Advertentie
analyse

Na vertrek Merkel wacht Duitsland moeilijke zoektocht naar evenwicht

Drie lijsttrekkers: Olaf Scholz, Annalena Baerbock en Armin Laschet. ©ddp/pool dpa

De Duitse verkiezingscampagne draait zondag uit op een bloedstollende finale. Er zijn twee zekerheden: Angela Merkel vertrekt en haar opvolger wacht een moeilijke formatie.

Zowat 60 miljoen Duitsers kunnen zondag naar de stembus om een nieuwe Bondsdag te kiezen. De parlementsverkiezingen markeren het einde van een tijdperk. Angela Merkel stapt na 16 jaar dienst als bondskanselier uit de politiek. Voor het eerst in het naoorlogse Duitsland is de zittende regeringsleider geen kandidaat.

Merkels afscheid lijkt uit te draaien op een bloedstollende stembusgang. Volgens de laatste peilingen staat haar christendemocratisch kartel CDU/CSU op achterstand. De zege zou gaan naar de sociaaldemocratische SPD van vicekanselier en minister van Financiën Olaf Scholz. Al is het verschil - 26 tegen 25 procent - zo klein dat niets zeker is.

Naast het pensioen van Merkel leveren deze verkiezingen nog een zekerheid op: de vorming van een nieuwe regering belooft aartsmoeilijk te worden en kan maanden aanslepen. Dat heeft niet alleen te maken met de politieke versplintering - dat de grootste partij amper een kwart van de stemmen zou halen, is ongezien in Duitsland.

Als bondskanselier stond Merkel garant voor stabiliteit, maar dat ging ten koste van hervormingen.

Het is ook de erfenis van Merkel die het coalitieoverleg dreigt te bemoeilijken. Als bondskanselier stond ze garant voor stabiliteit, maar dat ging ten koste van hervormingen. Ondanks de status van economische grootmacht loopt Duitsland op heel wat terreinen achterop, van digitalisering over infrastructuur tot de groene energietransitie.

Merkel-ruit

Het is vooral afwachten wie zich zondagavond tot winnaar mag uitroepen. Scholz geniet volgens de peilingen de voorkeur van de Duitsers. Met zijn rustige optreden wierp hij zich tijdens zijn campagne op als de natuurlijke erfgenaam van Merkel. In een tijdschrift poseerde hij zelfs met de ‘Merkel-ruit’, het typische handgebaar van de bondskanselier.

Scholz profiteerde ook van de uitschuivers van Armin Laschet, zijn CDU/CSU-rivaal. Terwijl Scholz haast op automatische piloot campagne voerde - zijn bijnaam is niet toevallig ‘Scholzomat' - stapelde Laschet de ene na de andere flater op, waaronder zijn lachbui tijdens een bezoek aan het overstromingsgebied in zijn deelstaat Noordrijn-Westfalen.

De consensus is duidelijk: het is tijd voor wat anders.

Toch is het duel tussen Scholz en Laschet nog niet beslecht, want ongeveer een vijfde van de kiezers is onbeslist. Wie van de twee het ook haalt, het is duidelijk dat het tijdperk van de twee politieke blokken achter de rug is. Bij het aantreden van Merkel waren de CDU/CSU en de SPD samen nog goed voor 70 procent. Zondag halen ze volgens de peilingen amper de helft.

Grote coalitie

Waarschijnlijk kunnen christen- en sociaaldemocraten nog een regering vormen, maar er is geen animo voor zo'n 'grote coalitie'. Drie van de vier regeringen die Merkel sinds 2005 leidde, waren zogenaamde 'GroKo's'. En zeker haar laatste kabinet was een liefdeloos verstandshuwelijk tussen de twee grote families. De consensus is duidelijk: het is tijd voor wat anders.

De liberale partij FDP krijgt mogelijk de rol van kingmaker toegeschoven.

Het enige alternatief is een driepartijencoalitie en dan hebben de groenen de beste kansen om mee te doen. Om haar kansen gaaf te houden stelt de partij zich opvallend pragmatisch op. Ja, de klimaatverandering moet worden aangepakt, klonk het, maar zonder de gewone man te kwetsen. In een campagnefilmpje lagen de braadworsten prominent op de barbecue.

Het zag er even naar uit dat de groenen de grote winnaars zouden worden van de verkiezingen. Na de nominatie van lijsttrekker Annalena Baerbock schoot de partij in april naar de koppositie. Maar net als Laschet reed Baerbock een belabberd parcours en na ophef over vermeend plagiaat, een opgepoetst cv en verzwegen vergoedingen smolt de groene voorsprong weg.

Kingmaker

De liberale FDP krijgt mogelijk de rol van kingmaker toegeschoven. De partij maakte vier jaar geleden een slechte beurt toen ze de onderhandelingen over een coalitie met de CDU/CSU en de groenen opblies. Maar na een tocht door de woestijn houdt de FDP stand. Partijleider Christian Lindner beseft dat hij ditmaal geen soloslim kan spelen tijdens de formatie.

Als hij met Laschet om de tafel moet zitten, zullen de gesprekken wat vlotter verlopen dan met Scholz. Nochtans geldt het SPD-boegbeeld als iemand van de rechtervleugel in de partij. Maar het is de vraag hoe strijdvaardig de linkervleugel van de SPD zich zal opstellen na een verkiezingszege. De linkse flank hield zich tijdens de campagne opvallend rustig, maar dat zal niet zo blijven.

In tegenstelling tot de CDU/CSU heeft Scholz nog een uitwijkmogelijkheid voor een driepartijenregering: Die Linke, de hardlinkse erfgenaam van de voormalige Oost-Duitse communisten - als die partij over de kiesdrempel van 5 procent geraakt. Scholz heeft een coalitie met Die Linke niet helemaal uitgesloten, waarop Laschet het land waarschuwde voor een ruk naar links.

De angstzaaierij voor een linkse belastingregering lijkt een impact te hebben. In de laatste rechte lijn naar verkiezingsdag liep de CDU/CSU de achterstand op de SPD bijna helemaal in. De verkiezingen beloven een nek-aan-nekrace te worden. Het echte politieke stratego begint pas zondagavond om 18 uur, als de eerste exitpolls verschijnen na het sluiten van de stembussen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud