nieuwsanalyse

Kan migratietop Europees verrottingsproces stoppen?

Het meest zichtbaar is de Europese stuurloosheid in de migratiecrisis. ©Filip Ysenbaert

De verdeeldheid over het migratiebeleid holt de Europese eenheid uit van binnenin. Kan de EU-top vandaag en morgen daar iets aan veranderen?

Europa moet zich in deze wispelturige Trump-tijden, met invoerheffingen op staal en aluminium en binnenkort wellicht op auto’s, voorbereiden op een worstcasescenario. Dat zegt Europees Raadsvoorzitter Donald Tusk in zijn uitnodiging voor de Europese top vandaag aan de EU-leiders. Zo’n taalgebruik tegenover de VS is nooit gezien in Europa. Maar de discussie over handel en de Amerikaanse president is slechts een voorgerecht op de top. De hoofdbrok is pikanter: meerdere crisissen vreten de Unie van binnenuit aan.

Stuurloosheid in migratiecrisis

Het meest zichtbaar is de Europese stuurloosheid in de migratiecrisis. De instroom van migranten is sinds de piek van de crisis in oktober 2015 met 96 procent gedaald. Toch schudt het migratiedebat de politiek in de lidstaten grondig op. De Europese top is zelfs uitgegroeid tot een operatie ‘Red Merkel’: zonder een doorbraak blijft de Duitse regering niet overeind.

In meerdere landen kwam een coalitie met extreemrechts aan de macht en dat vertaalt zich in de roep om een veel strenger beleid tegen migranten.

De dynamiek in de Europese Raad is in korte tijd helemaal veranderd: in meerdere landen kwam een coalitie met extreemrechts aan de macht en dat vertaalt zich in de roep om een veel strenger beleid tegen migranten. De Oostenrijkse kanselier Sebastian Kurz zit helemaal op de lijn van de Hongaarse premier Viktor Orbán: de Europese buitengrenzen moeten op slot voor migranten.

De nieuwe Italiaanse premier Giuseppe Conte zet de Europese partners voor het blok. Italië wil de Europese Dublinregels, die bepalen welk land verantwoordelijk is voor een asielaanvraag, herschrijven. Om dat argument kracht bij te zetten mogen schepen niet meer aanmeren in Italië en zwalpen ze rond op de Middellandse Zee, zoals de Lifeline (zie hiernaast). Het risico dat Conte het spel hard speelt op deze top en een patstelling creëert, is reëel, zeggen EU-bronnen.

Noodkreet

‘Er staat veel op het spel. En de tijd is kort’, waarschuwt Tusk in zijn brief aan de leiders. Die noodkreet heeft vooral betrekking op Orbán en diens vlammende kritiek op de liberale democratie in Europa. Tusk waarschuwt voor ‘simpele, radicale en aantrekkelijke antwoorden’ die leiders de burger voorhouden in de migratiecrisis. Antwoorden die een strakke autoritaire hand vergen.

Tusk vreest voor een terugkeer naar autoritaire regimes in Europa.

Tusk vreest voor een terugkeer naar autoritaire regimes in Europa. En daarmee verbonden: de omkering van de waarden van een open en democratische samenleving waarop Europa is gestoeld. Die vrees heeft betrekking op Orbán, maar ook op de antisysteemregering in Italië en de nationalistische regering in Polen. Allemaal willen ze Europa kneden naar hun wensen.

Tegen Polen loopt een Europees onderzoek naar de werking van de rechtsstaat. Dat kan leiden tot het verlies van zijn stemrecht in Europa. Deze week werd de Poolse minister van Buitenlandse Zaken onderworpen aan een drie uur durende hoorzitting door zijn EU-collega’s. ‘Er moeten meer hervormingen komen’, besloot de nummer twee van de Europese Commissie Frans Timmermans. Het Europarlement pleit intussen voor een gelijkaardige procedure tegen Hongarije.

Oplossing in Afrika

De sfeer op de Europese top belooft dus niet veel goeds. Daarom worden ruzies over verdelende oplossingen zoals verplichte opvangquota voor migranten vermeden en wordt grensbescherming een prioriteit: ‘Europa moet zelf bepalen wie het grondgebied op mag. Dat is een voorwaarde voor een echt Europees migratiebeleid’, aldus Tusk.

Europa moet zelf beslissen wie het grondgebied op mag. Dat is een vereiste voor een echt Europees migratiebeleid.
Donald tusk
EU-Raadsvoorzitter

De oplossing zoekt Europa in een samenwerking met de landen rond de Middellandse Zee en de herkomstlanden van migranten in Afrika. Met de VN-organisaties voor vluchtelingen UNHCR en voor migratie IOM zal ‘het concept van ontschepingsplatforms’ worden uitgewerkt. Dat kost tijd en vooral veel geld, beklemtoont de Nederlandse premier Mark Rutte.

Dat Merkel verzwakt is, heeft grote gevolgen voor dit Europa in crisis. Het betekent automatisch dat de trekker wegvalt en Europa zelf verzwakt is. Een versterking van de eurozone, nochtans onontbeerlijk om te weerstaan aan een volgende crisis, dreigt op de lange baan geschoven te worden. Niet als gevolg van druk van buitenaf: het rot zit vanbinnen.

Ook de Britse premier Theresa May moet in Brussel vanavond rekenen op de Europese goodwill. May is fel verzwakt door tegenstellingen in haar regering. Twee jaar na het referendum over de brexit heeft ze nog altijd geen strategie klaar voor de toekomstige relaties met de Europese Unie. Ook de kwestie van de grens tussen Ierland en Noord-Ierland blijft onopgelost. De tijd dringt ook hier: de brexit wordt een feit op 29 maart 2019. Een akkoord moet er dit jaar liggen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud