Advertentie

Europa wacht een heet najaar

Viktor Orban wordt na het vertrek van kanselier Angela Merkel de nestor in de Europese Raad. Uitgerekend de Hongaarse premier holt het voortbestaan van de Europese Unie uit van binnenuit. ©BELGAIMAGE

Het sombere internationale klimaat en het afscheid van Angela Merkel zijn al een domper op het zomergevoel in Europa. Maar de aanval van Polen en Hongarije op de Europese rechtsorde is levensbedreigend. 'Als landen zich niet aan de regels van de club houden, is er geen club meer.'

De internationale hemel boven Europa is weer helemaal dichtgetrokken. Uncle Joe Biden zet het beleid van zijn voorganger Donald Trump grotendeels voort met de bescherming van de eigen industrie en middenklasse voorop. De harde taal tegenover China doet de geopolitieke spanningen oplopen.

Intussen staat Europa met lege handen tegenover dictators aan de eigen grenzen. De Russische president Vladimir Poetin 'lacht met Europa', erkennen diplomaten. Zijn Wit-Russische collega Alexander Loekasjenko vliegt asielzoekers vanuit Bagdad naar Minsk en brengt hen dan naar de grens met Litouwen. Ook de spanningen met Turkije lopen op, na het dreigement van president Recep Tayyip Erdogan bij een omstreden bezoek aan Cyprus om de spookstad Varosha te heropenen onder Turks-Cypriotisch bestuur.

Machtsvacuüm

Toch is de crisis waar Europa in een rotvaart op afstormt er een van eigen makelij: de Duitse bondskanselier Angel Merkel laat een machtsvacuüm in Europa. Uitgerekend haar enfant terrible, de Hongaarse premier Viktor Orban, heeft het hoogste aantal jaren op de teller. De politieke horizon voor Merkels troonpretendenten Emmanuel Macron, met verkiezingen volgend voorjaar, en Mario Draghi is eveneens kort.

De essentie

  • De Europese Unie dreigt dit najaar opnieuw in een grote crisis terecht te komen.
  • Die crisis is fundamenteel: moeten lidstaten de regels van de Europese club volgen?
  • Polen en Hongarije eisen voorrang voor eigen soevereiniteit en zetten zo de Europese rechtsorde op het spel.
  • De Europese Commissie probeert de clash voor zich uit te duwen.

Bovendien staat er een morele domper op de Europese erfenis van Merkel. Het idee dat Europa versterkt uit elke crisis komt, is sinds de migratiecrisis en de brexit verleden tijd. Het volgende gevecht gaat over de Europese rechtsorde en het hoog houden van de Europese waarden van democratie en rechtsstaat.

Polen en Hongarije zetten de nationale soevereiniteit voorop en dagen het gezag van Europese instellingen en de voorrang van Europese rechtsregels openlijk uit. Juristen zien de bui al hangen. 'Dit is het begin van het einde', zucht een doorwinterd EU-diplomaat. Warschau en Boedapest smeden intussen een brede coalitie van gelijkgezinde extreemrechtse partijen om dat idee door te duwen in de conferentie over de toekomst van Europa.

Mini-Poetin, mini-Orban

'We zijn de discussie over de rechtsstaat veel te lang uit de weg gegaan', zegt een EU-diplomaat. Pappen en nathouden was de favoriete aanpak van Merkel, zeker voor leiders uit de eigen Europese Volkspartij (EVP). Door die wankelmoedige houding groeide Orban uit tot een mini-Poetin: Hongarije wordt vandaag internationaal niet meer beschouwd als een rechtsstaat.

We zijn de discussie over de rechtsstaat veel te lang uit de weg gegaan.
EU-diplomaat

Ook andere leiders profiteerden van die omerta. De Bulgaarse premier Bojko Borisov en zijn corrupte regime wordt geen strobreed in de weg gelegd, ook niet toen de Verenigde Staten Bulgaarse toplui de toegang tot het land ontzegden. De Sloveense premier Janesz Jansa wordt gedekt door EVP-partijgenoten, ondanks zijn status van mini-Orban, aanvallen op de pers en uitspraken dat 'landen de Europese waarden nu eenmaal verschillend interpreteren'.

Polen voert strijd op meerdere fronten. Eind augustus oordeelt het grondwettelijk hof, een louter politiek verlengstuk van de regering, over wie voorrang heeft: de Europese rechtsorde of de Poolse grondwet. Dat is een frontale aanval op de Europese rechtsorde. Warschau overweegt ook een juridisch gevecht met het Europees Hof voor de rechten van de mens in Straatsburg. De Poolse regering dreigt er ook mee de kritische televisiezender TVN24, een soort Poolse CNN, te 'herpoloniseren' en de Amerikaanse eigenaars te ontzetten. Tot woede van de Amerikaanse regering.

Open conflict

EU-Commissievoorzitter Ursula von der Leyen durft het gevecht niet aan. Orbans Hongaarse Fidesz-partij maakt deel uit van haar meerderheid in het Europees Parlement twee jaar geleden en Orban wrijft dat er geregeld in. Een open conflict met Polen en Hongarije dreigt haar politieke agenda, van een migratiepact tot de hoge klimaatambities voor 2030, gegijzeld te houden.

De problemen met de rechtsstaat in Polen en Hongarije vertragen nu al de goedkeuring van de Europese miljarden voor herstel. De Commissie aarzelt: ze heeft garanties nodig voor goed beheer en toezicht op de 7,2 miljard euro voor Hongarije en de bijna 24 miljard euro aan EU-subsidies en voor 12 miljard euro goedkope leningen voor Polen. Dat dossier kreeg, met de recente heisa over de Hongaarse
lgbtq-wet en Poolse holebivrije zones, zeer veel aandacht bij het brede publiek.

Het debat over de rechtsstaat zal in de herfst voortdurend terugkeren, voorspellen EU-experts. Er dreigen clashes, over de klimaatmiljarden voor Polen of over de gebrekkige gerechtelijke samenwerking met Polen en Hongarije. Vooral Nederland en de Scandinavische landen beloven op hun poot te spelen. 'Met de rechtsstaat begint en eindigt alles in Europa. Als landen zich niet aan de regels van de club houden, is er gewoon geen club meer.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud