Europa en China racen tegen de klok om investeringspact te bezegelen

De Chinese president Xi Jinping en de Duitse bondskanselier Angela Merkel. ©REUTERS

Europa en China zetten alle zeilen bij om nog dit jaar een investeringspact te beklinken. De deal, al zeven jaar in de steigers, biedt Europese bedrijven betere toegang tot de Chinese markt. Geeft Peking genoeg garanties voor de ban op dwangarbeid om argwanende Europeanen te overhalen?

Eind november 2013. Europees ‘president’ Herman Van Rompuy zet samen met de voorzitter van de Europese Commissie, José Manuel Barroso, koers naar Peking voor een top met de Chinese premier Li Keqiang. Het doel? De krijtlijnen uittekenen voor de bilaterale relaties in het volgende decennium. Voor de Europeanen is een ding heel erg helder. Om duurzame banden tussen beide partijen te ontwikkelen moet de wederzijdse handel voortaan eerlijker en transparanter verlopen en moeten Europese bedrijven een betere toegang krijgen tot de Chinese markt. Tijdens de top komen beide kampen overeen duidelijke afspraken daarover in een investeringsakkoord te gieten. Meteen schieten ze de gesprekken voor zo’n deal op gang.

35
rondes
Sinds de gesprekken over een Europees-Chinees investeringspact in 2013 op gang geschoten werden, waren er 35 onderhandelingsrondes.

Zeven jaar, 35 onderhandelingsrondes en enkele Europese ‘presidenten’ en Commissievoorzitters later lijkt het vooropgestelde pact niet langer een utopie. ‘De onderhandelingen zitten in de eindfase’, viel de voorbije dagen te horen in Europese diplomatieke kringen. Als alles volgens plan verloopt, vergaderen de Europese leiders donderdag via videoconferentie om het principeakkoord politiek af te kloppen.

Moeilijke spagaat

Dat een doorbraak in het dossier zolang op zich liet wachten, mag niet verbazen. Het thema bracht de Europese politici in een moeilijke spagaat. Als ‘fabriek van de wereld’ is China de afgelopen jaren een almaar belangrijker handelspartner geworden voor de Europese Unie.

Dagelijks gaat gemiddeld ruim 1 miljard euro gepaard met de goederenstromen tussen beide kampen. In 2019 voerden de 27 Europese lidstaten uit geen enkel ander land meer in. En ondanks de resem handelsbarrières die Peking voor buitenlandse investeerders opwierp, was de Aziatische reus vorig jaar, na de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk, de belangrijkste afzetmarkt voor Europese bedrijven (zie grafieken). De bilaterale handel groeide zo sterk dat China dezer dagen met de Amerikanen wedijvert om de titel ‘belangrijkste handelspartner van de Europese Unie’. Lees verder onder de grafieken

Maar de Chinezen trekken niet alleen de aandacht van de internationale gemeenschap door hun steile economische opmars. Geregeld duiken ook berichten op over mensenrechtenschendingen en de harde aanpak van criticasters van het communistische regime.

Maandag nog raakte bekend dat de burgerjournaliste Zhang Zhan tot vier jaar cel veroordeeld is vanwege haar kritische berichtgeving over de corona-uitbraak in de Chinese miljoenenstad Wuhan. Mensenrechtenorganisaties beschuldigen Peking van de internering van op zijn minst een miljoen leden van een moslimminderheid - de Oeigoeren - in ‘heropvoedingskampen’ in de provincie Xinjiang, waar ze aan dwangarbeid onderworpen zouden worden. Voorts wekte de almaar steviger greep van China op de Britse ex-kolonie Hongkong de afgelopen maanden verontwaardiging in Europa, met sancties tegen China tot gevolg.

Door dat mensenrechtenparcours ging onder meer Frankrijk op de rem staan om de onderhandelingen over het investeringspact snel af te ronden. Parijs stond zo lijnrecht tegenover Duitsland, dat nog tot eind dit jaar voorzitter is van de Raad van de Europese Unie.

De hamvraag is of China voldoende garanties biedt in het naleven van sociale en milieunormen om nog argwanende Europese lidstaten over de streep te trekken.

Al lang voor de aanvang van dat voorzitterschap had Berlijn laten weten dat de uitbouw van de Europese relaties met China een van zijn topprioriteiten was. Een verrassing is dat niet. De Duitsers hebben grote economische belangen in China.

De coronapandemie doorkruiste de plannen van Angela Merkel en co. Een historische top met alle 27 Europese leiders en hun Chinese evenknie viel door de strijd tegen het longvirus in het water. De kans om het investeringspact tijdens het Duitse EU-voorzitterschap te bezegelen leek verkeken.

Wending

Begin deze maand kreeg de al zeven jaar lopende saga een onverwachte wending. China klopte plots zelf bij Europa aan met de vraag een versnelling hoger te schakelen in de onderhandelingen over het investeringsakkoord. Het handelsgeschil tussen de VS en de Chinezen en de Amerikaanse sancties tegen Peking zijn wellicht niet vreemd aan die demarche, vermoeden diplomaten.

Bovendien stelde Europa, nog altijd China’s belangrijkste handelspartner in de wereld (zie grafiek), zich de afgelopen maanden assertiever op tegenover de Aziatische reus. De lidstaten kunnen buitenlandse - lees: Chinese - investeringen in strategische sectoren voortaan screenen en weigeren. Tot jolijt van Washington sloegen meerdere EU-landen de Chinese telecomreus Huawei onlangs ook in de ban voor de uitbouw van een 5G-netwerk.

Chinese toegevingen

Door al die ontwikkelingen stelden de Chinezen zich de voorbije weken een stuk inschikkelijker op om hun toegang tot de Europese markt op zijn minst te bestendigen en het liefst te verbreden. Volgens diplomatieke bronnen stemde Peking ermee in Europese bedrijven een betere toegang te geven tot de financiële, de telecom-, de gezondheids- en de transportsector. Daarnaast zouden de Chinezen ondernemingen uit de EU na de implementatie van het pact niet langer kunnen verplichten hun technologie met hen te delen. Voorts belooft Peking meer transparantie in de subsidies voor zijn overheidsbedrijven.

De investeringsdeal met China schept geen problemen met de nieuwe Amerikaanse regering.
Europese bronnen

De hamvraag is of China voldoende garanties biedt in het naleven van sociale en milieunormen om nog argwanende Europese lidstaten over de streep te trekken. ‘China heeft ermee ingestemd inspanningen te blijven leveren om de conventies van de Internationale Arbeidsorganisatie over het verbod op dwangarbeid te ratificeren’, viel dinsdag bij Europese diplomaten te horen. Ook over de implementatie van het klimaatakkoord van Parijs zijn afspraken opgenomen. Ten slotte is een regeling overeengekomen over de bescherming van investeerders om te voorkomen dat Europeanen hun rechten moeten afdwingen voor niet-onafhankelijke Chinese rechtbanken.

Biden

In ruil voor al die concessies had China één duidelijke eis aan het adres van Europa. Het investeringsakkoord moet afgeklopt en ondertekend zijn voor de nieuwe Amerikaanse president, Joe Biden, op 20 januari de eed aflegt. Met die demarche hoopt Peking wellicht de relaties tussen Europa en de nieuwe bewoner van het Witte Huis van meet af aan te troubleren.

De Chinezen zijn beducht voor een Amerikaans-Europees front. Biden gaf aan na vier jaar ‘America First’ onder Donald Trump weer de kaart van het multilateralisme te willen trekken. Om China tot eerlijker handelspraktijken te bewegen hengelt hij naar een alliantie met Europese en Aziatische bondgenoten.

Team Biden zag de tussenspurt in de onderhandelingen over het investeringspact tussen China en de EU de voorbije weken dan ook met lede ogen aan. Het spoorde de Europese partners zelfs uitdrukkelijk aan te temporiseren in het overleg met Peking. Maar het lokaas van wederzijdse markttoegang was te groot aan deze kant van de Atlantische Oceaan.

Minihandelsdeal

Europese bronnen maken zich sterk dat het akkoord met China geen problemen schept met de volgende Amerikaanse regering. Ze wijzen erop dat Washington begin 2020 zelf een minihandelsdeal met Peking sloot. Die vertoont inhoudelijke gelijkenissen met het Europese pact. ‘Deze deal maakt het speelveld voor iedereen wat gelijker’, luidt het.

Als de Europese leiders en hun Chinese collega’s er voor het jaareinde in slagen het principeakkoord af te kloppen betekent dat overigens niet dat de deal meteen van kracht wordt. De afspraken moeten nog in een juridisch sluitende tekst gegoten worden. Daarna is het fiat van de Europese Raad en het Europees Parlement nodig. De bepalingen over sociale en milieunormen en de bescherming van investeerders zullen in het halfrond kritisch onder de loep genomen worden. De parlementsleden dragen die principes immers hoog in het vaandel. En zo kan de implementatie van het investeringspact nog een jaar op zich laten wachten.

China nog veraf van streefdoel minihandelsdeal met VS

China slaagt er dit jaar meer dan waarschijnlijk niet in zijn verplichtingen uit de minihandelsdeal met de Verenigde Staten na te komen. Dat besluit het Amerikaanse persagentschap Bloomberg op basis van data die het opvroeg bij de Amerikaanse douanediensten.

Volgens het akkoord dat de Amerikanen en Chinezen op 15 januari sloten, moest Peking in 2020 voor 172 miljard dollar Amerikaanse goederen importeren. ‘Maar in de eerste elf maanden van dit jaar had China nog maar 50,5 procent van dat bedrag ingevoerd’, becijferde Bloomberg.

Dat de Aziatische reus nog zo ver van het streefdoel verwijderd zit, is mee te verklaren door de coronapandemie. De maatregelen in de strijd tegen het longvirus legden de Amerikaanse en de Chinese maatschappij het afgelopen jaar een tijd grotendeels lam. De vraag naar bepaalde goederen daalde en de productie in fabrieken en in de landbouwsector viel terug. Bovendien waren de transportopties beperkt.

Of de VS strafmaatregelen nemen tegen Peking als het streefdoel niet gehaald wordt, is voorlopig onduidelijk.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud