analyse

Formatie Nederlandse regering zit muurvast

De ontslagnemende Nederlandse premier Mark Rutte. ©EPA

De Nederlandse regeringsvorming zit in het slop. Er zitten nog zes partijen rond de tafel, die tijdens het weekend een doorbraak moeten forceren. De interne crisis bij het CDA is een extra obstakel.

Drie maanden na de parlementsverkiezingen stevent Nederland af op 'Belgische toestanden'. Informateur Mariëtte Hamer liet vrijdagavond weten dat de zoektocht naar een nieuwe regering 'in een impasse zit'. 'Op dit moment is geen meerderheidskabinet te vinden', zei ze na urenlang overleg met de leiders van zes partijen die in aanmerking komen voor de coalitie.

Ze gaf het sextet de opdracht tijdens het weekend rond de tafel te gaan zitten om de knoop door te hakken. Het gaat om de liberale VVD van premier Mark Rutte, het christendemocratische CDA, het sociaal-liberale D66, de ChristenUnie (CU), GroenLinks en de sociaaldemocratische PvdA. De eerste vier partijen maken nu al deel uit van de ontslagnemende regering Rutte-III.

Op dit moment is geen meerderheidskabinet te vinden.
Mariëtte Hamer
Nederlands informateur

De verkiezingen van 17 maart werden gewonnen door Ruttes VVD en D66 van Sigrid Kaag. Zij moeten het motorblok vormen van de nieuwe regering. Als versterking wordt in eerste plaats gekeken naar het CDA van ontslagnemend minister van Financiën Wopke Hoekstra. Maar die wil maar met één linkse partij regeren. GroenLinks en de PvdA hebben echter afgesproken dat ze alleen samen in een coalitie stappen.

Depanneur van dienst

VVD, D66 en het CDA hebben net niet genoeg zetels voor een meerderheid in de Tweede Kamer. Daarom werd de ChristenUnie opnieuw uitgenodigd. Maar de partij voelt weinig voor een bijrol als depanneur van dienst. Bovendien tekent ook D66 verzet aan. De sociaal-liberalen wil na hun forse verkiezingswinst inzetten op ethische thema's en vrezen te botsen op het veto van de ChristenUnie.

De aanslepende formatie is niet alleen het gevolg van het politieke stratego rond het Haagse Binnenhof. Er was ook forse vertraging toen in april een nota uitlekte waarin sprake was van een 'functie elders' voor het kritische CDA-parlementslid Pieter Omtzigt. De suggestie om Omtzigt opzij te schuiven kwam van Rutte, maar die ontkende eerst dat hij dat had gezegd.

De formatie liep vertraging op nadat de meeste partijen het vertrouwen hadden opgezegd in Mark Rutte.

Na een pijnlijk debat in de Tweede Kamer zegden bijna alle partijen het vertrouwen in Rutte op en was er even sprake van dat hij zou opstappen als VVD-leider. Maar Rutte weigerde dat en beloofde alles in het werk te stellen om het vertrouwen terug te winnen. Bovendien kon niemand om hem heen. De VVD is met voorsprong de grootste partij en intern is er niemand die de rol van Rutte kan overnemen.

Giftige sfeer

Nadat de VVD de crisis had bedwongen, sukkelde het CDA in een existentiële crisis met het parlementslid Omtzigt in de hoofdrol. Hij had na de verkiezingen een interne nota geschreven waarin hij de giftige sfeer in het CDA hekelde. Omtzigt zou voortdurend zijn tegenwerkt omdat hij de partijlijn niet trouw volgde. Partijgenoten bestempelden hem als 'psychopaat' en 'gestoord'.

340.000
Voorkeurstemmen
CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt kreeg bij de verkiezingen 340.000 voorkeurstemmen, waarmee hij in zijn eentje zijn partij vijf parlementszetels opleverde.

Nadat de nota ruim een week geleden was uitgelekt, kondigde Omtzigt aan uit het CDA te stappen. Dat was een klap voor de christendemocraten. Met zijn 340.000 voorkeurstemmen had Omtzigt in zijn eentje het CDA vijf zetels opgeleverd. Belangrijker misschien dan zijn persoonlijke problemen was Omtzigts aantijging dat de grote geldschieters invloed hadden op de partijkoers.

Dolende formatie

En daarbij kwam CDA-kopstuk Hoekstra in het vizier. Die ligt volop onder vuur, ook al omdat hij in een ledenvergadering openlijk details vrijgaf over de gezondheid van Omtzigt. Het opgestapte Kamerlid zit tot na de zomer thuis met een burn-out. Plotseling is het CDA van een oude machtspartij verveld tot een dolende formatie die vecht tegen een fatale implosie.

De enige die de formatie kan rechttrekken, is Rutte. Hij heeft de afgelopen weken weer wat krediet opgebouwd, zodat hij weer kan dromen van een vierde regering. Maar Rutte lijkt niet gehaast te zijn de leidersrol op zich te nemen. Als kopman van de ontslagnemende regering blijft hij sowieso aan zet. En als hij lang genoeg wacht, valt alles wel in de plooi. Op zijn Belgisch.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud