Green Deal noopt ook België tot systeemshift

Het isoleren van woningen is een cruciaal onderdeel van de klimaatinspanningen. ©BELGAIMAGE

De Green Deal van de Europese Commissie zal Vlaanderen dwingen zijn klimaatambities op te schroeven. Zo lijkt een vorm van rekeningrijden onvermijdelijk.

Op de klimaatconferentie in Madrid zakte België dinsdag van plaats 31 naar 35 in de ranking van de internationale Climate Change Performance Index (CCPI), die opgesteld is door ngo's. Daarmee hoort ons land niet langer bij de 'middelmatige' klimaatleerlingen, maar bij de zwakke.

De toekomst oogt niet veel beter. Deze week maakte Vlaanderen zijn klimaatplan bekend. Dat voorziet in een uitstootbeperking van 32,6 procent tegen 2030, terwijl Europa 35 procent vraagt van België. Bovendien stelt de Europese Commissie woensdag haar Green Deal voor met nog ambitieuzere plannen. 

Die Green Deal is niet zomaar een klimaatplan, maar 'een echte systeemshift', zei Frans Timmermans, de nummer twee in de nieuwe Europese Commissie, vorige week. 'Vanaf nu wordt het in Europa business as unusual,' vulde Hans Bruyninckx van het Europees milieuagentschap (EMA) aan. De beperkte Vlaamse ambitie zal snel ingehaald worden door de Europese plannen.

1. Ambitieniveau

De Commissie-Von der Leyen wil tegen 2050 van Europa het eerste klimaatneutrale continent maken. Dat houdt in dat er tegen dan netto geen CO2-uitstoot mag zijn, en dat elke bijkomende uitstoot moet worden gecompenseerd.

De komende tien jaar worden beslissend om die shift te maken. Dat betekent dat de inspanningen voor 2030 moeten stijgen naar 50 en mogelijk 55 procent. België haalt nu nipt de vereiste 35 procent dankzij de ambitieuzere plannen van Wallonië (-55%) en Brussel (-40%), maar als de Green Deal overeind blijft, moet Vlaanderen zijn inspanningen van 32,6 procent een pak scherper stellen.

De 35 procent uitstootvermindering die België moet halen, is overigens niet louter een streefcijfer. Het weerspiegelt het Belgische aandeel in de Europese verplichting om tegen 2030 de CO2-uitstoot met 40 procent te verminderen, vergeleken met 2005. Die lastenverdeling is goedgekeurd en wettelijk verplicht.

2. Europese klimaatwet

De maatregelen in het Vlaamse klimaatplan vormen een lappendeken van maatregelen die de CO2-uitstoot mondjesmaat verminderen. Zo wil de Vlaamse regering het sop en de kool sparen. Ingrijpender maatregelen, zoals een kilometerheffing, de verplichte renovatie van woningen of de betonstop werden geschrapt. En voor fiscale maatregelen kijkt de Vlaamse regering naar het federale niveau.

De Europese Commissie wil niet alleen in de herfst van volgend jaar de ambitie opschroeven, maar ook de klimaatneutraliteit in 2050 in een Europese klimaatwet gieten. Dat is belangrijk omdat die klimaatwet, eens goedgekeurd, de tocht naar klimaatneutraliteit onomkeerbaar maakt. Die klimaatwet wordt zo het breekijzer voor verregaande aanpassingen van de Europese wetgeving en subsidiestromen.

3. Klimaat- en Energieplan

De Europese Commissie wil de energiewetgeving herzien met het oog op die strengere klimaatdoelen. Het isoleren van gebouwen om ze energiezuinig te maken, is een cruciaal onderdeel van de nieuwe strategie. De verplichte renovatie na aankoop van een woning, die de Vlaamse regering niet wilde doorvoeren, zal onvermijdelijk blijken.

Europa gaat ook de energiefiscaliteit grondig herzien, al mogen die nieuwe regels niet leiden tot energiearmoede. Belangrijk in die oefening worden de klimaat- en energieplannen, waarbij elk land zal aangeven hoe 2030 te halen. Omdat Europa enkel de lidstaten erkent en niet de regio's, moet België een geïntegreerd plan indienen.

Een eerste ontwerp werd in juni bijna met de grond gelijkgemaakt. Een definitief plan moet er eind dit jaar liggen. Voorlopig is het een weinig efficiënt samenraapsel van niet-geïntegreerde plannen van de regio's en het federale niveau. Samenwerken wordt een must voor de verschillende niveaus, want het toezicht van de Commissie op die klimaat-en energieplannen wordt strak.

4. Rekeningrijden

Europa zet in op een omslag naar propere mobiliteit. Die geldt voor alle vormen van vervoer. Er moet een set strenge uitstootregels voor het vrachtvervoer komen en gewone wagens moeten naar een nuluitstoot. Ook de infrastructuur moet sneller aangepast worden. Zo moeten er een miljoen laadpalen voor elektrische wagens bijkomen. Vlaanderen is een van de achterblijvers in het plaatsen van laadpalen. Voor een shift naar groene bedrijfswagens kijkt de Vlaamse regering naar het federale niveau.

Driekwart van het wegvervoer zal moeten verschuiven van de weg naar de binnenvaart en het spoor. In de gratis uitstootrechten voor vliegtuigen wordt flink gesnoeid. Ook zal het maritiem verkeer deel gaan uitmaken van het Europees systeem van uitstootrechten, en dus betalen voor vervuiling. Scheepvaart naar de Belgische havens is goed voor 10 miljoen ton CO2 per jaar, berekende de ngo Transport&Environment. Dat is bijna evenveel als de uitstoot van het volledige Belgische wagenpark (11,7 miljoen ton).

De Vlaamse regering had met een kilometerheffing de CO2-uitstoot kunnen verminderen, maar ze koos ervoor dat niet te doen. Europa zal evenwel een vorm van rekeningrijden verplichten: het aanrekenen van de kostprijs van vervuiling aan de weggebruikers. In het verleden zijn er pogingen geweest om een Eurovignet in te voeren voor zwaar verkeer. Nu overweegt de Commissie rekeningrijden in te voeren in meerdere lidstaten en de prijs afhankelijk te maken van de vervuiling van het vervoermiddel. Dat plan kan veel dwingender zijn dan in het verleden, zeker als de Europese klimaatwet een feit is.

5. Betonstop

Een Europees klimaatbeleid moet duurzaam zijn en ook het verlies aan biodiversiteit, het verdwijnen van dier- en plantensoorten, tegengaan. Met het aanplanten van bossen - de Commissie spreekt van 2 miljard extra bomen - wil Europa extra ademruimte scheppen. Bovendien overweegt de Commissie zowel harde als softe wetgeving voor duurzaam hout. De softe aanpak van de Vlaamse regering voor het creëren van groene ruimte - geen betonstop maar een bouwshift in 2040 - staat haaks op die Europese filosofie.

Voorts gaat de Commissie de strijd tegen water-, lucht- en industriële vervuiling verhevigen. Vlaanderen zit in de staart van het Europese peloton voor de bestrijding van pollutie, bleek uit het laatste rapport van het Europees Milieubureau.

6. Technologie

Vlaanderen rekent op technologie om het gat tussen 32,6 en 35 procent CO2-vermindering te dichten. Er zijn inderdaad enkele veelbelovende projecten om de uitstoot te verminderen opgestart. Zo wordt in de havens van Antwerpen en Gent  geëxperimenteerd met een koolwaterstofnetwerk. Rookgassen van ArcelorMittal moeten worden opgevangen en afgevoerd via een pijpleiding voor de verdere verwerking.

Dat soort technologie is veelbelovend en zal de uitstoot serieus verminderen. Maar het duurt nog een jaar of tien voor die echt op punt staat. Ook de Europese Commissie rekent op die technologie voor schone steenkool tegen 2030. Ze wil zelfs een invoertaks instellen voor vervuilend staal van elders in de wereld.

7. Centen

Niet alle lidstaten gaan even makkelijk de omslag maken naar een koolstofarme economie. Daarom creëert de Europese Commissie een 'groen transitiefonds' om landen die nog zwaar afhangen van steenkool te helpen. Von der Leyen sprak vorige week van een fonds van 100 miljard euro. Dat bedrag komt boven op de 100 miljard euro die de Europese Investeringsbank EIB tot 2030 jaarlijks vrijmaakt voor investeringsprojecten in klimaat.

Ook België én vooral Vlaanderen hopen een graantje mee te pikken uit dat transitiefonds, maar dat is geen sinecure. Ons land behoort niet tot de doelgroep. Door bijna tien jaar onbeslistheid en een gebrek aan een duidelijk investeringskader is de tijd krap geworden voor de omschakeling in België. Vandaar dat Europa redding moet brengen.

Paul Magnette (PS) dweepte als informateur ook met groene investeringen buiten de begroting. De Europese Commisise is veel voorzichtiger in haar Green Deal: ze belooft alleen 'te onderzoeken of de EU-regels versterkt kunnen worden met het oog op groene investeringen'.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect

Gesponsorde berichten

n