Lijfwachtaffaire verlamt Macron

Alexandre Benalla met president Emmanuel Macron op 12 april, enkele weken alvorens hij zijn baas in de problemen bracht. ©AFP

Het woeste ingrijpen van lijfwacht Alexandre Benalla achtervolgt de Franse president Emmanuel Macron al een week. Gebrek aan duidelijkheid maakte van een banaal incident een staatszaak waar het Elysée maar geen afdoend antwoord op vindt. De zomer moet afkoeling brengen.

Voor president Emmanuel Macron was de voorbije week de ergste uit zijn ambtstermijn. Het begon vorige week woensdag met een video waarop Macrons lijfwacht Alexandre Benalla twee manifestanten op 1 mei bijzonder hard aanpakt. Benalla droeg een politieband en een helm van de oproerpolitie, hoewel hij helemaal geen officiële politiefunctie heeft. In geen tijd groeide de hele zaak uit tot een staatszaak. De parlementaire besprekingen over de grondwetsherziening werden geschorst. Twee onderzoekscommissies werden opgericht, terwijl de meest fantastische verhalen over Benalla begonnen te circuleren. Het Elysée hulde zich in diep stilzwijgen, waardoor de indruk versterkt werd dat het iets te verbergen had. Pas dinsdagavond kwam er een eerste reactie van de president.

Ik ben de zwakke schakel waarmee men de president wil raken.
Alexandre Benalla
EX-lijfwacht emmanuel macron

De affaire-Benalla is om verschillende reden explosief voor Macron. Het begint met de hoofdfiguur Benalla (26) zelf. Die lijkt uit het niets te komen. Hij leerde het ‘vak’ bij de Franse socialistische partij waar hij van 2010 tot 2012 in de beveiliging zat. Hij nam onder meer deel aan de campagne van François Hollande toen die in 2012 tot president werd verkozen.

Vertrouwensband

Toen Macron eind augustus 2016 de regering-Hollande verliet, ging Benalla voor hem werken. Macron verloor op dat moment de lijfwachten waarop hij als minister recht had. Blijkbaar ontstond een vertrouwensband, want tijdens de presidentscampagne van 2017 was Benalla de verantwoordelijke voor de veiligheid van En Marche!, de beweging van Macron. Toen Macron verkozen werd, klom Benalla op tot veiligheidsadviseur van de president.

Op 1 mei liep het dus mis. Het Elysée was snel op de hoogte en schorste Benalla voor 14 dagen zonder loon. Nadien mocht hij geen openbare veiligheidsopdrachten meer uitvoeren voor Macron. Bij niet-officiële aangelegenheden mocht hij nog wel optreden. Er deden snel verhalen de ronde dat Benalla een bedrijfswagen kreeg met chauffeur, een ruim appartement op kosten van het Elysée en 10.000 euro loon per maand. De wagen bleek een functiewagen te zijn uit de garage van het Elysée. ‘Het ruime appartement is 80 vierkante meter groot en het loon bedraagt 6.000 euro’, zei Benalla in een interview met Le Monde.

Litteken

Onze Mening | Jean Vanempten, senior writer

De Franse president Emmanuel Macron is het slachtoffer geworden van zijn eigengereidheid. In een jaar ontpopte hij zich tot een president die meer hervormingen doorvoerde dan zijn drie voorgangers samen. Macron, die steeds overtuigd is van het eigen gelijk, duwde daarbij soms zonder veel discussie maatregelen door het parlement. De Franse president heeft autoritaire trekjes en duldt geen tegenspraak. Zijn ruime parlementaire meerderheid helpt hem daarbij.

De oppositie kon alleen moegetergd toekijken, tot de affaire-Benalla losbarstte. Onduidelijke communicatie vanuit het Elysée en vele onopgeloste vragen gaven munitie om Macron te bestoken. De president overleeft het allicht allemaal wel, maar de vraag blijft of zijn dynamiek niet geknakt is. Het vertrouwen in hem is geschaad. Hoe het ook afloopt, politiek zal de Franse president aan deze episode een groot litteken overhouden.

In het parlement groeide evenwel de overtuiging dat het Elysée iets te verbergen heeft. De oppositie rook haar kans en dwong twee onderzoekscommissies af, een in de senaat en een bij de volksafgevaardigden.

Het is de eerste keer dat Macron zijn greep verliest op het parlement. De bespreking van de grondswetherziening werd uitgesteld. Die herziening moest het parlement afslanken en het kiesstelsel gedeeltelijk proportioneel maken. Dat die bespreking niet doorging, was een eerste teken van politieke zwakte. Macron had in een jaar een resem hervormingen door het parlement gejaagd en trotseerde daarbij zelfs een lange spoorstaking om de Franse spoorwegmaatschappij SNCF te hervormen.

De onthullingen die in de Franse pers dag na dag opdoken, beschadigden niet alleen het imago van de president, de twijfel sloop ook in de rangen van zijn partij LREM. Zeker omdat er minstens twee dagen na het uitlekken van de video een totale informatiestop was vanuit het Elysée en de ministeries.

Dinsdagavond, op een receptie van afgevaardigden van zijn partij, verscheen de president onverwacht. Daar zette hij de tegenaanval in. ‘Men kan niet alleen chef zijn in goede tijden en zich daaraan onttrekken als het moeilijk wordt. Als ze een verantwoordelijke willen, hij staat voor jullie, dat ze hem maar komen halen! En die verantwoordelijke antwoordt alleen aan het Franse volk, en aan niemand anders.’ Macron nam niet alleen zijn verantwoordelijkheid in die speech, maar zei eveneens dat hij zich ‘verraden’ voelde door wat Benalla gedaan heeft. Al loofde de president hem in een adem vanwege zijn inzet.

De toespraak viel goed bij de achterban, maar maakte de tegenstanders alleen maar bozer. De parlementsleden vinden dat Macron hen hautain heeft opzijgezet en weigert om duidelijkheid te verschaffen. De eis om hem in een onderzoekscommissie te horen klonk steeds luider bij de linkse oppositie. De kans dat dat ooit gebeurt, is klein. Een Franse president is onschendbaar in de uitoefening van zijn functie. Enkel als hij daarbij politieke misdrijven begaat, kan hij ter verantwoording worden geroepen. Niet in een onderzoekscommissie maar voor een speciale rechtbank.

De president lijkt wel zijn zelfvertrouwen herwonnen te hebben. Gisteren verklaarde hij aan een journalist van het persbureau AFP dat de affaire ‘een storm in een glas water is, en in sommige gevallen een storm in een schedelpan’.

Het Elysée heeft inmiddels toegegeven dat de schorsing van 14 dagen misschien te licht was, maar dat ze destijds geschikt leek. Inmiddels onderzoekt het parket de feiten. Samen met vier anderen is Benalla in verdenking gesteld.

Stommiteit

Benalla erkende gisteren in Le Monde dat hij een ‘grote stommiteit’ heeft begaan. Volgens hem is hij ‘de zwakke schakel waarmee men de president wil beschadigen’. Wie ‘ze’ zijn, wordt niet duidelijk. Al zinspeelt Benalla niet alleen op politieke tegenstanders maar ook op interne conflicten tussen verschillende politiediensten.

Het tegenoffensief van Macron en het interview van Benalla stoppen voorlopig het parlementaire onderzoek niet. De leden van de meerderheid, de partijleden van Macron, vinden dat de commissies steeds meer op een politieke afrekening beginnen te lijken, terwijl de oppositie een steeds langere lijst voorlegt van mensen die ze wil verhoren. Dat leidde al tot krachtmetingen.

De zomer maakt hoe dan ook een einde aan dat spektakel. Of Macron in september kan overgaan tot de orde van de dag is nog niet duidelijk. Hij hoopt van wel, maar de oppositie probeert dat te verhinderen. Zolang de affaire niet is uitgeklaard, zit Macron met een groot politiek probleem. Voor het eerst lijkt zijn hervormingsmachine te stokken. Het is nu al uitkijken naar de herfst.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud