Advertentie
analyse

Merkel in diplomatieke spagaat door zaak-Navalny

De Duitse bondskanselier Angela Merkel staat onder druk om de Russische president Vladimir Poetin hard aan te pakken voor de vergiftiging van opposant Aleksej Navalny. ©ddp images/Mika Schmidt

Na haar felle uithaal naar Rusland in de zaak-Navalny groeit de druk op de Duitse bondskanselier Angela Merkel om Moskou zwaar te straffen. Dat kan door de stekker te trekken uit de omstreden gaspijpleiding Nord Stream 2.

De vermoedelijke moordpoging op de Russische oppositieleider Aleksej Navalny heeft de relaties tussen Berlijn en Moskou op scherp gesteld. Bondskanselier Merkel maakte woensdag bekend dat er 'ondubbelzinnig' en 'verontrustend' bewijs is gevonden dat Navalny vergiftigd is met het zenuwgif novitsjok. 'Navalny was het slachtoffer van een misdaad', zei ze. 'Het was een poging hem het zwijgen op te leggen.'

In één adem legde Merkel de bal in het kamp van het Kremlin, dat al langer de hoofdverdachte was. 'Er zijn ernstige vragen opgedoken die alleen de Russische regering kan beantwoorden', zei ze. Moskou blijft stug ontkennen iets te maken te hebben met het lot van Navalny. 'Als je het nuchter bekijkt, is er geen enkele logica waarom het Kremlin zoiets zou doen', zei een woordvoerder, 'want dit levert niemand iets op.'

We willen ons niet vijandig opstellen tegenover Rusland of het Russische volk.
Frank-Walter Steinmeier
Duits president

De Duitsers blijven druk zetten op Rusland. President Frank-Walter Steinmeier merkte vrijdag op dat de geloofwaardigheid van de Russische leiders - lees: president Vladimir Poetin - onder druk staat zolang opposanten moeten vrezen voor hun leven. 'We willen ons niet vijandig opstellen tegenover Rusland of het Russische volk', klonk het in een mededeling. 'Maar onrecht moet luidop aan de kaak worden gesteld.'

Diplomatieke spagaat

Steinmeiers verklaring illustreerde glashelder de diplomatieke spagaat waarin Berlijn is beland door de zaak-Navalny. Enerzijds kan de Duitse regering niet blind blijven voor de vermoedelijke betrokkenheid van het Kremlin bij de vergiftiging van Navalny. Anderzijds wil Duitsland de banden met Moskou niet helemaal verbreken; het land staat niet voor niets bekend als 'Russlandversteher' dat ijvert voor een pragmatische aanpak.

Niemand die de Duitse realpolitik beter belichaamt dan Angela Merkel. Als domineesdochter die opgroeide in het communistische Oost-Duitsland doorgrondt ze als geen ander de Koude Oorlog-mentaliteit die het beleid van de voormalige KGB-spion Poetin bepaalt. En hoewel Merkel een doorslaggevende rol speelde bij de sancties na de Russische annexatie van de Krim in 2014, heeft ze de deur voor een dialoog met het Kremlin steeds op een kier gehouden.

Niemand die de Duitse realpolitik beter belichaamt dan Angela Merkel

Daarom verbaast het dat Merkel het voortouw heeft genomen in de zaak-Navalny, alleen al door het Kremlin te dwingen de Russische oppositieleider naar een Duits ziekenhuis te laten overbrengen. Mogelijk voelt ze zich bevrijd nu ze bezig is aan haar laatste jaar als bondskanselier. Ze heeft eerder al aangekondigd afscheid te nemen van de politiek na de parlementsverkiezingen die gepland zijn in september volgend jaar.

De rol van internationale spelverdeler zit haar nog wat ongemakkelijk. Het verklaart misschien waarom Merkel de nadruk legt op overleg met de Europese partners en de NAVO. De militaire alliantie riep Rusland vrijdag na een spoedzitting op samen te werken aan het onderzoek, onder meer door openheid te verschaffen over de voorraad novitsjok. Voor concrete sancties is het te vroeg, klinkt het overal. Eerst is het wachten op een Russische reactie, zei Merkel.

Nord Stream 2

Merkel staat onder steeds grotere druk om nu al in actie te schieten. En dan is er geen duidelijker signaal voor de Duitse onvrede dan het schrappen van Nord Stream 2, de omstreden gaspijpleiding tussen Rusland en Duitsland. Het project, dat geleid wordt door het Russische Gazprom, moet de gastoevoer naar Duitsland verdubbelen. De pijpleiding is voor 94 procent afgewerkt en moet volgens de planning begin volgend jaar operationeel zijn.

We moeten antwoorden met de enige taal die Poetin kent, die van de gasleveringen.
Norbert Röttgen
Voorzitter commissie-buitenland van Duits parlement

Het boulevardblad Bild riep Merkel al op 'een einde te maken aan Poetins pijpleiding'. Als ze dat niet doet, betekent dat dat ze de volgende aanslag door het Kremlin financiert, klonk het in een scherp commentaar. Ook de politiek roert zich. 'We moeten antwoorden met de enige taal die Poetin kent, die van de gasleveringen', zei Merkels partijgenoot Norbert Röttgen, die haar wil opvolgen als bondskanselier. Eerder hadden de Verenigde Staten al felle kritiek op Nord Stream 2.

Merkel merkte deze week op dat de zaak-Navalny losstaat van Nord Stream 2. Zij heeft altijd vastgehouden aan de noodzaak van het project, en krijgt daarbij steun van een groot deel van haar partij CDU en van coalitiepartner SPD. Ook de industrie blijft voorstander van Nord Stream 2. Minister van Economie Peter Altmaier herhaalde vrijdag nog eens dat er geen alternatief is voor het Russische gas, zeker omdat Duitsland de sluiting plant van alle steenkool- en kerncentrales.

Merkel bestempelde de vergiftiging van Navalny woensdag als een 'misdaad die gericht is tegen de fundamentele rechten en waarden' die gelden in het Westen. Als het haar menens is Rusland tot de orde te roepen, kan ze moeilijk Poetins gasimperium blijven steunen. En misschien is ze al bezig een bocht te maken. Merkels woordvoerder weigerde vrijdag haar opmerking te herhalen dat de kwestie-Navalny niet aan Nord Stream 2 mag worden gekoppeld.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud