interview

'Europa wil afschrikeffect creëren met beelden van lijdende migranten'

In Lesbos slapen al twee nachten duizenden migranten op straat. ©REUTERS

De brand in het Griekse vluchtelingenkamp Moria is het resultaat van een doelbewuste Europese strategie, zegt Gerald Knaus, migratie-expert en de architect van de EU-Turkijedeal. 'Een oplossing is zeker mogelijk. De vraag is of de wil er is.'

Op het Griekse eiland Lesbos blijft de chaos groot, twee dagen nadat een brand een groot deel van het overbevolkte vluchtelingenkamp Moria heeft verwoest. Nieuwe branden in het resterende deel van het kamp hebben de onderkomens van nog eens duizenden mensen vernietigd. De Griekse regering beloofde noodhulp, tenten en onderdak op boten, maar daar is in de praktijk niets van te merken, zegt de hulporganisatie Artsen Zonder Grenzen. Duizenden migranten zijn gestrand langs de weg tussen het kamp en de havenstad Mytilini. Omdat de politie de wegen heeft afgesloten, kunnen ngo's hen maar moeilijk bereiken.

Voor sommigen is er hoop. De Griekse regering wil de duizend kwetsbaarste migranten op een veerboot onderbrengen en 400 niet-begeleide minderjarigen naar het vasteland voeren. De vraag is wat met de rest gebeurt. 'Het drama is nog niet voorbij', waarschuwt Gerald Knaus, de chef van de denktank European Stability Initiative (ESI) en de man op wiens ideeën de EU-Turkijedeal uit 2016 is gebaseerd. 'We hebben nu geen discussies in Brussel nodig, maar concrete acties.'

Hulpverleners verwachtten al langer dat de boel ontploft. Heeft de brand u verrast?

Gerald Knaus. ©Hollandse Hoogte / Jan Boeve

Gerald Knaus: 'De situatie op het eiland is al lang gespannen, maar de voorbije maanden is dat crescendo gegaan door de coronacrisis. Terwijl in de rest van Griekenland de regels minder streng werden, bleven de migranten opgesloten zitten, zonder perspectief op een versoepeling en zonder enige bescherming tegen het coronavirus. Dat doet meer denken aan een Zuid-Amerikaanse gevangenis dan aan een legale situatie. Die strategie, waarin alle Europese waarden met de voeten worden getreden, heeft tot deze situatie geleid. En nu zijn de Griekse regering en de Europese Unie elke controle kwijt.'

Hoe is het zover kunnen komen?

Knaus: 'In de Griekse vluchtelingenkampen worden de mensenrechten, het vluchtelingenrecht en het Europees recht met de voeten getreden. Dat is niet het resultaat van de EU-Turkijedeal, waarin Turkije in ruil voor 6 miljard euro beloofde migranten aan zijn grenzen tegen te houden. Sinds de Turkse president Recep Tayyip Erdogan eind februari de grenzen naar Europa heeft opengezet, bestaat de deal niet meer.'

'Het komt ook niet door een gebrek aan geld. Griekenland heeft tussen 2014 en 2020 2,6 miljard euro van de EU gekregen. In april kreeg het uitzicht op nog eens 350 miljoen euro, samen goed voor 2,9 miljard euro. Dat is een pak geld voor een populatie die al met al redelijk beperkt is. Op alle Griekse eilanden samen worden een paar tienduizenden mensen opgevangen. Er is ook geen grote migratiedruk. De voorbije zes maanden kwamen maar 600 mensen over zee aan.'

Hoe verklaart u het dan?

Knaus: 'Veel mensen in de EU hopen dat de beelden van de lijdende migranten op de Griekse eilanden een afschrikeffect hebben. Alle mooie praatjes moeten het echte Europese beleid verdoezelen. Dat stelt dat we migranten slechter moeten behandelen dan in Turkije of elders in de wereld, zodat ze niet meer naar hier komen.'

'In Europa wordt vaak over Australië gepraat, dat migranten op eilanden onderbrengt waar ze jaren in vreselijke omstandigheden moeten leven. Maar wat nu in de EU gebeurt, is veel erger. In Australië gaat het om 3.000 mensen, terwijl er in Moria alleen al bijna 13.000 zitten. De Europese ministers zijn niet van plan hen te verplaatsen omdat dat een aanzuigeffect zou hebben. Dus zitten ze daar voor eeuwig vast.'

Wat is het alternatief?

Knaus: 'De EU-Turkijedeal heeft vier jaar min of meer gewerkt. Het aantal migranten dat de oversteek waagde, is jaarlijks teruggevallen van 1 miljoen naar 260.000. We hebben zo'n 20.000 mensen hervestigd vanuit Griekenland in de rest van de EU, zonder dat dat een aanzuigeffect had.'

'In Turkije, dat drie keer meer Syriërs opvangt dan de hele EU samen, hebben we met Europees geld de levensomstandigheden van veel mensen verbeterd. 1,7 miljoen Syriërs hebben financiële hulp gekregen, 680.000 Syrische kinderen konden naar school. Eind vorig jaar heeft de EU besloten daar geen geld meer voor uit te trekken, een van de grootste diplomatieke blunders ooit. Het is juist door migranten in andere landen te helpen dat we verhinderen dat ze naar Europa komen.'

'Daarnaast moeten we een manier vinden om sneller te beslissen wie op de eilanden mag blijven en wie niet. In deze chaos is het onmogelijk een asielaanvraag op een deftige manier te behandelen. We hebben nood aan orde, vertalers, advocaten... Voorts moeten er afspraken komen over een herverdeling van de vluchtelingen en moet het mogelijk worden mensen die geen aanspraak maken op asiel terug te sturen.'

Daar hebben de mensen uit Moria voorlopig weinig aan

Knaus: 'Die mensen kunnen zeker ergens naartoe. Dat is geen kernfysica. Griekenland is een toeristisch land. Door de coronapandemie staan veel hotels leeg. Bovendien willen sommige Europese landen zeker helpen als Griekenland om hulp vraagt. Geen enkel Europees land is een voorstander van open grenzen, maar sommige landen zijn ook geen voorstander van onmenselijke grenzen. Een oplossing is zeker mogelijk. De vraag is of de wil er is.'

België wacht op Griekse vraag

Frankrijk en Duitsland werken aan een plan om migranten uit Lesbos op te nemen. Oostenrijk wil financiële hulp sturen. Maar België wacht voorlopig af, zegt Florent Baudewyns, de woordvoerder van minister van Asiel en Migratie Maggie De Block (Open VLD). 'Griekenland is een soevereine staat. We hebben nog geen officiële vraag om hulp gekregen. Zo'n hervestiging is ook niet in een, twee, drie geregeld. Dat neemt veel tijd in beslag. België wil zeker een inspanning leveren, maar alleen in het kader van een structurele oplossing op Europees niveau.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud