Advertentie
Advertentie
reportage

'Hopelijk is AfD maar een tijdelijke proteststem'

In Cottbus kwamen de voorbije jaren vaak duizenden mensen op straat om te betogen tegen de instroom van migranten. ©EPA

De sluiting van de bruinkoolmijnen raakt het Oost-Duitse Cottbus in het hart. Zowel AfD als Die Linke probeert de populistische stem te capteren. 'Ik zie om me heen veel teleurgestelde mensen.'

Wie online op Cottbus zoekt, ontkomt niet aan de berichten over rechts-extremistisch geweld in de Oost-Duitse stad. Ku Klux Klan-hooligans, steekpartijen en doodsbedreigingen. In de tweede stad van de deelstaat Brandenburg worden geregeld invallen gedaan bij neonazistische groeperingen op verdenking van geweld tegen journalisten, vluchtelingen en fans van rivaliserende voetbalclubs.

Maar op een doordeweekse avond ligt Cottbus, nabij de grens met Polen, er kalm bij. Dat over minder dan twee weken de spannendste én belangrijkste bondsverkiezingen in decennia voor de deur staan in Duitsland - met de SPD voorop in de peilingen en op niet onoverbrugbare afstand de CDU - is ook niet te merken. Terwijl Berlijn vol hangt met levensgrote posters en er volop flyers worden uitgedeeld, lijkt hier van electorale koorts geen sprake.

26,8%
stemmen
Bij de Duitse verkiezingen van 2017 werd het rechtsradicale Alternative für Deutschland met 26,8 procent van de stemmen de grootste partij in Cottbus.

Wie de favoriet van de gemiddelde Cottbuser is? ‘Dat zeg ik liever niet’, antwoordt een vrouw in een doktersjas. 'Ik ga zeker stemmen, alleen weet ik nog niet op wie', bekent een twintiger. Dat wil niet zeggen dat de verkiezingen niet leven in Cottbus. Hoe pittoresk de Altmarkt en de rest van de binnenstad ook ogen, de onvrede over de politiek is groot en onderhuids voelbaar.

Baanzekerheid

Tijdens de verkiezingen vier jaar geleden kwam dat al tot uiting. Toen werd het rechtsradicale Alternative für Deutschland (AfD) de grootste partij in Cottbus, met ruim een kwart van de stemmen. Alleen de CDU kon die met 24,1 procent bijbenen.

‘Ik stem op Die Linke’, zegt de 34-jarige Martin overtuigend. ‘Ik vind het belangrijk mensen te helpen en ben een vijand van het kapitalisme.’ Tijdens de vorige verkiezingen werd de links-populistische partij de derde fractie. Martin begrijpt wel waarom AfD zo populair is in zijn stad. ‘Ik zie om me heen veel mensen die teleurgesteld zijn in de linkse partijen en daarom uit protest op AfD hebben gestemd.’

Die Linke kwam voort uit de DDR-partij SED, die voor de val van de Berlijnse Muur zowel gehaat als geliefd was. Volgens Martin heeft Die Linke het net als de sociaaldemocratische SPD door interne twisten verbrod. ‘Veel mensen waren ook gelukkig tijdens de DDR, waardoor het zo teleurstellend is dat Die Linke hen niet aan zich heeft kunnen binden. Bij AfD voelen ze zich wel gehoord door de belofte dat ze voorrang krijgen op buitenlanders. Maar daarmee wordt het echte probleem verhuld.’

Bij AfD voelen velen zich wel gehoord door de belofte dat ze voorrang krijgen op buitenlanders. Maar daarmee wordt het echte probleem verhuld.
Martin
Geboren en getogen Cottbuser

Martin doelt op een belangrijk verkiezingsthema in een regio waar de werkloosheid structureel hoger ligt dan elders in Duitsland: baanzekerheid. Vorig jaar had 6,3 procent hier geen baan, tegenover 5,9 procent in de rest van het land. Daar kwam de coronacrisis bovenop, die vooral de horeca in Cottbus een flinke dreun bezorgde. Ondanks steunmaatregelen verdwenen veel restaurants en cafés uit het straatbeeld.

Het grootste leed dateert echter nog uit de vorige eeuw. Door de val van het DDR-regime zag Cottbus in de jaren 90 de florerende textielindustrie instorten. Ze kon niet opboksen tegen de goedkopere concurrentie uit Azië. Gelukkig kon Cottbus terugvallen op zijn rijke bruinkoolstreek Lausitz, ook deels gelegen in Polen en Tsjechië.  

Energiewende

‘Textiel en kolen vormden lang de economische zuilen van Cottbus’, zegt Christopher Neumann, de fractievoorzitter van Die Linke in Lausitz. Hij werd in 1988 geboren in Cottbus en woont al bijna zijn hele leven hier. ‘Ik heb met eigen ogen gezien hoe eerst de textielfabrieken werden weggevaagd. Nu zijn de kerncentrales en de bruinkoolmijnen aan de beurt.’

Drie jaar geleden riep bondskanselier Angela Merkel een commissie in het leven om het afscheid van de steenkool in gang te zetten. Het plan maakte onderdeel uit van de Energiewende: een brede omslag naar hernieuwbare en schone energie. Tegen 2038 moeten de laatste kolenmijnen sluiten. De kerncentrales gaan volgend jaar al dicht. Enkele politieke partijen, waaronder de groenen, zien de mijnen echter liever zo snel mogelijk sluiten. Ook Merkels CDU acht dat mogelijk. Alleen de sociaaldemocratische SPD ligt dwars.

Er zijn zoveel banen verloren gegaan, werk dat ook nog eens goed betaald werd. Kunnen die mensen direct aan de slag in restaurants en cafés, waar ze net zo goed betaald krijgen? Ik vrees van niet.
Christopher Neumann
Fractievoorzitter Die Linke in Lausitz

De gevolgen zijn in Cottbus en omstreken direct voelbaar: veel banen gingen al verloren en meer jobs staan op de tocht. Al geldt LEAG, een Duits bruinkoolbedrijf dat in 2016 is ontstaan, nog altijd als de grootste werkgever in Lausitz.

In zijn omgeving heeft Neumann veel mensen hun baan in de mijnbouw zien verliezen om vervolgens werkloos te blijven. Er was geen alternatief werk of mensen wilden zich niet omscholen. ‘Er werden wel nieuwe banen gecreëerd. Zo ging het ook met mijn vader, die wel niet in de mijnen werkte, maar de helft minder ging verdienen in een callcenter.’

In het noordoosten van Cottbus wordt al zes jaar geen bruinkool meer verwerkt. Hier verrijst een van de grootste kunstmatige meren in Duitsland: de Ostsee. Met een omvang van 19 vierkante kilometer moet het een toeristische trekpleister en bron van jobs worden.

Neumann juicht het plan toe, maar twijfelt of dat het wegvallen van de kolenmijnen kan opvangen. ‘Er zijn zoveel banen verloren gegaan, werk dat ook nog eens goed betaald werd. Kunnen die mensen direct aan de slag in restaurants en cafés, waar ze net zo goed betaald krijgen? Ik vrees van niet.’

Elon Musk

Het is een doemscenario waarmee Lausitz en Cottbus ernstig rekening moeten houden. Het werkloosheidscijfer zal vermoedelijk eerder stijgen dan dalen. Toch is Neumann positief over de toekomst. ‘We hebben al zoveel doorstaan. We hebben ons keer op keer weer opgericht en kijk waar we nu staan. We zijn een groene stad, het is hier fijn wonen en we zien na een eerdere leegloop dat jongeren weer terugkeren.’

De regering-Merkel kondigde dit voorjaar aan 10,3 miljard euro vrij te maken om het afscheid van de kolen te compenseren. Cottbus wordt een grote netto-ontvanger van de subsidies. Dat geld wordt onder meer ingezet om nieuwe banen te creëren in de infrastructuur. Er gaat 160 miljoen euro naar werknemers die tot 2025 nieuwe straten, spoorwegen en bovenleidingen aanleggen.

Nieuwe wegen zijn volgens Neumann hard nodig om Lausitz te verbinden met de rest van Brandenburg en om mensen de mogelijkheid te geven om te reizen. Zijn uitspraak komt op een saillant moment. Op anderhalf uur rijden van Cottbus, ten zuidoosten van Berlijn, opent Tesla binnenkort zijn grootste fabriek in Europa.

Duitsland Kiest

Op 26 september kiest Duitsland een nieuw parlement en komt er een einde aan het tijdperk van Angela Merkel. Wie volgt haar op, welke partijen profiteren en wat zijn de dominante thema's? De Tijd zoekt antwoorden bij onze oosterburen.

7.000 banen

Hevige protesten van milieuactivisten en rechtszaken gingen eraan vooraf, maar allemaal ten spijt. Met de fabriek zouden tot 7.000 banen gemoeid zijn. Lokale politici kijken reikhalzend uit naar de komst van de Amerikanen, die gelokt zouden zijn met subsidies ter waarde van 1 miljard euro.

Vorige maand greep CDU-lijsttrekker Armin Laschet een bezoek van Tesla-oprichter Elon Musk aan om zijn dramatische verkiezingscampagne op te poetsen. De kandidaat-opvolger van Merkel riep op tot ‘minder bureaucratie’ om bedrijven als Tesla sneller toegang te geven tot de Duitse markt.

Ondanks de jobcreatie is Neumann kritisch over het charmeoffensief richting Tesla. ‘Er is een goede reden waarom het voor buitenlandse ondernemingen zo moeilijk is om zich hier te vestigen. Je moet kijken of het ook realistisch is.’ Neumann noemt als reden de hoeveelheid water die de fabriek opeist. ‘Brandenburg is de zonnigste deelstaat van Duitsland, maar ook de droogste.’

Ook de baas van het waterschap Strausberg-Erkner, dat onder Berlijn ligt, waarschuwde onlangs dat de drinkwatervoorziening van tienduizenden mensen in gevaar kan komen. Musk wuifde de aantijging weg. ‘Er is genoeg water, kijkt u maar om u heen.’

Facistoïde

Een buitenlander die onrust veroorzaakt. Met wat cynisme kan je stellen dat dat koren op de molen is van AfD. De partij, die niet inging op verschillende interviewverzoeken, heeft in Cottbus echter heel andere zaken aan haar hoofd. Van de oorspronkelijke elf fractieleden zijn er nog maar vijf over. Nummer zes stapte vorige maand op omdat hij zich niet kon vinden in de huidige, nog extremere koers.

Op Altmarkt hoopt de geboren en getogen Cottbuser Martin dat de partij niet weer de grootste wordt. ‘Ik hoop dat AfD een tijdelijke proteststem is en dat mensen echt niet zo racistisch en fascistoïde zijn. Anders zadelen we onszelf op met nieuwe problemen.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud