Nord Stream-ruzie opgelost maar vrees voor Russisch energiewapen blijft

Een werknemer inspecteert een deel van de pijpleiding van het megaproject Nord Stream 2. Via de pijplijn kan Rusland rechtstreeks gas van het Russische Noordpoolgebied naar Duitsland vervoeren. ©REUTERS

De Verenigde Staten en Duitsland hebben een deal bereikt over de voltooiing van de controversiële aardgaspijplijn Nord Stream 2. Om te voorkomen dat Rusland het project als politiek wapen inzet, wordt gedreigd met sancties. ‘Onvoldoende’, vindt Oekraïne. Dat land blijft vrezen voor een Russische strop rond zijn nek.

Na jarenlange spanningen tussen de VS en Duitsland over de 1.224 kilometer lange pijplijn onder de Baltische Zee zijn de twee bondgenoten nu toch tot een vergelijk gekomen. Daarmee nadert een van ’s werelds controversieelste energieprojecten de finish.

De VS waren lang gekant tegen Nord Stream 2, omdat het de economische en politieke macht van Moskou in Europa zou versterken. Via de pijplijn kan Rusland rechtstreeks gas van het Russische Noordpoolgebied naar Duitsland vervoeren. Eens operationeel zou de hoeveelheid aardgas via de Baltische Zee richting Duitsland verdubbelen.

De essentie

  • Na meer dan tien jaar ruzie bereiken de VS en Duitsland een deal over Nord Stream 2.
  • De deal omvat 'acties' als Russen de pijplijn zouden inzetten als politiek drukkingsmiddel tegen Oekraïne.
  • Oekraïne is niet te spreken over het akkoord. Het vreest de 'politieke, militaire en energietechnische dreiging' van Rusland.

Duitsland ziet de pijplijn vooral als een ‘zakelijk project', dat noodzakelijk is voor een directe en zekere energietoevoer. De pijnlijn is voor 98 procent klaar, kostte 9,5 miljard euro en zou jaarlijks 55 miljard kubieke meter gas kunnen vervoeren.

Politiek wapen

De grote angel in het project is Oekraïne. Vandaag stroomt een groot deel van het Russische gas voor Europa via Oekraïne. Eens Nord Stream 2 operationeel wordt, vreest Kiev dat de Russen de pijplijn zullen inzetten als politiek drukkingsmiddel, bijvoorbeeld door Oekraïne te omzeilen. In een geopolitieke context waarin Moskou in 2014 de Krim annexeerde en de rebellie in het oosten van het land aanwakkerde, is dat geen ondenkbare vrees.

Om het niet zo ver te laten komen, bouwden de VS en Duitsland enkele garanties in. Als Rusland zou proberen energie als wapen te gebruiken of agressie tegen Oekraïne zou plegen, kan 'actie ondernomen' worden. Dat kunnen zowel Duitse als Europese maatregelen zijn, aldus het akkoord.

Ook sancties om de energie-uitvoer van Rusland te beperken zijn niet uitgesloten. ‘Wij verbinden ons ertoe terug te slaan tegen Russische agressie en kwaadaardige activiteiten in Oekraïne en daarbuiten’, klonk het in de gezamenlijke verklaring van Duitsland en de VS.

De overeenkomst bevat ook een financieel luik voor Oekraïne. De VS en Duitsland willen Oekraïne helpen in de omslag naar schonere energiebronnen en meer energiezekerheid. Een ‘groen fonds’, waarin op termijn 850 miljoen euro moet zitten, wordt daarvoor op poten gezet. Duitsland beloofde al 208 miljoen euro.

Bittere pil

Zowel de politieke garanties als de financiële geste hielpen Oekraïne duidelijk niet om de bittere pil door te slikken. Kiev vindt het akkoord te zwak om Rusland in toom te houden. In een gemeenschappelijke verklaring waarschuwen de Oekraïense en Poolse ministeries van Buitenlandse Zaken dat de overeenkomst ‘een politieke, militaire en energietechnische dreiging voor Oekraïne en Centraal-Europa’ doet ontstaan.

Kiev vreest ook een financiële ramp. Het land is erg afhankelijk van de inkomsten uit de doorvoer van gas. De VS en Duitsland beloofden Oekraïne te helpen om de doorvoervergoedingen te blijven ontvangen, ook als Nord Stream 2 operationeel wordt. Hoe dat concreet in zijn werk zal gaan, is niet duidelijk. De huidige doorvoerovereenkomst tussen Rusland en Oekraïne loopt in principe af in 2024.

Kiev wil sterkere veiligheidsgaranties voor Nord Stream 2 en start formeel overleg met de Europese Unie en Duitsland op.

Hoewel bondskanselier Angela Merkel de overeenkomst donderdag verdedigde als een pragmatisch compromis, eiste de Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken Dmytro Kuleba sterkere veiligheidsgaranties. Kiev start ook formeel overleg met de Europese Unie en Duitsland op.

'Capitulatie'

Dat de VS na jarenlange oppositie toch overstag gaat voor het megaproject, is niet helemaal onverwacht. Eind mei zag de Amerikaanse regering al af van verdere sancties tegen de pijplijn. De Amerikaanse president Joe Biden kiest uitdrukkelijk voor nauwere relaties met Europa en Berlijn. Verder weerwerk tegen de pijplijn zou de relaties kunnen verzuren.

Toch is de kritiek in de VS verre van verstomd. Een deel van het Congres blijft op de rem staan. De Republikeinse senator Ted Cruz uit Texas noemde de deal een ‘complete en totale capitulatie door president Biden voor Vladimir Poetin'.

Biden kiest uitdrukkelijk voor nauwere relaties met Europa en Berlijn. Verder weerwerk tegen de pijplijn zou de relaties kunnen verzuren.

Ook de officiële lijn van de VS is nog steeds negatief. 'We blijven het project zien als een geopolitiek project van het Kremlin dat bedoeld is om de invloed van Rusland op de energiebronnen van Europa uit te breiden en om Oekraïne te omzeilen', zei Ned Price, de woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse zaken dinsdag, de dag voor het beklinken van de deal.

Langs Russische zijde bleef het relatief rustig. Hoewel Rusland zich kant tegen mogelijke eenzijdige sancties, komt het als winnaar uit de bus, zeker eens Nord Stream 2 operationeel wordt. Ook ontkennen de Russen de pijplijn als een politiek wapen te willen inzetten. 'Rusland is altijd een verantwoordelijke garant geweest voor de energiezekerheid op het Europese continent (...) en zal dat ook blijven', zei Kremlin-woordvoerder Dmitry Peskov donderdag.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud