Advertentie
analyse

Europese leiders mikken op 'portefeuille van Loekasjenko en zijn kliek'

Bondskanselier Angela Merkel en de Franse president Emmanuel Macron op de Europese top maandag. ©REUTERS

De Europese leiders reageren fel op de verplichte landing van een Ryanair-vliegtuig in Minsk en de arrestatie van een kritisch journalist door Wit-Rusland. Er komen represailles tegen de entourage van president Aleksandr Loekasjenko en economische sancties tegen 'zijn' staatsbedrijven.

Een vliegtuig van het Ierse Ryanair werd zondag tijdens een vlucht van Athene naar Vilnius op bevel van de Wit-Russische autoriteiten omgeleid naar Minsk.

Dat gebeurde met veel machtsvertoon: een MIG, een Russisch gevechtsvliegtuig, dwong de bemanning koers te zetten naar de Wit-Russische hoofdstad. Roman Protasevitsj, een journalist die al jaren mee de protesten aanstuurt tegen het regime van Loekasjenko, en zijn vriendin Sofia Sapega werden uit het vliegtuig geplukt en gevangengezet. Enkele KGB-agenten zouden de opposant van in Athene gevolgd zijn en aan boord van het toestel zijn geweest. Ook zij bleven in Minsk.

De essentie

  • De omleiding door Wit-Rusland van een vliegtuig tijdens een Europese vlucht is voor de Europese leiders 'onaanvaardbaar'.
  • Zij willen Wit-Russische vliegtuigen de toegang tot Europa verbieden.
  • In afwachting van het wettelijke kader vragen de EU-leiders Europese vliegtuigmaatschappijen het Wit-Russische luchtruim te mijden.
  • De gespannen relaties met Rusland gaan er opnieuw op achteruit.

De Europese leiders spreken van een ‘kaping’ en ‘staatsterreur’. De omleiding weg uit Europa, de militaire intimidatie en de arrestatie van een opposant tijdens een Europese vlucht die veilig zou moeten zijn, vormen een ondrinkbare cocktail voor de Europese leiders. Premier Alexander De Croo spreekt van 'een agressieve interventie met honderd Europeanen als gijzelaar'.

'Dit is ongezien en ongehoord. Dit moet gevolgen hebben,' beklemtoonde de Nederlandse premier Mark Rutte bij de start van de top. Hij is een van de zwaargewichten op de top. De erfenis van de vlucht MH17 in 2014 weegt zwaar door. Dat vliegtuig van Malaysia Airlines met 298 mensen aan boord werd door Ruslandgezinde strijders in de Oekraïense provincie Donetsk met een Russische raket uit de lucht geschoten. Niemand overleefde de aanslag.

Dit is ongekend en ongehoord en moet gevolgen hebben
Mark Rutte
Premier Nederland

Ook Litouwen is nauw betrokken. De Baltische staat is uitgegroeid tot het toevluchtsoord voor de Wit-Russische oppositie, onder wie de oppositieleidster Svetlana Tichanovskaja. Loekasjenko beantwoordde maandag het protest van Vilnius met de uitwijzing van diplomaten uit Litouwen.

Het Baltische land vreest tevens een nieuwe kernramp in de verouderde Russische centrales vlak bij de grens met Wit-Rusland. President Gitanas Nausėda sensibiliseerde de Europese leiders begin deze maand op de informele top in Porto met een sprekend cadeau: een video van de serie 'Tsjernobyl'.

Vliegverbod

De drastische manier waarop Loekasjenko een opposant uit de lucht plukt in Europa trekt ook de doorgaans terughoudendere EU-lidstaten uit hun hok. De Duitse kanselier Angela Merkel en de Franse president Emmanuel Macron spraken maandagnamiddag al met hun Litouwse collega Nausėda en steunen een harde lijn.

Die komt er ook. De Europese leiders veroordelen de gedwongen landing en de gevangenneming van Protasevitsj in een gezamenlijke verklaring. Ze eisen, net als de Verenigde Staten, de onmiddellijk vrijlating van Protasevitsj en Sapega. En de EU-leiders tonen zich sollidair met Litouwen.

Europa wil zijn luchtruim beschermen. Toestellen van het Wit-Russische Belavia, dat ook Charleroi als bestemming heeft, zijn niet meer welkom. De EU-leiders roepen in afwachting de Europese maatschappijen op het Wit-Russische luchtruim te mijden. Er wordt ook snel werk gemaakt van wettelijke maatregelen om te verhinderen dat Wit-Russische vliegtuigen in het Europese luchtruim komen en Europese luchthavens kunnen bereiken.

Europa wil Wit-Russische vliegtuigen uit zijn luchtruim kunnen bannen.

Europa gaat tevens de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie ICAO vragen een onderzoek in te stellen naar dit 'onaanvaardbaar incident zonder voorafgaande'. Zo'n interventie haalt de veiligheid van de luchtvaart onderuit, klinkt het.

Economische sancties

Daarnaast komen er sancties tegen het regime in Minsk. In Europa zijn er al dwangmaatregelen tegen Loekasjenko en 88 personen en staatsapparaten die nauwe banden met de president hebben. Ze mogen Europa niet meer binnen en bankrekeningen en tegoeden in Europa worden bevroren. Een nieuwe reeks sancties werd al voorbereid. Dat wordt nu versneld.

Ook de staatsbedrijven die Loekasjenko financieel op de been houden, worden aangepakt. Europese investeringen in Wit-Rusland worden bevroren. 'Die economische sancties raken het regime rechtstreeks,' merkt premier Alexander De Croo op. 'In Wit-Rusland zijn alle grote bedrijven in handen van de staat. Als je president Aleksandr Loekasjenko en zijn kliek wilt raken, moet je dat in hun portefeuille doen,' valt de Nederlandse premier Mark Rutte hem bij.

Europa schorst voorts de eigen investeringen in Wit-Rusland op. Een investeringspotje van 3 miljard euro gaat maar open 'als het land een democratie is', waarschuwt EU-Commissievoorzitter Ursula von der Leyen.

Rusland

De affaire weegt op de relaties van Europa met Rusland, dat Loekasjenko voluit steunt. De verhoudingen waren al gespannen door de vergiftiging en de arrestatie van de Russische oppositieleider Aleksej Navalny en de represailles tegen onder anderen de voorzitter van het Europees Parlement en Vera Jourova, de vicevoorzitster van de Europese Commissie. Moskou ontvriendde onlangs Tsjechië, tot voor kort een bondgenoot.

De EU-leiders veroordelen dan weer de 'illegale, provocerende en disruptieve activiteiten van Rusland tegenover de Unie'. Ze verwijzen daarmee onder meer naar de storende desinformatie en cyberaanvallen van het land.

Europa moet zelf de agenda uitzetten in de relaties met Rusland: eigen lijnen en prioriteiten bepalen, in plaats van louter reactief beleid of afhankelijk te zijn van de Amerikaanse strategie.
Alexander De Croo
Premier

Het lijkt erop dat Rusland meer en meer vaste grond onder de voeten verliest in Europa. 'De verschillen tussen de lidstaten over Rusland zijn niet groot,' benadrukt premier Alexander De Croo. In juni beraden de Europese leiders zich over de beleidsopties ten aanzien van Rusland. De Croo vindt alvast dat Europa de voorbije jaren 'te veel reageerde op Rusland in plaats van eigen lijnen en prioriteiten op te bouwen. Dat houdt ook in: minder afhankelijk zijn van de Amerikaanse strategie. We moeten zelf de agenda zetten.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud