Migratie doet Oost-Duitsland koken

©EPA

In de Oost-Duitse stad Chemnitz is het al dagen onrustig nadat twee migranten een 35-jarige Duitser hebben doodgestoken. Boze burgers en neonazi’s protesteren samen tegen het migratiebeleid.

Onder het motto ‘laten zien wie het in de stad voor het zeggen heeft’ wordt al enkele dagen op rij betoogd in het Oost-Duitse Chemnitz, dat in DDR-tijden Karl Marx-Stadt heette. Zondag ging het om zo’n 800 mensen, maandagavond om enkele duizenden.

Ze protesteerden tegen de moord op een 35-jarige Duitse man, die met enkele messteken om het leven werd gebracht. Een 23-jarige Syriër en een 22-jarige Irakees werden gearresteerd. Maandagavond vond ook een linkse tegenbetoging plaats.

KORT

De rellen in Chemnitz zijn een uiting van de sterke antimigratiegevoelens in Oost-Duitsland. Onder meer de weinig rooskleurige economische situatie is verantwoordelijk.

Bovendien is migratie er een vrij nieuw fenomeen. Veel meer dan in het westen wordt de vluchtelingencrisis er gezien als een buitenlandse invasie. De heisa zet bondskanselier Angela Merkel zwaar onder druk.

Op beide avonden ontspoorden de protesten. Neonazi’s en voetbalhooligans mengden zich onder de demonstranten en trokken door de stad. Sommigen koelden hun woede op de politie. Er zijn beelden van betogers die mensen met buitenlandse roots opjagen en proberen te verwonden, die de nazigroet brengen of extreemrechtse slogans scanderen. Achttien demonstranten en twee politieagenten raakten gewond.

De politie was verrast door de grote schaal van de protesten, waarbij extreemrechtse groeperingen in geen tijd enkele honderden mensen optrommelden. Ook de rechts-populistische partij Alternative für Deutschland (AfD) deed een duit in het zakje.

‘Als de staat zijn burgers niet meer kan beschermen, trekken de mensen de straat op en beschermen ze zichzelf. Het is de plicht van de burger om de dodelijke ‘messenmigratie’ te stoppen’, tweette nationaal parlementslid Markus Frohnmaier. De partijtop distantieerde zich wel van die uitspraak.

Klopjachten

De Duitse bondskanselier Angela Merkel heeft het geweld zwaar veroordeeld. ‘We beschikken over video-opnames die tonen dat er klopjachten waren, dat er samenscholingen waren, dat sprake was van haat op straat. Dat gaat in tegen onze rechtsstaat. Nergens, in geen enkele straat, mag het tot zulke vergrijpen komen.’

Maar juist Merkel is voor veel demonstranten de kop van Jut. Ze vinden dat ze met haar vluchtelingenpolitiek politiek verantwoordelijk is voor de moord op de 35-jarige Duitser. Toen honderdduizenden migranten in 2015 vast kwamen te zitten in de Balkan besliste Merkel dat Duitsland hen zou opvangen. Met de woorden ‘Wir schaffen das’ stelde ze de bevolking gerust dat de Bondsrepubliek de toestroom aankon. Sindsdien kreeg het land zo’n 1,5 miljoen asielaanvragen te verwerken.

Extreemrechtse betogers protesteren in het Oost-Duitse Chemnitz voor een standbeeld van communistisch icoon Karl Marx, de plek waar een 35-jarige Duitser is neergestoken. ©EPA

Zeker in Oost-Duitsland rees snel protest tegen Merkels vluchtelingenpolitiek. Eerst via de burgerbeweging Pegida, die vooral in Dresden - dat net als Chemnitz in de deelstaat Saksen ligt - sterk stond. Nadien met de rechts-populistische AfD.

Tot de vluchtelingencrisis slaagde nauwelijks een partij ter rechterzijde van Merkels christendemocratische alliantie van de CDU en de CSU erin om een zetel te veroveren in een deelstaatparlement. In het nationale parlement is dat zelfs geen enkele partij ooit gelukt.

Met de AfD veranderde dat. De partij haalde bij de nationale verkiezingen van een jaar geleden 12 procent. De rechts-populisten doet het opmerkelijk beter in Oost-Duitsland. In het noordelijke Mecklenburg-Vorpommern sprongen ze bij de deelstaatverkiezingen van 2016 voor het eerst boven 20 procent. In Saksen-Anhalt, de landelijke regio rond Maagdenburg, haalden ze in 2016 vanuit het niets zelfs 24 procent. In Saksen, de deelstaat waar Chemnitz ligt, zou de partij bij de deelstaatverkiezingen van volgend jaar zelfs 25 procent halen.

Als verklaring voor de sterke antimigratiegevoelens in Oost-Duitsland wordt vaak naar de economische situatie verwezen. Bijna 30 jaar na de val van het IJzeren Gordijn kon het oosten het rijkere westen nog niet bijbenen. Als de Duitse deelstaten worden gerangschikt volgens hun bruto binnenlands product (bbp) per inwoner - een goede maatstaf voor hoe rijk een gebied is - bengelen de vijf Oost-Duitse deelstaten nog altijd achteraan. Het idee dat nieuwkomers hulp krijgen terwijl de eigen bevolking het moeilijk heeft, doet veel Oost-Duitsers huiveren.

Buitenlandse invasie

Toch is dat geen afdoende verklaring, want uitgerekend Saksen doet het de jongste jaren opmerkelijk beter, onder meer door de sterk draaiende economie in de driehoek tussen Leipzig, Dresden en Chemnitz. Wellicht speelt ook mee dat het rechts-populisme in Oost-Duitsland veel minder een taboe is dan in het westen.

Na de Tweede Wereldoorlog werd in het westen ingezet op de denazificering, waarbij onder meer via het onderwijs een collectief schuldgevoel voor de oorlog werd meegegeven. In het communistische Oost-Duitsland werd de schuld voor de oorlog eerder in het westen gelegd, waardoor het extremistisch gedachtegoed er sluimerend aanwezig bleef. Het rechts-extremisme is zelfs sterk doorgedrongen bij de supporters van de voetbalclub Chemnitzer FC.

Een derde argument is dat migratie een relatief nieuw fenomeen is in Oost-Duitsland. Terwijl gastarbeiders in de jaren 60 naar West-Duitsland trokken om er in de koolmijnen te werken, bleef migratie in Oost-Duitsland beperkt tot de ‘socialistische broeders’ uit Vietnam. Veel meer dan in het westen wordt de vluchtelingencrisis er gezien als een buitenlandse invasie.

De heisa in Chemnitz leidt ertoe dat Merkel onder zware druk blijft staan, want de rechtervleugel van haar christendemocratische alliantie wil kiezers terugwinnen op de AfD. De conservatieven in haar partij willen de bondsregering tegen haar zin in naar rechts bijsturen.

De regeringscrisis van voor de zomer, toen de Beierse CSU de regering bijna deed vallen over het invoeren van grenscontroles, was daar een uiting van. De kans is groot dat de strijd in de alliantie van de CDU en de CSU opnieuw opflakkert. Het stof in Chemnitz zal binnenkort wel gaan liggen, maar de rust in de Bondsrepubliek is nog lang niet weergekeerd.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content