in memoriam

Jacques Chirac (1932-2019): van politieke bulldozer tot nostalgisch icoon

In Parijs is Jacques Chirac overleden. Hij werd 86 jaar. Chirac was twaalf jaar president van Frankrijk en twintig jaar burgemeester van Parijs en groeide zo uit tot een politieke sleutelfiguur in de Vijfde Republiek.

De jongste jaren deemsterde Chirac volledig weg. De gewezen president en bon vivant leed aan dementie en verloor alle contact met de realiteit.

Chirac cultiveerde zijn volkse imago. Kettingrokend, liever bier dan wijn en het liefst ook een andouillette (typische Franse worst) bij de hand.

Jean-Louis Debré, gewezen voorzitter van de Grondwettelijke Raad, beschouwde Chirac als zijn politieke vader. Sinds 1967 waren ze onafscheidelijk. Hij bracht ook in de laatste jaren trouw bezoeken aan zijn mentor en zag de aftakeling.

In de zomer van 2018 keken ze samen naar een documentaire over de Franse politiek in de jaren 60. Toen Chirac in beeld kwam, zei Debré: ‘Je was toch een knappe vent toen.’ De president keek nietszeggend terug, hij had zichzelf niet herkend.

Rebel

Als enige zoon uit een gegoede Parijse familie was Chirac voorbestemd om een grote carrière te maken. Van jongs af had hij een rebels en onconventioneel karakter. Hij studeerde aan de elitehogescholen, maar dat belette hem niet om als vrijwilliger naar de Algerijnse onafhankelijkheidsoorlog te trekken.

Chirac huwde met Bernadette Chodron de Courcel, ook al had hij zijn hart verloren aan een Amerikaanse. Trouw is nooit een sterke karaktertrek geweest van Chirac. Hij was een onweerstaanbare charmeur met talloos veel maîtresses.

Charles de Gaulle

Uit bewondering voor Charles de Gaulle belandde hij in de politiek. In 1967 schopte hij het een eerste keer tot staatssecretaris, op het moment dat de Gaulle nog president was en Georges Pompidou premier. Die laatste omschreef Chirac als ‘mijn bulldozer’. Omdat het bij de Parijzenaar vooruit moest gaan. En liefst snel.

In de Corrèze, de geboortestreek van zijn vrouw, zou Chirac zich politiek verankeren en zijn politieke basis uitbouwen. Vanaf het begin cultiveerde hij zijn volkse imago. Kettingrokend, liever bier dan wijn en het liefst ook een andouillette (typische Franse worst) bij de hand.

Ambitieus was Chirac wel. Hij was van 1976 tot 1978 premier van Frankrijk, maar stapte op uit onmin met toenmalig president Valéry Giscard d’Estaing. Zijn ontslag was niet onschuldig. Hij stichtte de gaullistische RPR en dong in 1981 mee naar het Franse presidentschap. Die race verloor hij kansloos tegen de socialist François Mitterrand.

Parijs

Democratie exporteer je niet met een pantserwagen.
Jacques Chirac
Gewezen Frans president

Inmiddels had Chirac wel het stadhuis van Parijs veroverd en zou hij van 1977 tot 1995 onafgebroken over de lichtstad regeren. Dat stadhuis zou de solide basis worden voor de verdere verovering van de Franse republiek.

Chirac zou van 1986 tot 1988 nog eens premier worden, als eerste in ‘cohabitation’ met Mitterrand. In 1988 verloor hij andermaal de presidentiële stembusslag van de socialist. Zeven jaar later lukte het wel. 

Presidentschap

Chirac werd president met de slogan ‘tegen de sociale fractuur’, maar bekeerde zich nadien tot een orthodox begrotingsbeleid. Het leidde in 1995 tot een ongeziene sociale opstand tegen de regering van premier Alain Juppé. Een boze Chirac schreef vervroegde parlementsverkiezingen uit en verloor. Hij werd veroordeeld tot vijf jaar ‘cohabitation’ met de socialistische premier Lionel Jospin. Als president was zijn rol vanaf dan beperkt.

In 2002 gebeurde het onverwachte. Waar iedereen een strijd tussen Chirac en Jospin verwachtte, belandde Jean-Marie Le Pen van het extreemrechtse Front National in de tweede ronde van de presidentsverkiezingen.

Chirac was omgeven door schandalen, maar de afkeer van Le Pen was zo groot dat de gaullist uiteindelijk de verkiezingen won met 82,21 procent van de stemmen. Het was de verkiezing waarbij de slogan ‘stem voor een oplichter, niet voor een fascist’ ijverig op de muren werd gekalkt.

Internationaal

Tijdens zijn tweede mandaat, dat vijf jaar duurde, won Chirac vooral aanzien op internationaal vlak. Zijn tegenstand tegen de Amerikaanse invasie in Irak leverde hem veel prestige op. ‘Je exporteert geen democratie in een pantserwagen’, stelde hij laconiek.

De politieke overtuiging van Chirac is nooit heel duidelijk geweest. In zijn studentenjaren militeerde hij even voor extreemlinks. Door zijn gaullisme kwam hij in het rechtse kamp terecht, maar hij had altijd oog voor de sociaal zwakkeren. 

In 2007 was Chirac helemaal opgebrand. Hij zag af van een nieuwe gooi naar het presidentschap. Erger nog, de schandalen uit het verleden haalden hem in. Hij werd in 2011 veroordeeld tot twee jaar voorwaardelijke celstraf voor de creatie van fictieve tewerkstelling tijdens zijn burgemeestersjaren in Parijs.

Teruggetrokken

Chiracs populariteit nam toe naarmate hij ouder werd.

Op dat moment was zijn gezondheid al serieus verzwakt. Gaandeweg verdween de oud-president helemaal van het toneel en leidde hij een teruggetrokken leven. Merkwaardig genoeg nam zijn populariteit toe naarmate hij ouder werd. Van de vijf presidenten die na de Gaulle aan de macht kwamen, was Chirac veruit de populairste, bleek uit peilingen. Hij was populairder dan op het ogenblik dat hij effectief president was.

Het was zijn losse en volkse stijl en zijn gemoedelijkheid die de doorslag gaven in de herwonnen populariteit. Terwijl Chirac zichzelf stilaan vergat, werd hij zelfs op een bepaald moment een cultfiguur bij jongeren, onder meer via de Facebook-groep Fuck Yeah Jacques Chirac.

T-shirts met een rokende Chirac of een Chirac die breeduit in de zetels van een Concorde ligt, doen het nog steeds goed. Het is de nostalgie naar een vervlogen tijd.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud