Hoe de Britse kikker richting harde brexit afgleed

De Britse premier Boris Johnson. ©AFP

Ondanks een ultieme handelsdeal wacht het Verenigd Koninkrijk op 1 januari een harde brexit. Die economische disruptie lijkt echter allang niet meer van tel voor het suf gegaarde Britse volk.

'De brexitkikker is volledig gaar gekookt', schreef George Osborne onlangs. Osborne was van 2010 tot 2016 minister van Financiën in de regering van de Britse Conservatieve premier David Cameron.

1.645 dagen na het referendum hebben het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie donderdag dan toch de klif van een no-deal ontweken waardoor ze ontsnappen aan de hoge importtarieven die hun handel dreigde te bemoeilijken. Maar op 1 januari wordt een harde brexit wel degelijk realiteit: dan stappen de Britten uit de Europese interne markt en douane-unie, met grenscontroles, bureaucratische rompslomp en grote economische disruptie tot gevolg.

We staan nu voor een breuk met onze dichtste buren die slechts een kleine minderheid van de kleine meerderheid in 2016 gesteund zou hebben.
George Osborne
Gewezen Brits minister van Financiën

'Als we zoals een kikker meteen in het hete water waren gegooid, zouden we eruit gesprongen zijn, of er misschien zelfs nooit in', aldus Osborne. Anders gesteld: 'We staan nu voor een breuk met onze dichtste buren die slechts een kleine minderheid van de kleine meerderheid in 2016 gesteund zou hebben.' Elk verzet lijkt echter uitgedoofd: 'Het land is te uitgeput om het zich nog aan te trekken.'

Uit een peiling van YouGov bleek dit weekend nog dat maar 44 procent van de Britten gekant was tegen een no-dealbrexit. 59 procent vreesde wel duurder voedsel, maar slechts een minderheid zag op langere termijn een nefaste impact op de economie (33%), de Britse samenleving (31%), de eigen wetgeving (25%), misdaad (14%) of migratie (6%).

Vier op de vijf Leave-stemmers leggen de schuld voor de moeizame onderhandelingen bij 'Brussel' en Conservatief premier Boris Johnson trof volgens hen zelfs minder blaam dan voorganger Theresa May en gewezen Labour-oppositieleider Jeremy Corbyn.

Decennialang euroscepticisme

Hoe is het zover kunnen komen dat radicaal het nieuwe Britse normaal werd? Wat Osborne niet meldde, was de fatale fout waarmee alles begon. Cameron en hijzelf schreven het brexitreferendum destijds niet uit om een betere Britse toekomst te bewerkstelligen - zij voerden campagne voor Remain - maar om het voortbestaan van hun Conservatieve partij te redden en ze voor eens en altijd te zuiveren van het decennialange euroscepticisme.

Het fatale moment op 20 februari 2016: David Cameron kondigt het referendum aan

Winston Churchill pleitte op het puin van de Tweede Wereldoorlog voor Verenigde Staten van Europa, maar zag voor het toen nog immense Britse Rijk een eigen koers. Ted Heath loodste het VK in 1973 Europa in uit overtuigde eurofilie, maar ook omdat het postkoloniale VK zowat failliet was.

Margaret Thatcher stond aan de wieg van de interne markt, maar eiste ook het Britse geld terug en fulmineerde tegen de toenemende politieke eenmaking en de komst van een eenheidsmunt. John Major worstelde met de 'bastards' onder zijn tory's die het Maastrichtverdrag afschoten.

Hoewel hij steeds meer electoraal opgejaagd werd door de 'gekken en verdoken racisten' van Nigel Farages eurofobe UKIP, was Cameron op de ochtend van 24 juni 2016 toch compleet verbijsterd dat Leave het had gehaald. Hij en Osborne namen ontslag, en May - ook al een Remainer - wachtte de opdracht een definitie te verzinnen voor wat de Britten nu eigenlijk gestemd hadden. 'Brexit means brexit' werd vooral een eindeloos mantra van Mays onwetendheid en besluiteloosheid, waarin de extreemste stemmen gedijden.

Giftige krachten

In haar verdediging: het referendum had enorm giftige krachten losgemaakt, die allang niet meer alleen over Europa gingen. Brexitboegbeeld Johnson en zijn 'anarchistische' campagnegoeroe Dominic Cummings stuurden met populistische slogans en halve waarheden het discours richting de rafelranden van het migratiedebat, het patriottische droombeeld van herwonnen soevereiniteit en extra middelen voor de gezondheidszorg.

Bij elke bocht is de voorbije jaren de economie geslachtofferd om de puurheid van soevereiniteit te behouden.
George Osborne
Gewezen Brits minister van Financiën

Economische tegenargumenten maakten en maken nog altijd geen indruk op een flink segment van de bevolking dat toch al jaren worstelt met economische ongelijkheid, loonstagnatie en werkloosheid. De brexit blijft hun gestrekte middelvinger richting het establishment. De gelijkenissen met de opmars van Donald Trump in de VS of rechtspopulisme in Europa zijn legio.

Johnson orakelt al langer over het vooruitzicht op een 'Global Britain', dat zonder het Europese juk vrijuit nieuwe markten zal aanboren. De voorbije maanden sloot het VK al 29 handelsdeals met 57 landen. Met uitzondering van een eigen akkoord met Japan ging het wel telkens om bestaande EU-deals, waarvan het VK al kon profiteren, die alleen in Britse regelgeving omgezet werden. En de totale handelsstroom met die landen bedraagt 'maar' 216 miljard euro, terwijl de bilaterale handel met de EU vorig jaar opliep tot 739 miljard.

Vijanden van het volk

Door een harde brexit dreigt het Britse bruto binnenlands product een klap van 4 procent te krijgen. Bittere ironie: de impact wordt vooral zwaar voor zij die het hardst voor een brexit ijverden.

De regering-Johnson ziet in de enorme economische coronamalaise een onverwacht glijmiddel om de extra brexitfactuur door te slikken.

Van de arbeiders in de Britse autofabrieken van Nissan en Toyota, over de chemieclusters in de Noord-Engelse Teesside tot de cheddarkaasboeren in de glooiende heuvels van Somerset: hun pond schijnt nog niet te vallen (in tegenstelling tot sterling zelf). De regering-Johnson ziet in de enorme economische coronamalaise bovendien een onverwacht glijmiddel om de extra brexitfactuur door te slikken.

Anti-Europese Britse tabloids als The Sun, Daily Mail en Daily Express, alsook Johnsons huiskrant The Telegraph injecteren dan weer hun miljoenen lezers met extra radicalisme. De voorbije jaren noemden ze kritische rechters of parlementsleden regelrecht 'vijanden van het volk' die 'op eigen gevaar' 'groot verraad' pleegden.

Tegelijk gaf de parlementaire realiteit de hardste der brexithardliners, verpersoonlijkt door Jacob Rees-Mogg, in de Conservatieve partij bovenmatig veel invloed. May verloor haar flinterdunne meerderheid en kon niet zonder hun stemmen.

En zelfs na zijn eclatante verkiezingswinst van vorig jaar kan Johnson ze niet zomaar negeren - Rees-Mogg is nu zelfs de fractieleider van de tory's in het Lagerhuis. Zo ruilde de Conservatieve partij haar diep ingebakken pragmatische gelijkmatigheid in voor almaar meer ideologische zuiverheid en een halsstarrige hang naar 'splendid isolation'.

Sterk mandaat

Bijgevolg definieerde May de brexit finaal als een vertrek uit de interne markt en douane-unie. En Johnson heronderhandelde nog harder over dat scheidingsverdrag, waarna hij als een moderne Guy Fawkes het parlement tijdelijk ontbond, onwillige realo's - inclusief de kleinzoon van Churchill - in zijn partij schorste en naar de kiezer trok op het glasheldere platform van 'Get Brexit Done'.

Het leverde de tory's, net als bij het referendum, massaal traditionele Labour-arbeidersstemmen op. En zo hun sterkste mandaat in ruim 30 jaar, wat Johnson helemaal legitimeerde voor een harde brexit te gaan.

Als brexitpartij lijkt zo de Conservatieve eenheid hersteld, en de basis zelfs verbreed, zij het allerminst zoals Cameron destijds voor ogen had. Zodra de gemeenschappelijke Europese vijand verlaten is, moet nog blijken hoe cordiaal het er in de krabbenmand van de tory's aan toe gaat.

Intussen staat de Britse eenheid op het spel, nu Noord-Ierland, het lokale vredesproces ter wille, de facto uitverkocht is aan de EU en het separatisme in het eurofiele Schotland weer volop opleeft. En de bottomline, volgens Osborne, zelfs zonder 'no deal': 'Bij elke bocht is de voorbije jaren de economie geslachtofferd om de puurheid van soevereiniteit te behouden.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud