analyse

Het gevecht om controle

©Filip Ysenbaert

Zet u schrap voor 2019. Het jaar waarin we weer nieuwe regeringen zoeken, bedrijven nog moeilijker personeel vinden en handelsoorlogen de beursvloer doen trillen. De brexit start nu echt. Veiligheid botst met privacy en Amazon zuigt winkelstraten leeg. Migratie zal nog meer verkiezingen verhitten. Wereldleiders zullen nieuwe vrienden maken en koning auto moet wegrijden van zijn dieselverleden, op naar een schonere toekomst. Wat een jaar. En het moet nog beginnen.

Het schuurde en wrong in 2018. Het jaar knarste in zijn scharnieren. En dat zal ook 2019 doen. Want de demonen die zich de voorbije jaren roerden, zullen dat in het nieuwe jaar nog meer doen.

Om te begrijpen welke schade die demonen al hebben aangericht, volstaat het te bekijken hoe de Europese Unie er op dit moment bij ligt.

In Duitsland staat de CSU van bondskanselier Angela Merkel, die in 2018 haar afscheid aankondigde, in de peilingen onder de score van de jongste verkiezingen, die de slechtste waren sinds de Tweede Wereldoorlog.

In Frankrijk is het elan van Emmanuel Macron gebroken, door een beweging die net zoals zijn En Marche uit het niets kwam. De gele hesjes dwongen de president van het land dat het klimaatakkoord van Parijs voorzat zijn milieutaksen op vervuilende diesel weer in te slikken, net als zijn begrotingsafspraken.

In het Verenigd Koninkrijk overleefde premier Theresa May een motie van wantrouwen in haar partij, en slaagde ze er nog niet in het parlement achter haar brexitdeal te krijgen. De stemming van 11 december is verdaagd tot in januari.

In Italië kwamen de antisysteempartijen Lega en Vijfsterrenbeweging in april aan de macht, en zij scoren wél goed in de peilingen. Ze hebben daarin samen een meer dan comfortabele meerderheid, na een jaar waarin hun spenderingsdrift keihard botste met de logica van begrotingsdiscipline van de Europese Commissie.

In Spanje regeert de socialist Pedro Sanchez sinds juni met een minderheidsregering.

Dat zijn de grootste vijf EU-landen. En de rest? Net als in het VK en Spanje is een minderheidsregering aan de macht in Denemarken, Estland, Ierland, Kroatië, Litouwen, Portugal, Slovakije, Slovenië, Tsjechië en Zweden. In Hongarije en Polen is bovendien een meerderheidsregering aan de macht die net zoals in Italië de EU op haar kernwaarden uitdaagt. In Oostenrijk bestuurt de christendemocraat Sebastian Kurz met extreemrechts.

18 | 19

Wat moet u van 2018 onthouden om 2019 te begrijpen?

Dat leest u in het digitale jaaroverzicht van De Tijd: 1819.tijd.be

Er was een tijd dat zoiets zo uitzonderlijk was dat de Belgische minister van Buitenlandse Zaken (Louis Michel) opriep niet in Oostenrijk te gaan skiën. Het voorbije jaar ontketende Oostenrijk, dat namens de EU het VN-migratiepact onderhandelde maar het zelf niet wilde tekenen, een politieke storm die tot de val van de regering van Charles Michel leidde. Ook wij hebben nu een minderheidsregering, in lopende zaken dan nog wel.

Het belangrijkste land voor buitenlandse investeringen in België én voor stabiliteit in de wereld, de Verenigde Staten, wordt ondertussen geleid door een president die flagrant liegt, militaire beslissingen neemt zonder advies, de centrale bank aan banden wil leggen, oude bondgenoten behandelt als vijanden, slaat en zalft met handelsoorlogen en zijn ego voor welbegrepen nationaal belang stelt.

Onder die dreiging van onbestuurbaarheid gaan we het nieuwe jaar in, op het kantelpunt bovendien tussen de laatste dagen van een economische hoogconjunctuur en de eerste tekenen van een laagconjunctuur, op het kantelpunt tussen een regering die al gevallen is en een regering die in 2019 zou moeten aantreden, aan de vooravond van Europese verkiezingen bovendien.

Machteloosheid

Om te begrijpen waarom de demonen van 2018 niet vanzelf zullen weggaan, volstaat het te kijken vanwaar ze komen.

Ze hebben te maken met een gevoel van machteloosheid en een verlies van controle. De voorbije tien jaar bleken de politici van de partijen die al decennia in Europa de lakens uitdelen niet bij machte een bankencrisis te voorkomen. Ze waren niet bij machte een recessie te verhinderen die jobs en koopkracht kostte, al voorkwamen ze wel erger.

Op den duur wordt iedereen kwaad omdat er niets gebeurt.

Ze slaagden er evenmin in hun bevolking gerust te stellen dat ze migratie onder controle hadden en zelf konden bepalen welk beleid ze zouden voeren. Ze hebben geen antwoord op de ongeziene snelheid waarmee Silicon Valley en Chinese giganten de zakenwereld van zelfs kleine kmo’s overhoopgooien. Ze vinden bovendien geen geruststellend antwoord op de opwarming van de aarde, noch op de golf van pensioen- en gezondheidskosten voor een vergrijzende bevolking.

Het maakt dat iedereen op den duur kwaad wordt omdat er niets gebeurt. Vakbonden over de verloren goedbetaalde jobs, ecologisten over het kabbelende klimaatbeleid, jongeren over de nog te betalen pensioenfactuur. De enen over het gebrek aan een menselijk migratiebeleid, de anderen over het gebrek aan een begrensd migratiebeleid.

Daardoor zijn de grote politieke gevechten van 2018 samen te vatten als een gevecht om controle. Wie met geloofwaardigheid kan claimen dat hij die controle niet verliest, of misschien zelfs herovert, wint. Hij die ze kwijtspeelt, gaat ten onder.

Controle. Want wat anders wil de Amerikaanse president Donald Trump bewijzen met zijn invoertarieven, belastingverlagingen en uithalen naar de Amerikaanse centrale bank dan dat hij eigenhandig de economie kan doen groeien en de koersen op Wall Street kan doen stijgen?

Wat anders proberen de Italiaanse Vijfsterrenbeweging en Lega te bewijzen aan hun kiezers, dan dat ze zélf bepalen hoe ze het belastinggeld van de Italianen spenderen? En dat ze de Europese Commissie niet nodig hebben om hen daarover de les te komen spellen.

Wat anders leert de populariteit van de Hongaarse premier Viktor Orbán, die in april met een absolute meerderheid de parlementsverkiezingen won met een discours dat hij de controle over het migratiebeleid niet afstaat aan de EU?

Vlaamse bedrijven zullen met een hardnekkig probleem van 2018 blijven worstelen: de zoektocht naar personeel.

En waarover anders ging de crisis in de federale regering over het ‘niet-bindende’ migratiepact van de Verenigde Naties, waarvan de N-VA toch vreest dat rechters de tekst aangrijpen om de controle over het migratiebeleid uit de handen van de regering te trekken?

Wat anders bepaalde de neergang van Angela Merkel, CSU-boegbeeld Horst Seehofer én de sociaal-democratische SPD in Duitslands ‘Grote Koalitie’ dan de vraag van de Duitse kiezer dat Berlijn zélf de spelregels van het migratiebeleid kan blijven bepalen?

En wat anders is het argument van de Poolse regering, die zegt dat ze zelf wel zal bepalen welk beleid ze voert, zonder veel tegenstand van rechters, media, de evenwichten van de rechtsstaat, en de Europese Commissie in Brussel?

Soms was het verlies van controle nieuw. Een van de beelden van het jaar waren de borden op de Belgische snelweg die aangeven dat de parkings ’s nachts dicht moesten omdat vluchtelingen op weg naar het VK ze gebruiken om in vrachtwagens te klimmen.

Soms was het verlies van controle zo oud als de Belgische politiek, zoals toen de Europese Commissie de regering-Michel op de vingers tikte omdat ze nog altijd te veel geld uitgeeft en nog altijd niet kan garanderen dat ze vat krijgt op de vergrijzingsuitgaven in de sociale zekerheid.

Soms gebeurde het in een flits. Zoals de kwade burgers in gele hesjes, die uit het niets kwamen. Soms was het geniepig. Zoals toen bleek hoe Cambridge Analytica aan de Russen de digitale gereedschapskist had gegeven om aan de democratische machine - de campagne voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen - te sleutelen.

Vaak werd in de strijd om controle ook teruggevochten, zoals de EU deed met de GDPR-richtlijn die de privacy van kleine mensen moet vrijwaren in een wereld van big data. Of zoals de Amerikaanse Democraten, die in november het Huis van Afgevaardigden heroverden, wat hen toelaat onderzoekscommissies naar de Russische steun voor de campagne van Trump te starten.

‘Take back control.’ Het was de slogan van de brexiteers in 2016 die in 2018 de regering van May probeerden te ondermijnen, te doen imploderen en zelfs formeel te laten vallen, mislukten in hun revolte, maar erin een zo schokvrij mogelijke brexit te blokkeren.

Alle hens aan dek

Wat voor de politiek geldt, geldt ook voor het bedrijfsleven. Het is alle hens aan dek om niet uit koers te worden geslagen. In weinig sectoren was dat in 2018 zo duidelijk als in de autosector, die moest laveren tussen de handelsoorlogen van Trump en de beslissing van Duitse steden om vervuilende dieselauto’s te weren. Ondertussen bleek de redding van de elektrische auto nog net iets te veraf om het leed al te verzachten.

De twee beelden die dat samenvatten, zijn de parkings vol onverkochte Volkswagen-diesels in Duitsland en de parkings vol onverkochte Tesla’s in de VS. De man die het rotjaar voor de auto’s verpersoonlijkt, is Carlos Ghosn, de gevallen topman van Renault, Nissan en Mitsubishi. De Japanse politie plukte hem in november uit zijn privéjet op beschuldiging van fraude. Hij beleefde Kerstmis in een gevangeniscel in Tokio.

Niemand verwacht voor België een economische groei die hoger ligt dan dit jaar.

Ook elders was het alle hens aan dek om de storm te trotseren. In 2018 stond in België twee keer zoveel winkelruimte leeg als tien jaar geleden, weggeklikt door Amazon en Bol.com. Bpost probeerde controle te krijgen op de toekomst door het Amerikaanse e-commercebedrijf Radial over te nemen, maar bleek er zich in te verslikken.

Op de financiële markten was het zoeken naar houvast. Behalve voor Bpost was het een rotjaar voor industriële bedrijven als Bekaert en Nyrstar, dat een centjesaandeel werd. Het aantal jobs in de uitzendsector - een vroege kanarie in de economische koolmijn - is op dit moment over zijn piek. Anderen slaagden er wel in tegen de wind te varen, zoals de lowbudgetkampioen Colruyt en Sofina, een investeringsmaatschappij met een uitgekiende strategie.

Ook op dat punt eindigt het jaar knarsend en schurend. De groei is nog hoog en de werkloosheid laag. 2019 dient zich aan als het tiende opeenvolgende jaar dat de Belgische economie zal groeien. Maar de nervositeit op de beurzen over politieke schokken is hoog en de verwachtingen voor volgend jaar zijn mistig. Het Verbond van Belgische Ondernemingen (VBO) waarschuwt dat de verwachte groei in 2019 volledig verdampt als het Italiaanse begrotingsgevecht en de brexit zouden ontsporen.

In die context zullen Vlaamse bedrijven met een hardnekkig probleem van 2018 blijven worstelen: de zoektocht naar personeel. Er vormde zich een recordberg aan vacatures, die slechts mondjesmaat zal verdwijnen. De Nationale Bank gaat er nog altijd van uit dat de werkloosheid in 2019 op het huidige niveau blijft, het laagste peil in dertig jaar. Voor elk bedrijf dat via goed personeel het verschil wil maken, betekent het dat de strijd om talent zal blijven woeden.

Historische toekomst

De demonen van 2018 worden daarom ook die van 2019. Over drie maanden incasseert de Vlaamse exportindustrie de schok van de brexit, klaar of niet. De beurs, de voorbije jaren aangevuurd door gratis geld van de centrale banken en een belastingverlaging van Trump, is over haar piek. Niemand verwacht voor België een economische groei die hoger ligt dan dit jaar. En in die context is ons land een verkiezingscampagne ingestrompeld die wellicht opnieuw wordt beheerst door de angst voor migratie.

Sowieso worden die verkiezingen voor Europa historisch. Labour en de tory’s verdwijnen door de brexit uit het Europees Parlement en de Franse PS dreigt - in een late naschok van haar quasi-eliminatie in 2016 - van de kaart te worden geveegd. De Europese Volkspartij wordt daardoor de gedoodverfde grootste partij, waarbij het de vraag wordt wat nog overblijft van de sociaal-democraten en hoe sterk de nieuwe alliantie van de liberale Alde met de Franse Macronisten wordt. Zij zullen wellicht vechten voor de controleposten over de EU.

In België wordt de grote vraag wie de controle neemt over de federale regering. In 2007 en 2010 eindigde die veldslag in politieke crisissen die de geschiedenisboeken in gingen. In 2014 eindigde het sneller, in een ongeziene coalitie met Vlaams-nationalisten en een Franstalige premier.

Als de lokale verkiezingen van oktober iets leerden, dan is het dat Vlaanderen opnieuw rechtser stemde en Franstalig België nog linkser. De manier waarop de federale regering in december uit elkaar spatte, leert dat het in 2019 opnieuw waanzinnig moeilijk wordt. En dat een heruitgave van de eerste centrumrechtse Belgische regering sinds de jaren tachtig allesbehalve vanzelfsprekend is.

Daarom dus: zet u schrap voor het gevecht om de controle over een wispelturige wereld.

2019. Wat een jaar. En het moet nog beginnen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud