Advertentie

Duitsland: 60 miljoen kiezers, 450 miljoen kijkers

Wie na zondag de volgende Duitse bondskanselier wordt, krijgt flink wat 'unfinished business' op zijn bord ©REUTERS

Wie straks ook de volgende Duitse kanselier wordt, moet na een inhoudsloze kiescampagne nog beginnen met antwoorden formuleren op een waslijst binnen- en buitenlandse unfinished business.

60,4 miljoen Duitsers kiezen zondag uit 6.211 kandidaten in 299 kiesdistricten via een complex kiessysteem 'minstens 598' leden voor de Bondsdag, het Duitse parlement.

Die 60 miljoen kiezers vertellen an sich al een verhaal. Het zijn er immers 1,3 miljoen minder dan bij de vorige parlementsverkiezingen in september 2017. Met andere woorden: op één legislatuur is Duitsland meer dan een Keulen aan kiezers verloren.

Het illustreert de snelle vergrijzing bij de oosterburen. Een vergrijzing die in een spannende maar holle kiescampagne nauwelijks aan bod kwam. Nochtans vertaalt die snel verouderende bevolking zich naast een steeds krappere arbeidsmarkt ook wiskundig in snel toenemende pensioenuitgaven.

Meeruitgaven die bij de huidige in een grondwet verankerde schuldenrem betekenen dat Berlijn elders moet beknibbelen, aangezien die 'Schuldenbremse' bepaalt dat het structureel tekort op de begroting niet méér dan 0,35 procent van het bruto binnenlands product (bbp) mag belopen.

Eerste prognoses om 18 uur

Het politieke landschap verandert, maar de kieszondag in Duitsland verloopt volgens het klassieke stramien. Klokslag 18 uur sluiten de kiesbureaus, daarna wordt meteen op basis van exitpolls aan die bureaus een eerste prognose gemaakt. Nog geen half uur later volgt de eerste hochrechnung met de eerste échte stemmen. Op het volledige officiële resultaat is het zo goed als zeker wachten tot maandagochtend. Tegen dan breekt wie kanselier 'mag' worden zich mogelijk al het hoofd over de hogere wiskunde van de coalitievorming.

Op de groenen en extreemlinks na wil geen enkele partij aan die schuldenrem tornen, maar hoe Duitsland dan én de vergrijzing én broodnodige investeringen in infrastructuur moet financieren is een groot vraagteken. Duitsland hinkt in de digitale economie achterop, met een 4G-netwerk dat met Albanië strijdt levert om de rode lantaarn in nationale dekking. De Duitse spoorwegen zijn door een verouderd netwerk nog zo weinig pünktlich dat de Zwitsers veel treinen van Deutsche Bahn aan de grens in Basel laten stoppen om het eigen klokvaste netwerk niet te ontregelen.

Sommige partijprogramma's zijn ook gewoon contradictorisch. De christendemocraten en liberalen zijn voorstander van een belastingverlaging, die luidens een doorrekening van onderzoeksinstituten DIW en ZEW in opdracht van Süddeutsche Zeitung de begroting ruim voorbij de door diezelfde partijen gekoesterde Schuldenbremse in het rood zou doen gaan.

Ook andere binnenlandse pijnpunten bleven bij een grotendeels inhoudsloze campagne afwezig. Bijvoorbeeld de vraag hoe huurdersnatie Duitsland met het oog op exploderende huurprijzen in grootsteden als Berlijn méér betaalbare woningen uit de grond kan stampen. Nog zondag is er in de hoofdstad samen met de federale verkiezingen ook een referendum met de vraag of als drastische maatregel grote verhuurders dan maar onteigend moeten worden.

Nog een heikele vraag: hoe de vele windmolenparken in de Noord- en Oostzee - cruciaal om Duitsland na de kernuitstap van fossiele brandstoffen te doen afkicken - kunnen aangesloten worden op het hoogspanningsnet, nu veel bouwaanvragen verzanden in een eindeloze procedureslag. Elke Duitser is fan van groene energie, alleen mag die niet in de eigen achtertuin passeren.

Merkeliaanse zelfgenoegzaamheid

Allemaal vragen waar de 60 miljoen Duitse kiezers nog geen antwoord op kregen. Idem voor de 450 miljoen Europeanen die aandachtig de stembusslag van zondag volgen, hopend op antwoorden op enkele prangende vragen.

Meest prangend: wat met de Europese buitenlandpolitiek nu de Verenigde Staten ten koste van Europa steeds meer de blik op Azië richten en Frankrijk steeds nadrukkelijker aanstuurt op een eigen Europese defensie? Dat laatste is een gedachte waar veel Duitse politici - die sinds W.O. II als 'Atlanticisten' een nauwe relatie met NAVO onder de beschermende vleugels van Washington als geloofsbelijdenis zien - van huiveren.

The Economist ziet in een kritische analyse de makke kiescampagne als een uitvloeisel van de 16 jaar onder afscheidnemend kanselier Angela Merkel. 'Crisismanagement is te vaak verward met daadkracht', luidt het strenge oordeel van het gezaghebbende Britse weekblad, dat op zijn cover uitpakt met een uitgetelde Duitse adelaar. 'Merkeliaanse zelfgenoegzaamheid', luidt het oordeel over zestien jaar pappen en nathouden.

Volgens The Economist zou het een goede zaak zich mocht de sociaaldemocraat Olaf Scholz de volgende kanselier zijn. Niet omdat die zoveel vertrouwen inboezemt, maar gewoon omdat de christendemocraten 'na zestien jaar aan de macht geen ideeën meer hebben'.

De analyse sluit aan bij de visie van econoom Marcel Fratzscher bij het Berlijnse instituut DIW, die al in 2014 in zijn boek 'Die Deutschland Illusion' poneerde dat de voorbije decennia voorspoed meer aan geluk (globalisering, Europese uitbreiding) dan visionair beleid te danken zijn en het land zelfgenoegzaam hebben gemaakt.

'Wie visioenen heeft, moet naar de dokter', luidt de fameuze boutade van oud-kanselier Helmut Schmidt. Maar wie ook de volgende kanselier wordt, er zal visie nodig zijn om in een versnipperd politiek landschap een coherent beleid te formuleren dat eindelijk begint een antwoord te bieden op de problemen waar Berlijn willens nillens mee geconfronteerd wordt.

Ik wens een regering die in de onderhandelingen dit keer geen vrede neemt met de kleinste gemene deler.
Marcel Fratzscher
DIW-econoom

Het ergste wat Duitsland nu volgens Fratzscher kan overkomen is een regering waar sterk uiteenlopende partners elkaar neutraliseren. 'Ik wens een regering die in de onderhandelingen dit keer geen vrede neemt met de kleinste gemene deler', zegt de econoom in gesprek met de online nieuwsdienst T-Online. 'Denk aan liberalen die soepeler bouwregels afdwingen, terwijl tegelijk de sociaaldemocraten een onderwijshervorming doordrukken'.

En van wie moet het geld komen om eindelijk werk te maken van investeringen? Fratzscher: 'Van u, van mij, van ons allemaal. Het is vandaag met een nulrente niet relevant hoeveel schulden Duitsland heeft, relevant is wat de overheid aanvangt met het geld dat ze van ons gratis krijgt.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud