Hoop op brexitdeal vandaag

Brits premier Boris Johnson zou pas naar Brussel afzakken om de deal te finaliseren, als hij zeker is dat hij die goedgekeurd krijgt in het Brits parlement. ©AFP

Britse en Europese onderhandelaars hopen op een brexitdeal later vanavond of vannacht. Maar de Noord-Ierse unionisten kunnen nog roet in het eten gooien.

Dinsdag kwam het overleg over een aangepast akkoord over een Brits vertrek uit de Europese Unie in een stroomversnelling. De kans op een nieuwe marathonvergadering vandaag is groot, en Britse en Europese onderhandelaars hopen op een brexitdeal vanavond of vannacht. De onderhandelingen zouden voor de start van de Europese top donderdagnamiddag afgerond moeten zijn.

Backstop is weg

Een cruciaal element dat al drie jaar de brexit domineert en bemoeilijkt, lijkt van tafel: de Ierse backstop. Europa wilde een garantiemechanisme om een grens op het Ierse eiland te vermijden, om de vrede en de samenwerking tussen Ierland en Noord-Ierland te bewaren en om gaten in de Europese interne markt te voorkomen. De Europese onderhandelaars stelden daarom al in 2017 voor Noord-Ierland een speciaal statuut te geven: het Ierse eiland zou in de praktijk de Europese regels voor de interne markt én douane blijven volgen. 

'Belangrijkste fundamenten van het akkoord zijn klaar'

De kernelementen van het echtscheidingsakkoord met de Britten zijn onderhandeld. Dat zegt de voorzitter van de Europese Raad Donald Tusk. Volgens de Europese president zal alles 'binnen 7 à 8 uur duidelijk zijn'. Tusk deed de uitspraken woensdag rond 15 uur.

'De belangrijkste fundamenten van de overeenkomst zijn klaar. Theoretisch kunnen we dit akkoord met Groot-Brittannië morgen (op de Europese top, red.) goedkeuren en alle chaos en rampen die gelinkt zouden zijn aan een ongeordende exit vermijden', zei hij woensdag in een interview met een Poolse televisiezender. 'De onderhandelingen lopen nog, en alles gaat in de goede richting.'

'Gisterenavond zou ik erop gewed hebben dat de deal klaar zou zijn en groen licht zou krijgen. Vandaag zijn er weer wat twijfels opgedoken aan Britse kant', klonk het. 

Johnsons voorgangster Theresa May weigerde zo'n oplossing voor Noord-Ierland. Ze beschouwde die als een aanval op de integriteit van het Verenigd Koninkrijk. Het scheidingsverdrag dat May met Europa onderhandelde, bepaalde dat het speciaal statuut zou gelden voor heel het VK tot er een gelijkwaardige of een betere oplossing gevonden werd voor de Europese besognes.

Johnson keert nu deels terug naar de eerste backstop. Met een belangrijk verschil. Noord-Ierland blijft juridisch in de Britse douane-unie, maar volgt grotendeels de Europese regels. De controles van alle goederen gebeuren in de Noord-Ierse havens. Een grens op het Ierse eiland zelf is zo vermeden. Bovendien zou dat grenssysteem geen tijdelijke oplossing meer zijn tot zich iets beter aandient, maar een permanente. 

De onderhandelingen zijn complex, omdat het nieuwe systeem bestand moet zijn tegen alle mogelijke verwikkelingen. 'Neem een klein strootje weg uit de stapel en alles valt in duigen', is te horen.

De regeling creëert bovendien een immens bureaucratisch systeem. Om te vermijden dat Noord-Ierland een smokkelaarsnest wordt, worden ook op pakweg Schotse of Zuid-Engelse producten die bestemd zijn voor Noord-Ierland controles toegepast en douanetarieven geheven. Noord-Ierse bedrijven kunnen de douanetarieven en btw nadien wel terugvorderen. 

Noord-Ierse unionisten

Maar ondanks een doorbraak over de backstop is een brexitdeal niet zeker. Brits premier Boris Johnson moet zich reppen om een meerderheid te vinden voor de eventuele deal in het Britse parlement. Vooral de Noord-Ierse unionisten van de DUP, die driemaal het scheidingsverdrag van Johnsons voorganger May wegstemden, doen opnieuw moeilijk. Geruchten dat Johnson hen miljarden aan regionale steun heeft aangeboden, lijken weinig invloed te hebben.

'Het zou fair zijn aan te geven dat er nog een kloof is en dat verder werk nodig is', reageerde DUP-leider Arlene Foster dinsdagavond. Woensdag trekt ze voor de derde keer in evenveel dagen naar Johnsons Londense residentie in Downing Street voor overleg.

Dat Noord-Ierland een ander statuut zou krijgen dan de rest van het VK vindt de DUP niet kunnen. 'We willen een deal die de economische en constitutionele integriteit van het VK respecteert.'

Dat het Noord-Ierse deelstaatparlement minder inspraak zou hebben in de uitwerking van het brexitplan stemt de DUP nog sceptischer. Johnson wilde Belfast - en vooral de DUP - initieel een vorm van vetorecht geven, maar dat is voor Ierland en de rest van de EU onaanvaardbaar.

Spartanen 

De DUP heeft maar tien zetels in het 650-koppige Britse parlement, maar als gedoogpartner van de Conservatieve minderheidsregering bokst ze al twee jaar boven haar gewicht. Zeker omdat de brexithardliners in Johnsons partij - de zogenaamde European Research Group (ERG) - hun marsrichting afstemmen op de DUP.

In die ERG kijkt Johnson angstvallig naar de 28 'Spartanen' die eind maart ook bij de derde stemming over Mays deal bleven dwarsliggen. De meest onbuigzame aller Conservatieve brexithardliners ontlenen hun bijnaam aan de 300 helden die in 480 voor Christus, tijdens de Slag bij Thermopylae, hun leven gaven - tevergeefs trouwens - om Sparta te beschermen tegen de Perzen.

Na initieel enthousiasme dinsdag staan ook zij steeds meer op de rem uit vrees dat Johnson te veel concessies doet. 'Absurd' en 'onaanvaardbaar', noemde Spartaan Owen Paterson, de gewezen minister voor Noord-Ierland, de contouren van de brexitdeal. 

Het is duidelijk dat Johnson zelf maar naar Brussel afzakt, als hij zeker is dat een akkoord met Europa én in zijn parlement mogelijk is.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect