Europa gaat alle migranten snel screenen aan de grenzen

De Commissie wil toestanden zoals het vluchtelingenkamp Moria op Lesbos vermijden. ©EPA

Migranten die voet zetten op Europese bodem, moeten op drie maanden tijd zekerheid hebben over asiel of teruggestuurd worden. Het Europees migratiebeleid krijgt de beloofde en lang verwachte 'nieuwe start'. Maar kan dit migratiepact vijf jaar opgefokte frustratie wegmasseren?

Elke asielzoeker die illegaal opduikt of landt in een EU-lidstaat of aanklopt aan de Europese buitengrens, wordt gescreend op identiteit, gezondheid, mogelijke veiligheidsrisico's en aanwezigheid in de Europese databanken. Die snelle doorlichting duurt maximaal vijf dagen. Die eerste selectie aan de grens bepaalt hoe makkelijk of moeilijk het wordt asiel te krijgen.

Wie weinig kans maakt op verblijf of werk in Europa, een inwoner uit een relatief veilig land bijvoorbeeld, blijft vastzitten aan de grens voor de duur van de asielprocedure of maximaal twaalf weken. Een negatieve beslissing betekent teruggestuurd worden naar huis. Wie wel aanspraak maakt op asiel, mag de grens over en een verblijfsticket aanvragen. Ook die beslissing, asiel of niet, moet op twaalf weken afgerond zijn, een beroep inbegrepen. Niet-begeleide minderjarigen en gezinnen met kinderen jonger dan twaalf gaan sowieso naar de asielprocedure.

Slimme Europese regels moeten het nu al vijf jaar durende non-beleid inzake migratie in Europa doorbreken.
Margaritis Schinas
Vicevoorzitter Europese Commissie

Dat is het nieuwe vertrekpunt van het 'migratiepact' dat de Commissie-von der Leyen voorstelt. Een set nieuwe en aangepaste, 'slimmere' Europese regels moet de nu al vijf jaar durende 'non-beleid' inzake migratie in Europa doorbreken, erkent Margaritis Schinas, de vicevoorzitter van de Commissie en een van de architecten van het pact.

Geen quota

'Iedereen moet aan boord zijn', beklemtoont Schinas. De Commissie zweert bij 'verplichte solidariteit' van alle lidstaten. Maar verplichte quota, een verdeling van de asielzoekers over alle lidstaten, komen er niet, zegt Europees commissaris voor Binnenlandse Zaken Ylva Johansson. De Commissie legt zich neer bij het besef dat de Oost-Europese landen nooit zullen instemmen met een verplichte opvang van migranten.

Landen die zelf geen migranten willen opvangen, kunnen dus terugkeeroperaties 'sponsoren'.
Ylva Johansson
EU-commissaris Migratie

De verplichte solidariteit kan op twee manieren: opvang van migranten die recht hebben op asiel of het repatriëren van afgewezen asielzoekers naar hun thuisland. Of een combinatie van beide. Lidstaten kunnen ook kiezen voor de opvang van bepaalde nationaliteiten.

Er komt ook een solidaire opvang van vluchtelingen die op zee gered worden. Nu zwalpen schepen dagen of weken op de Middellandse Zee zonder toegelaten te worden tot een haven. De Commissie wil duidelijke voorafgaande afspraken over hoeveel opvarenden landen op jaarbasis willen opnemen om getouwtrek en een aparte regeling voor elke nieuwe migratieboot te vermijden.

Terugkeer

Landen die zelf geen migranten willen opvangen, kunnen dus terugkeeroperaties 'sponsoren'. Het Europees asielagentschap Frontex kan helpen bij die terugkeer, maar wettelijk gezien zijn terugkeeroperaties een nationale bevoegdheid.

Maar dat betekent niet dat de solidariteit vrijblijvend is. Er wordt wel degelijk gewerkt met een verdeelsleutel op basis van welvaart en bevolking van elk land. In crisissituaties moeten voldoende middelen aanwezig zijn om zowel opvang als terugkeeroperaties te garanderen. De Commissie zal lidstaten die onvoldoende solidair blijken, kunnen dwingen om bijkomende inspanningen of het opnemen van migranten.

Pushbacks

In tegenstelling tot de crisisjaren 2015 en 2016 kloppen nu veel meer economische migranten aan de Europese deur. Nog geen derde van de afgewezen asielzoekers wordt vandaag teruggestuurd.

Migranten mogen niet overgedragen worden aan landen waar ze aan vervolging blootstaan.

Maar aan het recht om asiel aan te vragen, tornt de Commissie niet. 'Dat is een fundamenteel recht. We willen garanderen dat er geen pushbacks zijn aan de grens', zegt Ylva Johansson. Zij benadrukt dat bij terugkeer, ongeacht welk land die opdracht op zich neemt, 'dezelfde regels, rechten en plichten gelden'. Dus ook het principe van non-refoulement: migranten mogen niet overgedragen worden aan landen waar ze aan vervolging blootstaan.

Een houten wortel

Landen die kiezen voor het sponseren van terugkeer moeten die operatie binnen de acht maanden hebben doorgevoerd. Is dat niet het geval, dan verhuist de afgewezen asielzoeker naar het land dat de terugkeeroperatie leidt.

Om de thuislanden van (economische) migranten te overtuigen, houdt Europa hen een wortel voor die veel wegheeft van een stok: makkelijker inreis- en studiemogelijkheden, handelsafspraken, ontwikkelingshulp. Europa gaat ook meer inzetten op legale migratie om zelf talent te sprokkelen.

Nieuwe start?

Na de verwoesting van Moria kondigde Commissievoorzitter Ursula von der Leyen een gezamenlijk proefproject voor een humaan en duurzamer vluchtelingenopvang op Lesbos aan. Het migratiepact ziet von der Leyen als een 'nieuwe start voor een Europese humane en efficiënte omgang met migratie'. Amnesty International spreekt eerder van een 'valse start'. In de lidstaten blijft zware kritiek achterwege: het migratiepact ontziet de rode lijnen van alle EU-landen. Maar of dat lang zo blijft, is een groot vraagteken.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud