Karlsruhe duwt Europa in institutionele crisis

Commissievoorzitster Ursula von der Leyen schaarde zich resoluut achter het Europees Hof van Justitie in het dispuut met de Duitse opperrechters. ©AFP

De aanval van de Duitse opperrechters op de onafhankelijkheid van de Europese Centrale Bank en de voorrang van Europese op nationale rechtsregels zindert na in politiek Europa. Boven op de coronacrisis dreigt nu een institutioneel spagaat in een verzwakte Unie.

'Luxemburg heeft altijd het laatste woord over Europees recht, niemand anders.' Europees Commissievoorzitster Ursula von der Leyen ging zondag pal achter de Europese rechters in Luxemburg staan. Zelfs een juridische procedure tegen Duitsland sluit ze niet uit. Op een hoogst ongelukkig moment dreigt een institutionele crisis in Europa. En die aanval komt niet van eurokritische regimes in Warschau of Boedapest, maar uit de sterkhouder Duitsland. 

Het Duits grondwettelijk hof in Karlsruhe vroeg de Europese Centrale Bank vorige week uitleg over het opkoopprogramma van 2015. Tegelijk gaven de 'rode rechters' van het Bundesverfassungsgericht ook het Europees hof van Justitie een veeg uit de pan. Ze deden de uitspraak van de rechters in Luxemburg in 2018, waarin de kritische opmerkingen van Karlsruhe afgewezen werden, af als 'onbegrijpelijk'. 

Die uitspraak van Karlsruhe is een politieke bom onder het Europese bestel. Ze ondermijnt de geloofwaardigheid van de twee instellingen die in Europese crisissen een rots in de branding bleven. De Europese Centrale Bank hield zich in 2015 aan haar belofte 'alles te doen' wat nodig was en houdt ook nu Europa recht in zware coronatijden. Het Europees Hof van Justitie is de enige instelling die landen op de knieën dwingt om Europese afspraken na te komen en aanvallen op de democratie of rechtsstaat aan te pakken. 

Poolse nationalisten

Het is dan ook niet toevallig dat de Poolse regerende nationalisten van de PiS-partij veel sympathie tonen voor de rode rechters uit Karlsruhe. Polen experimenteert met een disciplinaire kamer die rechters met kritiek op het regime of die zich beroepen op de Europese rechtsregels, kan straffen. Warschau wil af van de voorrang van Europese rechtsregels.

Luxemburg heeft altijd het laatste woord over Europees recht, niemand anders.
Ursula von der Leyen
EU-Commissievoorzitster

De uniforme interpretatie en toepassing van het recht in heel de Europese Unie staat door de 'oorlogsverklaring' van de rechters in Karlsruhe op het spel. Een van de fundamenten van de Europese samenwerking wankelt en die rechtsonzekerheid dreigt het goed functioneren van de Unie te belemmeren. Het Luxemburgse Hof is bovendien als enige bevoegd is om te oordelen of een EU-instelling, in dit geval de ECB, buiten de lijntjes kleurde of niet.

De rechters in Karslruhe hadden zich dus moeten houden aan de uitspraak van het Europees Hof van Justitie in 2018. Of ze hadden minstens de dialoog moeten aangaan met het Europees Hof, in plaats van te kiezen voor 'eigen wetgeving eerst'. Die dialoog tussen de hoogste rechtscolleges in Europa heeft een serieuze klap gekregen. Een bijkomend probleem is dat het arrest van Karlsruhe niet gewijzigd of herroepen kan worden.

De uitspraak zet vooral druk op Duitsland. Dat moet zijn eigen grondwettelijk hof respecteren en loyaal blijven aan Europa. Een Europese inbreukprocedure biedt tijd en ruimte voor overleg, maar is nog niet voor morgen. Kanselier Angela Merkel hoopt op een compromis waarbij de ECB een korte verantwoording biedt voor haar beleid. 

ECB-voorzitster Christine Lagarde is dat evenwel niet van plan. Voor de voorzitter van de Duitse centrale bank, Jens Weidemann, is de spreidstand groot. Hij dreigt over drie maanden niet meer te mogen deelnemen aan het opkoopprogramma van de ECB, maar is dan ontrouw aan de verplichtingen als centraal bankier jegens de ECB. 

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud