Advertentie
analyse

Europa maakt zich op voor een hete herfst

Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en Raadsvoorzitter Charles Michel op de marathontop in juli. Hun bord is ook in september goed gevuld; ©EPA

De volgende maanden beloven pittig te worden voor de EU, met geopolitieke spanningen in de eigen achtertuin, een dreigend brexitfiasco en een interne agenda vol valkuilen. Tijd om het Europese motto boven te spitten: Europa moet dringend op zoek naar de eenheid in de verscheidenheid.

Stilaan starten de Europese instellingen hun werkzaamheden weer op. Over tien dagen, op 16 september, houdt Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen voor het Europees Parlement haar eerste 'State of the Union'.

En op 24 september roept Raadsvoorzitter Charles Michel een Europese top bijeen over de toegenomen spanningen met Turkije en de aanvaringen met Rusland. Tegen die top wordt ook duidelijk of een samenwerkingsakkoord met het Verenigd Koninkrijk mogelijk blijft. Zo niet moet een brexit zonder postbrexitdeal worden voorbereid.

1. Corona

Zes maanden na de eerste golf van Covid-19 belemmeren nationale reflexen nog steeds een gecoördineerd Europees virusbeleid. Het vrij verkeer van personen zit gevangen in een ratjetoe van eigen nationale kleurcodes, afwijkende reisbeperkingen en verschillende test-, trace- en quarantainemaatregelen. Hongarije sloot de grenzen deze week voor alle EU-burgers zonder overleg met Brussel en met uitzonderingen voor enkele bevriende buurlanden.

Dat levert onzekerheid op, ook over de werking van de instellingen. Gaat het verhuiscircus van het Europees Parlement en de State of the Union van von der Leyen midden september zoals gepland door in Straatsburg, dat in Frankrijk zelf code rood kreeg? De fractieleiders van het halfrond hakken volgende donderdag de knoop door.

De Europese Commissie lanceerde vrijdag een voorstel voor eenvormige kleurcodes (groen, oranje, rood en grijs in heel Europa) en het opheffen van alle reisrestricties voor groene zones. Welke gezondheidsmaatregelen worden genomen in de rode zone, blijft wel een nationale bevoegdheid. Maar of de lidstaten meestappen in dat plan, is helemaal niet gegarandeerd.

2. Geopolitieke spanningen

Intussen lopen de internationale spanningen en conflicten op in de Europese achtertuin. Ronduit alarmerend is de dreigende oorlog tussen Griekenland en Turkije, twee Navo-lidstaten, over de toegang tot olie- en gasbronnen in de Middellandse Zee. Michel stelde vrijdag een multilaterale conferentie voor om de escalatie van het conflict en de destabilisering van de hele regio te stoppen.

Ook de toestand in Wit-Rusland blijft een bron van grote zorgen, zeker nu president Aleksandr Loekasjenko gewelddadig optreedt tegen de bevolking en de pers de mond snoert. Dat de Russische president Vladimir Poetin mogelijk van deze revolutie gebruikmaakt om Wit-Rusland in te lijven, is eveneens reden tot ongerustheid. De relaties met Poetin staan al op scherp na de vergiftiging van de oppositieleider Aleksej Navalny. De harde taal van de Duitse kanselier Angela Merkel spreekt boekdelen.

3. Brexit zonder akkoord

De onderhandelingen over een samenwerkingsakkoord postbrexit tussen de Britse en Europese onderhandelaars zijn na zeven maanden nog niet uit de startblokken geraakt. Nochtans dringt de tijd. Op 1 januari 2021 is het Verenigd Koninkrijk geen lid meer van de Europese Unie en moet het zich niet langer aan de Europese regels houden. Zonder afspraken over vooral handel en visserij wordt het een zeer harde brexit, met niet alleen de onvermijdelijke douanecontroles maar ook hoge in- en uitvoertarieven, lange wachtrijen en chaos.

Alle hoop is gericht op vooruitgang in september. Om dat mogelijk te maken moet premier Boris Johnson bereid zijn tot een compromis. Tot dusver is er geen signaal dat Johnson een harde brexit wil vermijden. Gelet op de timing - een akkoord is nodig uiterlijk eind oktober, daarna volgt nog de parlementaire goedkeuring - lijkt het hoogst haalbare een miniakkoord dat tarief- en quotavrije handel toelaat en tijd biedt voor verder overleg.

4. Wankele democratie

Er dreigen nog enkele horden voor het akkoord van de Europese leiders over een herstelplan van 750 miljard euro en een begroting voor de volgende zeven jaar van 1080 miljard euro. Het Europees Parlement eist een mechanisme om de uitkering van Europees geld te blokkeren voor landen die de rechtsstaat schenden. Het Hongaarse parlement dreigt het akkoord te blokkeren als er zo'n mechanisme voor de rechtsstaat komt. De Europese Commissie heeft dan weer het fiat nodig van alle parlementen om die 750 miljard euro zelf te lenen.

Commissievoorzitter Ursula von der Leyen is gehavend door het wegvallen van de Ierse EU-commissaris Phil Hogan en de onvermijdelijke stoelendans. Het ervaren Europarlementslid Mairead McGuinness krijgt wellicht als vrouw de voorkeur voor de job. Maar zij heeft, net als de andere Ierse kandidaat, Andrew McDowell, weinig handelservaring. Een van de veelgenoemde namen om Hogan op te volgen, is huidig Europees commissaris voor Justitie, Didier Reynders.

Oude probleemdossiers blijven intussen zand in de wielen strooien. De verdeeldheid over de migratieaanpak blijft etteren en het herstel na corona dreigt de sociale ongelijkheid nog te vergroten. Een bijkomend probleem is de wankele basis van de regeringscoalities in West-Europa. In Oost-Europa worden autoritaire leiders steeds dwarser en zetten ze een rem op de Europese slagkracht. De Europese herfst belooft dus geen wandeling in het park te worden. Om te overleven, is eenheid in die bonte Europese verscheidenheid een must.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud