Nederlandse rechter verplicht overheid tot halen klimaatdoelen

De klimaatactivisten van het Nederlandse Urgenda hielden een manifestatie bij het gebouw waar de Hoge Raad zich uitsprak. ©ANP

De hoogste Nederlandse rechter verplicht de Nederlands overheid de uitstoot van broeikasgassen tegen eind 2020 met minstens 25 procent te verminderen ten opzichte van 1990.

De klimaatzaak was werelwijd de eerste in zijn soort. Nu al is er sprake van een rechtszaak met hoge internationale precedentswaarde, ook in Vlaanderen. De Nederlandse Hoge Raad, vergelijkbaar met ons Hof van Cassatie, deed definitief een uitspraak in de klimaatzaak van milieu-organisatie Urgenda tegen de Nederlandse staat.

Schadeclaims

Het arrest is definitief omdat het om de hoogste Nederlandse rechter gaat. Het houdt concreet in dat de uitstoot van broeikasgassen voor eind 2020 met minstens 25 procent moet verminderen. Dat is nieuw, want de klimaatengagementen van overheden waren tot nu niet-bindende doelen. Door het arrest kunnen burgers of organisaties nu naar rechtbanken stappen om de staat te vervolgen en schadeclaims in te dienen als hun overheid de aangegane doelen niet haalt. De Nederlandse Hoge Raad heeft nog geen sancties bepaald. Juridische experts stellen nog dat het niet evident wordt schadevergoedingen vast te stellen in dit soort dossiers.

De rechter boog zich niet over de inhoud. Hij keek enkel of het recht en de procesregels correct zijn toegepast. De Hoge Raad bevestigt dat in de klimaatdiscussie een rol is weggelegd voor het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens (EVRM). Daarin heeft de staat zich verplicht het (gezins-)leven van burgers in Nederland te beschermen. Het oordeel is dat de staat de verantwoordelijkheid heeft om passende maatregelen te nemen tegen de gevolgen van gevaarlijke klimaatverandering.

'Het gaat om extreme hitte, extreme neerslag, de verstoring van ecosystemen en de stijging van de zeespiegel', somde de Hoge Raad-voorzitter Kees Streefkerk op. 'De levens, het welzijn en de leefomgeving van velen worden bedreigd', aldus de Raad, die stelde dat onder het klimaatverdrag van de Verenigde Naties ieder land voor een klein deel verantwoordelijk is. 'Het argument dat de eigen uitstoot slechts gering is, kan een land daardoor niet ontslaan van de verantwoordelijkheid om maatregelen te nemen.' Door de massieve internationale belangstelling las de Hoge Raad-voorzitter Kees Streefkerk het arrest uitzonderlijk in het Engels voor.

Het argument dat de eigen uitstoot slechts gering is, kan een land niet ontslaan van de verantwoordelijkheid om maatregelen te nemen.'
Kees Streefkerk
voorzitter Hoge Raad

De Hoge Raad wuift de bezwaren van de Nederlandse overheid weg. De Nederlandse liberale klimaatminister Eric Wiebes, die het cassatieverzet aantekende, aanvaarde niet dat de rechter op de stoel van de politiek ging zitten. De Nederlandse overheid vindt dat in een democratie de politiek gaat over het tempo waarin de uitstoot dient af te nemen. Volgens de rechterlijke macht heeft Nederland zich gebonden aan internationale verdragen. Die zijn direct toepasselijk en kunnen dus juridisch getoetst worden door de rechter.

Daarmee is er een parallel met het asiel- en migratiedossier. De politieke rechterzijde is bijzonder kritisch voor de inmenging van de rechterlijke macht. Die rechterzijde is van mening dat rechters internationale verdragen zo ver interpreteren dat nationale overheden amper nog marge hebben een eigen nationaal beleid te voeren. Een 'gouvernement des juges', die zich in de plaats zet van de politiek, zou de soevereiniteit van landen en de democratie ondergraven.

Lastige opgave

Het halen van de plicht wordt voor Nederland een lastige opgave. Uit nieuwe informatie van het Planbureau blijkt dat de CO2-uitstoot in 2020 waarschijnlijk 20 tot 21 procent lager ligt dan in 1990. Daar is dertig jaar over gedaan. Het cijfer is recent nog bijgesteld naar beneden, onder meer omdat Nederlands gas aantrekkelijker is vanwege de situatie op de energiemarkt. Het Nederlandse parlement wil dat Wiebes volgend jaar met een extra pakket klimaatmaatregelen komt.

In Vlaanderen zit een vergelijkbare klimaatzaak nog maar aan het begin van het juridisch proces. De rechtszaak liep vertraging op omdat tot voor cassatie is gestreden op welke taalrol de zaak moest worden gezet. Het oordeel is dat het naar de Franstalige rechter moet, waardoor de behandeling ten gronde kan beginnen.

'Dit arrest is een reden te meer voor overheden om duidelijk te bepalen welke doelen al dan niet bindend zijn, en wat de sancties zijn. Bij te vrijblijvende doelstellingen ontstaat de ruimte voor juridische veldslagen', stelt de gespecialiseerde advocaat Thomas Sterckx van het kantoor DLA Piper.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud