Europa zet grote techspelers schaakmat

©Filip Ysenbaert

In de digitale wereld moeten dezelfde regels en waarden gelden als in de fysieke wereld. Onder dat motto komt de Europese Commissie dinsdag met een big bang voor digitale diensten en markten. Een confrontatie met de grote Amerikaanse internetbedrijven kondigt zich aan.

De pandemie heeft de digitalisering in sneltempo doen toenemen. En toch lijkt het internet, met zijn ongenaakbare - veelal Amerikaanse - techbedrijven die zelf hun wetten stellen, eerder een Far West. De Europese Commissie wil die digitale wereld even goed organiseren en reguleren als de fysieke wereld. ‘Mensen maken geen onderscheid, we leven en shoppen in één wereld. Wat niet door de beugel kan in de fysieke wereld mag ook niet in de digitale wereld’, zegt Margrethe Vestager, vicevoorzitter van de Europese Commissie.

Het pakket dat de Commissie dinsdag op tafel legt, wordt een echte gamechanger. Europa wil online platformen kunnen aanpakken die de democratie ondermijnen door haat en nepnieuws te spuien. Ze wil niet langer met een waterpistool optreden tegen machtige techbedrijven maar hen heel precieze verplichtingen opleggen, op straf van sancties. Twee Europese wetten, een digitaledienstenwet en een digitalemarktenwet, moeten Europa klaarstomen voor de digitale toekomst en innovatie.

Hopeloos verouderd

De Europese wetgeving op elektronische handel of e-commerce is na 20 jaar hopeloos verouderd. ‘Online platformen spelen een centrale rol in ons leven, in onze economie en onze democratie. Die rol vereist ook grotere verantwoordelijkheid’, zegt EU-commissaris Thierry Breton, die de techregels mee aanstuurt. De digitale dienstenwet legt daarom tussenpersonen op het internet, vooral online platformen, nieuwe verplichtingen op met betrekking tot de inhoud die ze hosten.

‘Niemand kan verwachten dat digitale platformen alles controleren wat hun gebruikers posten, zei EU-Commissievoorzitster Ursula von der Leyen onlangs op de Web Summit in Lissabon. ‘Maar als illegale inhoud door de bevoegde nationale autoriteiten wordt gemeld, moet die worden weggehaald. Gebeurt dat niet, dan kunnen die nationale regulatoren straffen uitdelen.’ Onder illegale content verstaat Europa bijvoorbeeld haatspraak, terrorisme, kinderporno of de verkoop van illegale of namaakproducten.

45 miljoen
Online platformen met meer dan 45 miljoen gebruikers in Europa kunnen boetes krijgen tot 6 procent van hun omzet.

Dat verplicht toezicht gaat nog een stuk verder. ‘Wie een advertentie te zien krijgt, moet in real time geïnformeerd worden dat het om reclame gaat, wie ze plaatste en waarom net hij of zij ze te zien krijgt’, benadrukt Von der Leyen. Europa eist ook transparantie over hoe de inhoud van gebruikers wordt gemodereerd op de grote platformen.

Techbedrijven die meer dan 45 miljoen gebruikers tellen in Europa, riskeren boetes die oplopen tot 6 procent van de omzet van het voorbije boekjaar. Amerikaanse techreuzen zoals Facebook, Google of Amazon halen de grens voor die megaboetes. Ook het videoplatform TikTok, eigendom van het Chinese ByteDance, haalt dat aantal moeiteloos.

Poortwachters

Met de wet op de digitale markten gunt Europa zichzelf nieuwe wapens tegen te dominante internetbedrijven die hun eigen wetten bepalen. Die grote techbedrijven zijn ‘too big to care’. De Commissie noemt hen poortwachters. Ze organiseren via hun platformen eigenlijk gesloten ecosystemen en beslissen wat andere bedrijven wel of niet kunnen doen. De bestaande concurrentieregels bieden geen soelaas. Miljardenboetes tegen onder meer Google brachten normale concurrentie op de markt niet terug: zodra concurrenten zijn uitgeschakeld, komen er geen nieuwe in de plaats.

Concurrentiecommissaris Vestager keert de rollen om: ‘Als die poortwachters toegang willen tot onze markt, moeten wij de regels bepalen, niet zij.’ En hoe groter het bedrijf, hoe zwaarder de verplichtingen en hoe meer verbodsbepalingen het opgekleefd krijgt. Zo moeten poortwachters elke overname melden, hoe klein ook. Zichzelf een voordeel toekennen dat het anderen heel moeilijk maakt te concurreren, staat op de lijst verboden gedragingen. Denk aan een appwinkel die prominent producten etaleert van de platformeigenaar en de concurrentie wegmoffelt. Of aan zoekresultaten die steevast de diensten van de eigenaar van de zoekmotor bovenaan plaatsen.

Wat niet door de beugel kan in de fysieke wereld, mag ook niet in de digitale wereld.
Margrethe Vestager
Vicevoorzitter van de Europese Commissie

Ook hier lopen Amerikaanse bedrijven in de kijker. In november beschuldigde de Europese Commissie de e-commercegigant Amazon van misbruik van data afkomstig van handelaars op zijn platform. Apple ligt onder vuur over de manier waarop het de verkoop van apps organiseert.

De Commissie heeft stevige, oplopende straffen in petto voor poortwachters die de markt verstoren of innovatie verhinderen. Maar het mechanisme werkt vooral preventief. De Commissie kan een hele sector onder de loep nemen, in plaats van individuele bedrijven, om jonge poortwachters tijdig in te dammen.

In extreme situaties zal de Commissie het opbreken van te machtige techbedrijven kunnen eisen. In de VS staat Facebook onder druk om de dochters Instagram en WhatsApp af te stoten. In oktober spande het Amerikaanse ministerie van Justitie een proces aan tegen Google. Dat bedrijf heeft een dominante marktpositie met zijn zoekmachine en de daaraan verbonden advertentiebusiness.

In Washington kunnen de strenge Europese regels gelezen worden als een poging om de Amerikaanse industrie te verzwakken. De techbedrijven zelf schreeuwen moord en brand.

Vestager maalt er niet om: ‘Wij zijn open voor handel. Onze democratie zegt: dit is onze manier om zaken te doen. Er is een kader, er zijn regels en die gelden voor iedereen die hier zaken doet.’ Een bijkomend voordeel is dat een lappendeken van nationale wetgevingen in Europa wordt vermeden. Dat is vooral voor jonge Europese bedrijven een goede zaak.

Data

Data zijn het zwarte goud in de digitale wereld. Een nieuwe Europese datastrategie moet ertoe leiden dat Europa zelf meer profijt haalt uit de datarijkdom. De Commissie wil bij poortwachters bijvoorbeeld nagaan of een datamonopolie dreigt. Als remedie kan ze het verplicht delen van data met concurrenten opleggen.

Eind november stelde de Commissie nieuwe regels voor over databeheer. Die moeten het delen van data in Europa vergemakkelijken en tegelijk het vertrouwen vergroten van burgers en bedrijven over wat er met hun gegevens gebeurt.

Ook op dat vlak verschilt de Europese van de Amerikaanse aanpak. Volgens de Commissie hebben grote, veelal Amerikaanse, techplatformen net zoveel macht omdat ze grote hoeveelheden data controleren. Europa zet meer in op gegevensbescherming dan de VS. In het Europese model brengen neutrale partijen de data samen. Die partijen mogen de data niet voor eigen rekening verkopen of er eigen producten mee ontwikkelen. De gemeenschappelijke dataplaatsen zijn van groot belang voor sectoren zoals gezondheidszorg, verkeer en milieu. In 2021 zou er nog een datawet volgen die het delen van data tussen bedrijven onderling en tussen bedrijven en de overheid verder regelt.

Kort

De Europese Commissie pakt uit met nieuwe regels voor digitale diensten, markten en databeheer. Het gaat om een big bang die met name de Amerikaanse techreuzen tegen de haren instrijkt.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud