nieuwsanalyse

Italiaanse premier zoekt uitweg uit regeringscrisis

De Italiaanse premier Giuseppe Conte (rechts) trok donderdag naar president Sergio Mattarella (links) om verslag uit te brengen over de regeringscrisis in het land. ©AFP

Giuseppe Conte briefte donderdagmiddag president Sergio Mattarella. Een ontslag van zijn kabinet is voorlopig niet aan de orde, luidde het na afloop.

Zodra augustus aanbreekt, schakelt Italië traditioneel een versnelling lager. Dat geldt niet alleen voor de modale inwoners van het Zuid-Europese land, maar ook voor de politici en bij uitbreiding het staatshoofd. 

Omdat het parlement deze week de deuren sluit tot na het zomerreces, had president Sergio Mattarella het renaissancepaleis op de Quirinaalheuvel in Rome al ingeruild voor de residentie in Castelporziano, even buiten de Italiaanse hoofdstad. 

Maar donderdagmorgen moest hij onverwacht terugkeren naar het presidentieel paleis voor spoedoverleg met premier Giuseppe Conte. Want meer dan ooit wankelt diens coalitie van de uiterst rechtse Lega en de links-populistische Vijfsterrenbeweging.

Waarom hangt in Italië een crisissfeer?

Toen de Lega en de Vijfsterrenbeweging in juni vorig jaar na maandenlange onderhandelingen besloten met elkaar in zee te gaan, was meteen duidelijk dat het niet om een liefdes- maar om een verstandshuwelijk ging. Rond verschillende belangrijke thema's liggen de standpunten van de twee partijen ver uit elkaar. 

Het gaat onder meer om migratie, belastingmaatregelen, regionale autonomie of de aanleg van een hogesnelheidslijn tussen Turijn en Lyon. De kloof tussen de troepen van Matteo Salvini (Lega) en Luigi Di Maio (Vijfsterrenbeweging) bleek de voorbije 14 maanden meermaals onoverbrugbaar. 

Komt daarbij dat de krachtsverhoudingen tussen de coalitiepartners het voorbije anderhalf jaar grondig veranderd zijn. Toen de Italianen begin maart 2018 naar de stembus trokken om een nieuw parlement te kiezen, kwam de Vijfsterrenbeweging als grote winnaar uit de bus. Ze wist zowat een derde van de Italiaanse kiezers te verleiden.

De partijen van de Italiaanse vicepremiers Luigi Di Maio (links) en Matteo Salvini (rechts) leven al ruim een jaar op gespannen voet. ©EPA

De Lega haalde weliswaar haar beste score ooit op nationaal vlak, maar de partij strandde op 'slechts' 17 procent van de stemmen, iets meer dan de helft van het verkiezingsresultaat van de Vijfsterrenbeweging.

Met een fors antimigratiebeleid heeft Salvini die verhoudingen de afgelopen maanden omgekeerd. Dat bleek bij enkele regionale races én bij de Europese verkiezingen eind mei. De Lega peilt vandaag rond 40 procent, wat haar mogelijk een volstrekte meerderheid oplevert, terwijl de Vijfsterrenbeweging rond 15 procent schommelt.

Salvini staat in eigen rangen onder druk zijn populariteit te verzilveren en vervroegde verkiezingen uit te schrijven. Niet het minst omdat de uiterst rechtse partij het gevoel heeft dat de coalitiepartner haar voortdurend spaken in de wielen steekt.

Woensdag barstte de etterbuil open toen de Vijfsterrenbeweging in de senaat de aanleg van de hst tussen Turijn en Lyon probeerde te blokkeren. Tot woede van Salvini en co., die grote voorstander zijn van het project. De Lega-leider drong onmiddellijk aan op crisisoverleg met premier Conte.

Wat eist Salvini van zijn regeringspartner?

Tijdens het spoedberaad met Conte maakte Salvini duidelijk dat zijn geduld met de Vijfsterrenbeweging op is. Hij stelde een ultimatum: de links-populisten moeten instemmen met een grondige regeringsherschikking en met de uitvoering van de strijdpunten van de Lega, anders volgen in oktober vervroegde verkiezingen.

Volgens Italiaanse media gaf Salvini Conte en Di Maio tot maandag om op zijn verzoek in te gaan. Met die deadline op zak trok de Italiaanse premier donderdagmiddag naar president Mattarella. Die kant zich fel tegen parlementsverkiezingen in oktober omdat enkele dossiers in het gedrang komen als de regering nu valt.

Wat zijn de grote pijnpunten bij een val van de regering?

Net als de andere lidstaten heeft Italië tot 26 augustus om zijn kandidaat voor een portefeuille in de Europese Commissie naar voren te schuiven. Rome mikt op een van de zware posten, zoals Concurrentiebeleid, in het team van Ursula von der Leyen.

Zoals alle Europese lidstaten moet Italië tegen 15 oktober zijn ontwerpbegroting voor 2020 indienen bij de Europese Commissie. Als de derde economie van de eurozone in verkiezingsmodus gaat, lijkt dat moeilijk te worden.

Op de shortlist staan nog drie namen. Slaagt de regering er niet in snel de naam van een sterke kandidaat door te sturen naar Brussel, dan dreigt die zware portefeuille ijdele hoop te worden.

De ploeg-Conte had ook afgesproken om het aantal parlementsleden gevoelig te verminderen. De stemming over die wet staat voor 9 september gepland. Maar die verdwijnt van de agenda bij een snelle ontbinding van het parlement.

Zoals alle Europese lidstaten moet Italië tegen 15 oktober zijn ontwerpbegroting voor 2020 indienen bij de Europese Commissie. Als de derde economie van de eurozone in verkiezingsmodus gaat, lijkt dat erg moeilijk te worden.

Wat zijn de meest realistische scenario's?

Als de Vijfsterrenbeweging bereid is in te gaan op de eisen van Salvini, kan de ploeg-Conte een doorstart maken en pogen de rit helemaal uit te rijden. Weigeren de links-populisten toe te geven, dan kan president Mattarella proberen een alternatieve meerderheid op de been te brengen. Maar die ligt zeker niet voor de hand.

Salvini stelde een ultimatum: de links-populisten moeten instemmen met een grondige regeringsherschikking en met de uitvoering van de strijdpunten van de Lega, anders volgen in oktober vervroegde verkiezingen.

Mislukt die poging, dan volgen vervroegde verkiezingen. De hamvraag luidt wanneer. Salvini stuurt aan op oktober, Mattarella lijkt meer te voelen voor februari of maart. Hij zou dan graag een regering van technocraten in het zadel brengen die in afwachting van de vervroegde verkiezingen één taak heeft: de begroting voor 2020 opmaken.

Een ding is duidelijk: de politieke onzekerheid mag niet te lang aanhouden. Beleggers vertonen donderdag al de eerste tekenen van nervositeit en stuurden 'lo spread', het renteverschil met Duitsland, naar het hoogste peil in een maand.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect