Europese stoelendans stokt bij gebrek aan muziek

Het ziet er naar uit dat Manfred Weber (links) niet langer kans maakt om de Europese Commissie te gaan leiden. ©REUTERS

Te veel valse noten, vooral tussen Merkel en Macron, leiden tot vertraging in de benoemingen voor de Europese topjobs. Op 30 juni wordt de carrousel hervat. Maar de kansen van de Duitser Manfred Weber om Juncker op te volgen, zijn verkeken.

De Europese leiders moeten gisteren een nieuwe naam plakken op de voorzittersstoel van vijf Europese instellingen: de Europese Raad, de Commissie, het Europees Parlement, de Centrale Bank en de Europese diplomatie. Maar al voor de start van de top was het duidelijk dat er geen witte rook zou komen uit de schouw van het Justus Lipsiusgebouw, waar de EU-leiders in de Wetstraat vergaderen.

En zo gebeurde ook: er komt een nieuwe Europese top op de avond van zondag 30 juni. Europees Raadsvoorzitter Donald Tusk onderhandelt in tussentijd met de fractievoorzitters van het Europarlement over een mogelijk compromis over de opvolger van Jean-Claude Juncker aan het hoofd van de Europese Commissie.

Voor geen enkele kandidaat was er een meerderheid. We moeten een pakket maken die de diversiteit van de EU weerspiegelt.
Donald Tusk
EU-Raadsvoorzitter

De boegbeelden van de drie grootste politieke families, de Duitser Manfred Weber bij de centrumrechtse EVP, de Nederlander Frans Timmermans voor de sociaaldemocraten en Margrethe Vestager voor de liberalen en Macron, liggen in de praktijk uit de race voor de opvolging van Juncker. Het wordt een uitdaging. 'Voor geen enkele kandidaat was een meerderheid,' beklemtoonde Tusk. 'De Europese Raad is het erover eens dat er een pakket moet komen dat de diversiteit in de EU weerspiegelt.'

Grande dame

De jobcarrousel zette een machtsstrijd in gang tussen de grote Europese politieke families. Die schaken op twee niveaus tegelijk, in de Europese Raad en in het Europees Parlement. Bovendien zit er behoorlijk wat ruis op de relatie tussen de twee prominentste Europese spelers: de Franse president Emmanuel Macron en de Duitse kanselier Angela Merkel.

Vlak voor de start van de top zag Europees Raadsvoorzitter Donald Tusk de bui al hangen. Woensdag zei hij nog ‘voorzichtig optimistisch’ te zijn over een akkoord over de topjobs. Na een gesprek met Merkel en Macron veranderde hij dat naar ‘voorzichtig’. Merkel, de grande dame van de centrumrechtse EVP heeft tijd nodig. Afstand nemen van Weber betekent immers een grote bocht en ze wil haar Duitse en EVP-achterban niet teleurstellen.

Tot nu was de Europese Volkspartij (EVP), waartoe CD&V behoort, hét machtsbastion in alle instellingen. Voor de verdeling van de topjobs en een meerderheid in het Europees Parlement volstond een vergelijk met de tweede partij, de sociaaldemocraten van S&D. Maar in het parlement is die meerderheid bij de verkiezingen van 26 mei verdwenen. Ook in de Europese Raad is er meer diversiteit en slinkt het aantal leiders uit de eens zo machtige EVP.

Incontournabel

Macron gooide de knuppel in het hoenderhok. Hij heeft een alliantie met de liberale fractie in het Europees Parlement gesloten. Met 108 zitjes op 751 in het halfrond is Renew de derde partij na de EVP en S&D geworden en dus incontournabel voor het smeden van een werkbare meerderheid. Ook op de Europese Raad lijkt stormram Macron de overhand te nemen in de Frans-Duitse as ten nadele van een weifelende en intern verzwakte Duitse kanselier.

Merkel zit op deze top nog meer in de verdrukking. In 2014 geloofde ze niet in het systeem van partijboegbeelden of ‘Spitzenkandidaten’. Toen Jean-Claude Juncker, de spits van de EVP, zonder veel problemen de nieuwe Commissievoorzitter werd, moest ze bijdraaien.

Dit keer is een Duitser van Merkels zusterpartij CSU, Manfred Weber, de spitzenkandidaat van de centrumrechtse EVP, met de zegen van Merkel. Dat Macron Weber vorige maand al heeft afgeschilderd als totaal ongeschikt voor de job verplichtte Merkel Weber nog harder te steunen.

Maar vlak voor het begin van de top gaven de sociaaldemocraten en het liberale Renew in het parlement én op de partijbureaus aan dat ze Weber niet steunen. De EVP blijft achter Weber staan, maar beseft wel dat de kans verkeken is. Er moet dus een bocht worden gemaakt. De EVP blijft de stoel van Jean-Claude Juncker claimen. Maar om die bocht te maken heeft Merkel behoorlijk wat masseerwerk te doen, in haar land en in haar partij.

De kanselier zette die bocht al in na de top. 'We willen geen crisis met het parlement,' aldus Merkel. Maar we moeten wel onder ogen zien dat er geen meerderheid is voor een kandidaat. We moeten conclusies trekken uit het feit dat in het Europarlement zeker drie partijen nodig zijn voor een meerderheid.

De nieuwe ploeg moet het project uitdragen dat de drie politieke families verenigt en er een gezamenlijke ambitie van maakt.
Emmanuel Macron
Frans president

De Franse president Emmanuel Macron was tevreden dat de spitzenkandidaten het benoemingsproces niet langer blokkeren. Dat systeem bestaat niet in het verdrag. 'We keren nu terug naar de institutionele realiteit', waarbij de Raad een voorstelt wie Juncker mag opvolgen. Macron benadrukt ook de nood aan kwaliteit van de nieuwe Europese ploeg. 'Die moet het project uitdragen dat de drie politieke families verenigt en er een gezamenlijke ambitie van maakt.'

Charles Michel

Intussen draait de geruchtenmolen op volle toeren. Sneuvelt niet alleen Weber maar ook Michel Barnier in de opvolgingsstrijd van Juncker? Barnier verzekerde zich al van de steun van heel wat regeringen. Voor Merkel geldt een gelijke verdeling van jobs tussen Frankrijk en Duitsland. Als Duitsland niets krijgt, dan Frankrijk ook niet.

Diverse namen passeren intussen de revue waaronder die van de Kroatische premier Andrej Plenkovic, die toch wel dicht staat bij het ideeëngoed van zijn Hongaarse collega Viktor Orbán. Kroatië behoort niet tot de euro en evenmin tot Schengen. De kans om een Kroaat commissievoorzitter te maken, zijn daardoor beperkt. En omdat nog nooit een vrouw voorzitter werd van de Europese Commissie of de Europese Raad schuiven ook vrouwen aan in de poll. Zelfs Merkel gaat over de tong als mogelijke opvolger voor Juncker.

Ook over de andere topfuncties wordt lustig gespeculeerd. De Amerikaanse nieuwssite Politico lanceerde gisteren zelfs de kandidatuur van de premier Charles Michel als opvolger van Tusk op de Europese Raad. Het is een publiek geheim dat Michel, die in België wellicht uitgezongen is als premier, al langer campagne voert voor een Europese topjob. Maar een Belg zo kort na de eerste Europese Raadsvoorzitter Herman Van Rompuy, lijkt moeilijk verteerbaar voor de andere lidstaten.

Het is geen goed teken dat de naam van Charles Michel als enige is uitgelekt. De namen die eerst opduiken, vallen meestal ook het eerst weg.

De naam van Michel is ook de enige die, al dan niet bewust, is uitgelekt. Dat is niet goed. Bij de vorige edities van de jobcarrousel vielen de namen die bij het begin opdoken altijd als eerste weg. Van Rompuy kon zijn kandidatuur lang genoeg onder water houden. Die strategie passen ook de Nederlandse premier Mark Rutte en Merkel toe.

De EU-leiders willen een akkoord over de topjobs voor het nieuwe parlement op 2 juli voor het eerst samenkomt. Daarom valt de nieuwe Europese top op zondagavond 30 juni. De dagen daarvoor zijn een pak Europese chefs, waaronder Merkel, Macron en Rutte in Osaka voor de G20-top. Daar worden, ver van de Europese pers, de mogelijke scenario’s afgetoetst.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect