer dan twee partijen nodig zijn voor een coalitie.’

Heeft de CDU/CSU met Armin Laschet het verkeerde kopstuk gekozen? Sommigen zeggen dat zijn rivaal, Beiers minister-president Markus Söder, het beter zou doen.

Bollmann: ‘Dat weet ik zo nog niet. Misschien zit Söder helemaal niet in een slechte positie als Laschet de verkiezingen verliest. Hij kan zijn imago als de betere kandidaat cultiveren. Zeker als zijn CSU in Beieren standhoudt, ligt de weg open naar het lijsttrekkerschap van de Union bij de volgende Bondsdagverkiezingen.’

Kan de val van de CDU/CSU Merkel aangewreven worden? Heeft ze haar partij slecht voorbereid op haar vertrek?

Bollmann: ‘Dat geloof ik niet. Merkel heeft altijd gezegd dat wie in haar voetsporen wilde treden, zichzelf moest bewijzen. Daarom heeft ze zich ook lang afzijdig gehouden van de verkiezingscampagne. Ze wilde niet afgeschilderd worden als een schoonmoeder die zich ermee bemoeit omdat Laschet het niet op eigen kracht kan. Bovendien wilde ze als bondskanselier boven het partijgewoel staan om te vermijden dat haar politieke erfenis wordt aangetast door verkiezingsspelletjes.’  

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud