analyse

Herboren Merkel neemt Europese fakkel over

De Duitse bondskanselier Angela Merkel is al 15 jaar de machtigste persoon in Europa. ©EPA

De coronacrisis gaf Angela Merkel in eigen land een nieuwe adem. De Duitse kanselier staat nu ook klaar om Europa op het droge te trekken. In alle belangrijke dossiers, van de brexit tot het herstelbeleid, gaat ze voor de hoofdrol. De nieuwe Merkel komt eraan.

In kasteel Meseberg, vlak bij Berlijn, ontvangt Merkel maandagavond haar eerste buitenlandse bezoeker na de lockdown: de Franse president Emmanuel Macron. De Frans-Duitse motor draait weer op volle toeren sinds de twee het eens werden over een Europees herstelfonds van 500 miljard euro. Die subsidiepot moet een ongelijk herstel in Europa na de covidcrisis vermijden. 

Officieel is de aanleiding voor het overleg de start van het Duitse EU-voorzitterschap. Vanaf volgende woensdag, 1 juli, neemt Duitsland de touwtjes van het Europese overleg voor zes maanden in handen. Het wordt een helse rit. Naast het 'gewone' wetgevende werk staan ook het eindspel van de brexit en de puzzel met de Europese prioriteiten en centen voor de komende jaren op de agenda. Twee verscheurende dossiers voor Europa. 

Net daarom gaat Merkel zelf achter het stuur zitten.  Ze beseft dat ze haar gewicht in de strijd voor het overleven van Europa moet gooien. De coronacrisis heeft haar doen inzien dat de interne markt en zelfs de Europese Unie kunnen omvallen. De volgende zes maanden worden bepalend.

Machtigste vrouw

Al 15 jaar is Merkel de machtigste vrouw in Europa. De bondskanselier kent haar dossiers. Ze speelt achter de schermen een bemiddelingsrol maar nooit de baas. Duitse dominantie roept in Europa te veel boze herinneringen op. In het Europese overleg was ze vaak de remmende factor, die lang 'merkelde' over hoe het nu verder moest en veel te laat de logge Duitse tanker keerde.

Maar de coronacrisis leverde een herboren Merkel op, die terugvalt op haar wetenschappelijke roots. Ze blijft pragmatisch en met de voeten op de grond. Elke stap om de besmettingsgolf in te dijken legt ze kalm en geduldig uit. Het vertrouwen in de kanselier scheert opnieuw hoge toppen.  

De coronacrisis leverde een herboren Merkel op, die terugvalt op haar wetenschappelijke roots.

Op dezelfde technocratische manier legt ze intussen uit dat 'Europa ons even hard nodig heeft als wij Europa'. Het coronavirus omschrijft ze als 'de grootste uitdaging in de Europese geschiedenis'. En door de Duitse en de Europese belangen te laten samenvallen bereidt ze de bevolking voor op haar nieuwe Europese missie, haar erfenis.

Tegen die achtergrond moet de ontmoeting tussen Merkel en Macron in Meseberg worden gezien. Twee jaar geleden stapte een verzwakte Merkel op dezelfde plek mee in een plan van Macron voor een sterker Europa en een eigen budget voor de eurozone. Nu zijn de rollen omgekeerd. Merkel zit aan het stuur van de Frans-Duitse motor.

Op 17 juli wordt Merkel 66. Maar ze zal haar verjaardag in Brussel vieren met de andere Europese leiders. Merkel gaat zichzelf 'smijten'. Ze wil een akkoord over een Europees herstelfonds én een meerjarenbegroting voor zeven jaar, samen goed voor 1.850 miljard euro. Met Commissievoorzitster Ursula von der Leyen heeft ze een directe lijn. Met Macron wordt maandag het gemeenschappelijk front in stelling gebracht. En ze telefoneerde reeds met de Nederlandse premier en dwarsligger Mark Rutte. Als iemand Rutte kan overtuigen, is het Merkel wel. Haar pragmatische aanpak en de constante zorg om niemand gezichtsverlies te doen lijden vormen daarbij stevige troeven.

Brexit

Ook de Britse politici hebben de Merkel-factor altijd ingerekend als een pluspunt. Zij zijn er al sinds het brexitreferendum van vier jaar geleden van overtuigd dat Berlijn, met Europa in zijn kielzog, overstag zal gaan in de finale onderhandelingen over een nieuw handelsakkoord. Londen stipt daarbij de Duitse industriële belangen, vooral die van de auto-industrie, aan als gamechanger.

Maar die Britse visie is een misvatting. Het brexitdrama van de voorbije vier jaar heeft Merkel en de andere leiders vooral geleerd hoe belangrijk de Europese interne markt is. Die grote markt op het spel zetten zou veel schadelijker zijn dan het ontbreken van een nieuw samenwerkingsakkoord met Londen, de nieuwe 'no deal'. Bovendien leidt niet Merkel de brexitgesprekken, maar Europees onderhandelaar Michel Barnier. Die commandolijnen zijn deze week nog herbevestigd door de 27 lidstaten.

Het Europa van de kleine stapjes blijft het handelsmerk van Angela Merkel.

Londen lijkt intussen wel wakkergeschud. De hele maand juli is intensief brexitoverleg gepland. Een finaal compromis, mogelijk in oktober, heeft het fiat van de lidstaten nodig. Merkel kan een rol spelen. Een telefoontje van Merkel naar premier Boris Johnson zal meer aarde aan de dijk zetten dan een initiatief van eender wie in Europa.

Op de Europese agenda staat ook de conferentie over de toekomst van Europa. Merkel zal ook hier voluit gaan, niet om een federaal Europa te creëren, wel om Europa meer bevoegdheden te geven in materies als de gezondheidszorg en het industriebeleid. Kortom: het Europa van de kleine stapjes, het handelsmerk van de oude én de nieuwe Merkel.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud