Europese leiders bikkelen over topjobs

De Nederlandse sociaaldemocraat Frans Timmermans lijkt favoriet voor de vacature van Europees commissievoorzitter. Maar enkele Centraal- en Oost-Europese landen zien hem niet zitten. ©EPA

De Europese leiders zijn bijeen in Brussel over de verdeling van vijf Europese topjobs. De kansen van de Nederlandse sociaaldemocraat Frans Timmermans om Commissievoorzitter te worden, stijgen, maar de buit is nog niet binnen.

Een week geleden leverde nachtelijk beraad onder de Europese leiders geen witte rook op. Nu wordt het menens. De inzet is ruimer dan de namen voor de vijf te begeven topjobs. De lidstaten willen ook de regie van de jobpuzzel helemaal in eigen handen houden.

De Europese leiders druppelden zondagavond rond 18 uur binnen voor overleg in Brussel. De start werd uitgesteld tot circa 19 uur omdat er nog volop in de wandelgangen werd gediscussieerd over de te kiezen strategie.

De deadline is maandagavond. Dinsdag komt het nieuw verkozen Europees Parlement een eerste keer bijeen. Tegen dan moet al wie verkozen is, kleur bekennen: naar Straatsburg afreizen of niet. Als de leiders de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie niet aanduiden, is het parlement weer aan zet en kleurt de verkiezing van de parlementsvoorzitter woensdag ook al een deel van de puzzel.

Intensieve onderhandelingen

De voorbije week is intensief onderhandeld tussen de centrumrechtse EVP, de grootste politieke fractie, en de sociaaldemocraten van S&D. Tot de jongste verkiezingen hadden die twee partijen een meerderheid in de Europese Raad en het Europees Parlement en verdeelden ze de postjes onder elkaar. Voor de start van de G20-top in Osaka is daar ook overleg geweest tussen de aanwezige Europese leiders.

De Duitse kanselier Angela Merkel is wellicht bereid Manfred Weber, het boegbeeld of de zogenaamde Spitzenkandidaat van haar EVP bij de Europese verkiezingen, te lossen. Dat liet de Nederlandse premier Mark Rutte vanuit Osaka verstaan, al is geweten dat Merkel doorgaans veel tijd nodig heeft om een bocht te nemen.

Een mogelijke compromiskandidaat van dezelfde partij is Michel Barnier. De Franse brexitonderhandelaar ligt goed bij veel premiers en slaagde erin informeel de steun van een grote groep landen te krijgen. Ook de Bulgaarse Kristalina Georgieva, die haar sporen bij de Wereldbank heeft verdiend, heeft de wind in de zeilen.

Timmermans-scenario

Een ander mogelijk scenario is dat het sociaaldemocratische boegbeeld Frans Timmermans mag proberen een meerderheid van de lidstaten achter zich te krijgen. 

Dat scenario leek zaterdag plausibeler te worden na enkele verklaringen van de Duitse bondskanselier Angela Merkel. Na afloop van de G20 verklaarde ze dat de 'Spitzenkandidaten een deel van de oplossing zijn'. Ze doelde daarmee zowel op Weber als Timmermans. Het feit dat ze Weber niet nadrukkelijk noemde als voorzitter voor de Europese Commissie, betekent dat ze de optie-Timmermans voor mogelijk houdt.

Volgens het Franse persbureau AFP zou Weber aan zijn directe omgeving gezegd hebben dat hij geen kandidaat meer is voor de job van EU-commissievoorzitter. Hij zou wel azen op de vacature van EU-parlementsvoorzitter, een job die ook Guy Verhofstadt wil binnenhalen. 

Polyglot Timmermans geniet het vertrouwen van veel EU-leiders, maar stoot op een veto van onder meer Polen en Hongarije, wegens zijn kritiek op de povere toestand van de rechtsstaat in die landen. De Hongaarse premier Viktor Orbán zegt in een brief aan EVP-voorzitter Joseph Daul dat de benoeming van Timmermans 'een historische vergissing' zou zijn, weet de website Politico.

De benoeming van Timmermans zou een historische vergissing zijn.
Viktor Orbán
Hongaarse premier

Ook de Tsjechische premier Andrej Babis ziet Timmermans niet zitten wegens zijn weinig vriendelijke toon tegenover de Oost-Europese lidstaten. De Poolse premier is eveneens tegen Timmermans. 

Stel dat Timmermans toch de post van commissievoorzitter binnenhaalt, dan zou de EVP het voorzitterschap van de Europese Raad en het Europees Parlement krijgen. In dat scenario zou de Franse president Emanuel Macron volgens de zakenkrant Financial Times voor zijn land het voorzitterschap van de Europese Centrale Bank binnenhalen.

Wat met Vestager?

Toch kunnen de scenario’s nog stevig schuiven. Als de grote landen een deal bedisselen in Osaka komt daar zeker kritiek op van de kleine. Ook het parlement zal zich niet zomaar neerleggen bij een verdeling van de postjes tussen de twee grootste partijen. Die hebben het liberale Renew en de groenen nodig voor een solide meerderheid.

Europees commissaris Margrethe Vestager, het boegbeeld van Macron en de liberalen, werd de voorbije week door de nieuwe centrumlinkse regering in Denemarken naar voor geschoven als officiële Deense kandidate voor de Commissie. Ze blijft dus op post, of ze nu voorzitter wordt of niet. Dat versterkt haar positie.

Vrouwen zijn in de huidige scenario’s schaars tot onbestaande. Ook dat maakt Vestager tot de ultieme compromiskandidate. Ze zou dan de eerste vrouwelijke Commissievoorzitter worden.

Quid Michel? 

Niet alleen de vacature van Europees commissievoorzitter moet worden ingevuld, ook bijvoorbeeld de voorzittersstoel van de Europese Centrale Bank en van de Europese Raad waarvoor Charles Michel genoemd wordt. Zie hieronder.  

De Europese topjobs: de vertrekkers en de kandidaten
Vacature 1

Voorzitter Europese Commissie, mandaat voor vijf jaar.

Kandidaten
> Jean-Claude Juncker was de eerste Commissievooorzitter die gekozen werd via een systeem van Spitzenkandidaten of partijboegbeelden. EVP-boegbeeld Manfred Weber claimde de post na de verkiezingen maar kreeg noch in de Raad, noch in het Europees Parlement een meerderheid achter zich. De twee andere spitsen, de sociaaldemocraat Frans Timmermansen de liberale Margrethe Vestager, lijken minder dood dan Weber. Alleen is de vraag of de EVP hen die job gunt.

> De centrumrechtse EVP blijft aanspraak maken op de job van Juncker. Maar dan is wel een compromiskandidaat nodig die een meerderheid in het Europees Parlement en voldoende steun in de Raad kan krijgen. Een mogelijke compromiskandidaat is de brexitonderhandelaar Michel Barnier. Ook de Bulgaarse topvrouw bij de Wereldbank, Kristalina Georgieva, gaat over de tongen. Barnier hengelt al langer naar impliciete steun van regeringsleiders en ook Georgieva is op campagne. Zelfs IMF-topvrouw Christine Lagarde en de Finse ex-premier Alex Stubb worden genoemd.

> In Duitsland wordt de weerstand tegen Weber als anti-Duits aangevoeld. Om Weber af te kunnen vallen, schuift Merkel mogelijk een andere Duitse kandidaat uit haar directe omgeving naar voren, bijvoorbeeld Peter Altmaier of Ursula von der Leyen. Het is ook mogelijk dat de leiders iemand uit hun midden kiezen.Er zijn veel gegadigden voor een Europese topjob onder de regeringsleiders.

Vacature 2

Voorzitter Europese Raad, mandaat voor 2,5 jaar, eenmaal hernieuwbaar.

Kandidaten
> De wereld verandert zienderogen en de werking van Europa dreigt helemaal geblokkeerd te raken. De opvolger van Tusk moet dus een consensus kunnen bereiken en de leiders overtuigen aan één zeel te trekken. Dat vergt heel veel politiek fingerspitzengefühl. De Nederlandse premier Mark Rutte kan dat, de Duitse kanselier Angela Merkel eveneens. Beiden ontkennen in alle toonaarden kandidaat te zijn.

> De vraag is of die kwaliteitseisen ook effectief meespelen bij de aanduiding van de nieuwe Raadsvoorzitter. Die job gaat in principe naar iemand van de 28 rond de tafel op de top. Een Europese uitweg zou de Belgische premier Charles Michel goed uitkomen. De Litouwse presidente Dalia Grybauskaite is eveneens aan het einde van haar mandaat, ook al is haar militante anti-Russische houding wellicht onverteerbaar.

> Er zijn wel degelijk veel kandidaten onder de 28 om de stoel van Tusk in te nemen. Het spel zal dus partijpolitiek gespeeld worden. Bij de centrumrechtse EVP wordt de Kroatische premier Andrej Plenkovic genoemd, net als zijn Ierse collega Leo Varadkar. Bij de sociaaldemocraten valt de naam van de Portugese premier Antonio Costa en bij de liberalen behalve Rutte en Michel ook die van de Luxemburgse premier Xavier Bettel.

Vacature 3

Europees minister Buitenlandse Zaken, mandaat voor vijf jaar.

Kandidaten
> De hoge vertegenwoordiger is tegelijk vicevoorzitter van de nieuw Europese Commissie. Dat maakt de post minder aantrekkelijk dan die van Commissievoorzitter of Raadsvoorzitter. Er is eigenlijk maar één EU-leider die een claim legt op de job van Mogherini. De Spaanse socialistische premier Pedro Sanchez eist dat zijn minister van Buitenlandse Zaken Josep Borrell op de stoel van Mogherini mag gaan zitten.

> De Spaanse opstelling is vreemd, want ze beperkt de kansen van Frans Timmermans om een van de Europese topjobs in handen te krijgen. Timmermans is nochtans het boegbeeld van de sociaaldemocraten en hun zowel vanuit het Europees Parlement als de Europese Raad gesteunde officiële kandidaat om Juncker op te volgen. De veeltalige en welbespraakte Timmermans kan desnoods ook vrede nemen met de job van Mogherini. Bovendien is de 72-jarige Borrell zelf geen vragende partij voor een zware job die veel over-en-weergereis vergt.

> De kans dat dit puzzelstukje pas aan het einde wordt ingevuld is reëel. Het is best mogelijk dat een verrassing uit de bus komt. Zoals een troostprijs voor de Belgische minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders? Met Charles Michel in de Europese Raad is dat scenario onwaarschijnlijk. En als hij geen topjob krijgt, zal Michel wellicht zelf een plaats in de nieuwe Europese Commissie ambiëren.

Vacature 4

Voorzitter Europees Parlement, mandaat voor tweemaal 2,5 jaar.

Kandidaten
> Het Europees Parlement kiest volgende week de voorzitter van het halfrond. Normaal hebben de Europese leiders daar niets aan te zeggen. Maar omdat een parlementsvoorzitter normaal voor 2,5 jaar gekozen wordt, kunnen voor de hele legislatuur van vijf jaar twee politieke kleuren aan bod komen. Dat kan het totaalpakket in evenwicht brengen. De vraag is daarom of de Europese Raad het mandaat van parlementsvoorzitter mee in het pakket stopt. Als Manfred Weber definitief uitvalt als Commissievoorzitter, krijgt hij als troostprijs waarschijnlijk de job van parlementsvoorzitter.

Guy Verhofstadt zou zijn politieke carrière graag afsluiten als parlementsvoorzitter. Maar of dat lukt, is lang niet zeker. Mogelijk kiest de EVP voor de tweede helft van de vijf jaar voor een sociaaldemocraat.

> Als de leiders er zondag niet uitgeraken, wordt de aanduiding van de parlementsvoorzitter woensdag wellicht een open race, waarvan de uitslag moeilijk te voorspellen valt. Ook de groene Ska Keller maakt dan kans om de eerste 2,5 jaar voorzitter te worden. Op die manier krijgt de groene fractie een erkenning voor haar bijdrage aan het vormen van een stabiele meerderheid in het parlement. En dan moet geen van de drie andere partijen voor dat mandaat ‘betalen’ door een andere job te laten schieten.

Vacature 5

Voorzitter Europese Centrale Bank, mandaat voor acht jaar. Beslissing wordt tot na de zomer uitgesteld. 

Kandidaten
> De baas van de Bundesbank, Jens Weidmann, staat bekend als een havik, een voorstander van een orthodox ‘Duits’ monetair beleid. Hij was het vaak oneens met de weinig conventionele monetaire gereedschapskist die Draghi opentrok om de euro boven water te houden. Maar de zuidelijke lidstaten zijn allesbehalve enthousiast om een Duitse havik aan het hoofd van de ECB te krijgen. Hetzelfde geldt voor Merkel, die eigenlijk achter Draghi stond bij de redding van de euro, al kon ze daar voor de Duitse publieke opinie moeilijk voor uitkomen. Merkel is evenmin vergeten dat Weidmann het opkoopprogramma van de ECB juridisch aanvocht. Bovendien heeft Duitsland al zowat alle belangrijke Europese bankenjobs in handen, met Klaus Regling aan het hoofd van het Europese noodfonds ESM en Werner Hoyer bij de investeringsbank EIB.

> Finland heeft twee kandidaten, uit hetzelfde dorp nog wel: de huidige voorzitter van de Finse nationale Bank, Olli Rehn, en zijn voorganger Erkki Liikanen. Rehn is liberaal en zag als eurocommissaris voor Financiën tussen 2009 en 2014 met een strenge blik toe op de nationale begrotingsplannen. Liikanen is sociaaldemocraat. Ook hij maakte carrière bij de Europese Commissie.

> De Franse president Emmanuel Macron zou volgens geruchten een Fransman op de hoogste post bij de ECB willen plaatsen. Mogelijk wil hij Benoît Cœuré, die nu al deel uitmaakt van het zeskoppige bestuur, baas maken van de ECB.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud