Nieuwe onthulling in toeslagendrama stelt formatie in Nederland op de proef

De Nederlandse premier Mark Rutte zou in november 2019 met het kabinet besloten hebben bepaalde informatie over de toeslagenaffaire achter te houden voor het parlement. ©Photo News

De Nederlandse regering heeft in het najaar van 2019 bewust informatie over de ontspoorde jacht op sociale fraudeurs achtergehouden voor het parlement. Die onthulling kan de al moeizame kabinetsformatie doen ontsporen.

In Nederland heeft de hoop op de snelle vorming van een nieuw kabinet onder leiding van Mark Rutte weer een knauw gekregen. Nieuwe onthullingen in de toeslagenaffaire vergroten het wantrouwen tussen de potentiële regeringspartners in Den Haag.

RTL bracht de bal woensdag aan het rollen. De zender pakte uit met een reconstructie van de doorgeslagen jacht op sociale fraudeurs. Nederlandse media hadden in 2018 al aan het licht gebracht dat duizenden burgers sinds 2013 ten onrechte als fraudeurs achternagezeten werden door de belastingdienst en voor tienduizenden euro's vorderingen in de bus vonden.

De affaire leidde begin dit jaar tot de val van het derde kabinet onder leiding van Rutte. De druk om op te stappen was immens geworden, nadat een parlementaire onderzoekscommissie vlak voor Kerstmis 2020 een vernietigend rapport over de affaire gepresenteerd had.

Ondanks het toeslagendrama wist Rutte zijn VVD in maart weer naar een verkiezingszege te leiden. Hij was van oordeel dat niets een vierde mandaat in de weg stond, omdat hij naar eigen zeggen niet direct betrokken was bij de affaire.

Geheime notulen

Maar het dossier blijft de premier achtervolgen. Journalisten van RTL spraken met bronnen die de geheime notulen van enkele ministerraden over de toeslagenaffaire ingezien hebben. Die bevestigen dat de ministerraad op 15 november 2019 afgesproken had geen volledig feitenrelaas - wie wist wat wanneer? - te geven aan de Tweede Kamer.

Er is niets vreemds en onoorbaars gebeurd.
Mark Rutte
Ontslagnemend Nederlands premier

Zo zouden de regeringsleden hoge ambtenaren en politici hebben willen beschermen. Daarnaast zou uit de notulen blijken dat de verantwoordelijke ministers tegen de zomer van 2019 vreesden dat de groep te compenseren personen te groot zou worden en dat wilden ze niet.

De onthullingen geven de geloofwaardigheid van Rutte een nieuwe deuk. De ontslagnemende premier heeft steeds volgehouden dat de Tweede Kamer alleen slecht geïnformeerd was over de affaire omdat de 'informatiehuishouding van de ministeries niet op orde was'. Daardoor raakten volgens hem documenten zoek. 'Van opzet is nooit sprake geweest. De Kamer is nooit doelbewust om politieke redenen onvolledig en onjuist geïnformeerd', betoogde Rutte in een debat over het dossier.

Vuur aan de schenen

Ook nu houdt hij vol dat 'niets vreemds of onoorbaars' is gebeurd. Hij verzekert dat het kabinet vragen van de Kamer zorgvuldig zal beantwoorden. En een eventueel debat ziet hij naar eigen zeggen 'met vertrouwen' tegemoet.

De onthullingen van RTL kunnen ook de formatie doen ontsporen.

Zo'n debat komt er mogelijk volgende week. De oppositie loopt zich nu al warm om Rutte en co. het vuur aan de schenen te leggen over de nieuwe onthullingen. Om zich optimaal voor te bereiden op de discussie eist ze ook inzage in de notulen van de bewuste ministerraden in juni, juli en november 2019. Normaal blijven die documenten 25 jaar geheim.

Een Kamerdebat kan overigens niet enkel voor Rutte vervelend worden. Ook Wopke Hoekstra, CDA-leider en ontslagnemend minister van Financiën, moet mogelijk spitsroeden lopen. Uit de notulen zou blijken dat hij zich wat laatdunkend uitgelaten zou hebben over Pieter Omtzigt, het CDA-Kamerlid dat een van de drijvende krachten was achter de blootlegging van de toeslagenaffaire.

Formatie

De onthullingen van RTL kunnen ook de formatie doen ontsporen. Kort na de parlementsverkiezingen van 17 maart was die in een diepe crisis beland nadat gebleken was dat Rutte, in tegenstelling tot eerdere ontkenningen, wel degelijk met twee verkenners de toekomstige positie van Omtzigt besproken had. 'Omtzigt, functie elders', was de boodschap.

Informateur Herman Tjeenk Willink. ©EPA

Ruim twee weken geleden trommelde de Nederlandse politiek Herman Tjeenk Willink op om als informateur de regeringsvorming weer vlot te trekken. Omdat het vertrouwen tussen de partijen zo zwaar geschonden was, koos de 79-jarige PvdA-coryfee voor een andere strategie. Hij wilde het vertrouwen tussen de verschillende kampen weer laten groeien door eerst over de belangrijkste punten van een regeerakkoord te onderhandelen. Pas daarna komen de 'poppetjes' - en de vraag of Rutte voor een vierde keer premier kan worden - aan de beurt.

De opflakkering van het toeslagendrama lijkt het wantrouwen tussen de potentiële regeringspartners weer te vergroten. Op de vraag of het onderlinge vertrouwen extra geschaad is, antwoordde Hoekstra woensdagavond: 'Die conclusie kunnen we samen wel trekken, ja.'

Kort na de verkiezingen had de ChristenUnie al onomwonden gesteld dat ze niet meer in een regering onder leiding van Rutte stapt. In het CDA bestonden de afgelopen weken twee kampen. Een groep onder leiding van Omtzigt voelt niets voor een vierde mandaat van Rutte, een vleugel onder aanvoering van Hoekstra zei niet bij voorbaat 'neen' tegen die piste. De volgende dagen moet duidelijk worden of de nieuwe onthullingen die standpunten doen veranderen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud