analyse

Nederland telt even de centen niet

De Nederlandse premier Mark Rutte laat in de coronacrisis even het calvinisme varen. ©AFP

De belangrijkste les van de Nederlandse begroting lijkt dat het geld in coronatijden even mag rollen. Alleen zitten onze noorderburen in een situatie waarin ze zich dat kunnen veroorloven.

In Noord-Europa lijkt almaar vaker de traditie van het sobere calvinisme te bezwijken onder het coronavirus. Nadat Duitsland het streven naar de 'zwarte nul' heeft opgegeven en de Europese Unie het taboe op eigen schulden doorbrak, toont ook de Nederlandse begroting hoe Den Haag even geen oog heeft voor de staatsschuld.

Het contrast met de vorige recessie, vlak na de bankencrisis van tien jaar geleden, is groot. Toen bleef zelfs in crisistijd in Den Haag de aandacht groot voor het gezond maken van de overheidsfinanciën. Het toont hoe het recept om met de coronacrisis om te gaan overal in Europa hetzelfde hoofdingrediënt bevat: schulden.

Eind 2010 kondigde koningin Beatrix in de troonrede nog saneringen aan. 'Consolidatie moet van Europa, maar ook voor de toekomstige generaties', zei de toenmalige minister van Financiën Jan Kees de Jager. Ook het jaar daarna werden forse besparingen aangekondigd.

Het maakte van Prinsjesdag deze week een naar Nederlandse normen schizofrene dag. In de troonrede klonk bezorgdheid over het zware jaar dat we beleven en dat bij een heropleving van het virus nog een pak zwaarder kan worden. Tegelijk straalt het budget voor 2021 een grote mate van financiële zorgeloosheid uit.

Er zijn geen zware bezuinigingen, wel stevige belastingverlagingen. Nu betalen Nederlandse vennootschappen 16,5 procent op hun eerste 200.000 euro winst. In 2022 zullen ze maar 15 procent moeten betalen op hun eerste 395.000 euro winst.

Wel zullen de grote multinationals samen 750 miljoen euro extra belastingen betalen. Ook in de vermogensbelasting wordt wat gegeven en genomen. Het deel van het vermogen waarop de Nederlanders geen belasting betalen gaat omhoog, maar de rijkste 2 miljoen Nederlanders zullen wat meer moeten betalen. Een andere blikvanger is een CO2-taks op grote bedrijven. Het is nog niet duidelijk hoeveel die zal kosten.

Diep dal

De grote vaststelling in het Nederlandse budget is het ongeziene gat in de begroting. 'We gaan door een diep dal', zegt minister van Financiën Wopke Hoekstra in het begrotingsdocument, maar 'onze economische fundamenten zijn sterk en de buffers die we hebben opgebouwd garanderen dat we deze klap kunnen opvangen.'

We gaan door een diep dal maar onze economische fundamenten zijn sterk en de buffers die we hebben opgebouwd garanderen dat we deze klap kunnen opvangen.
Wopke Hoekstra
Minister van Financiën

Daar ligt het verschil met België. Nederland stevent dit jaar af op een begrotingstekort van 7,1 procent van het bruto binnenlands product en volgend jaar is dat 5,1 procent. Dat doet de overheidsschulden stijgen naar slechts 62 procent van het bbp. In ons land kondigde de nationale bank deze zomer aan dat de staatsschuld naar ongeveer het dubbele van dat niveau stijgt.

Waarom spendeert Nederland plots wel vrijelijk geleend geld? De politieke analyse wijst naar de verkiezingen van maart volgend jaar, waardoor politici zuinig zijn met onpopulaire maatregelen. De economische analyse van Hoekstra is dat deze crisis tijdelijk is, waardoor de uitgaven neerkomen op een soort overbrugging.

Woelige wateren

Dat het calvinisme niet helemaal verdwenen is in Nederland, bewijst het advies van de Raad van State over het budget. Daarin staat dat er 'ankers' nodig zijn om het budget de komende jaren onder controle te houden. Een daarvan is een schuldennorm van 60 procent van het bbp. Een andere is een lastennorm die een maximale fiscale druk voor gezinnen en bedrijven vastlegt.

'Het schip van de staat dobbert op woelige wateren', schrijft de vicepresident van de Raad van State. 'Ankeilers voor politieke keuzes zijn lastiger te formuleren dan ooit en tegelijkertijd noodzakelijker dan ooit.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud